Blackfish

Hujjatli film Tilikum nomli kitning asirlikda saqlanişi va kitlarni asirlikda uşlab turişning oqibatlari haqida. Tilikum uç kişining ölimida iştirok etgan. Filmda uning 1983-yilda Islandiya qirğoqlari yaqinida tutilişi hamda Sealand of the Pacificʼda boşqa asirlikdagi kitlar tomonidan uning qiynalgani haqidagi daʼvolar yoritiladi. Cowperthwaite bu voqealar kitning tajovuzkorligiga sabab bölgan deb hisoblaydi.

Filmda Nonhuman Rights Projectʼning ilmiy direktori Lori Marinoning guvohligi ham keltiriladi. Cowperthwaite şuningdek SeaWorldʼning asirlikdagi kitlarning umr köriş muddati yovvoyi kitlarniki bilan teng ekani haqidagi daʼvolariga eʼtibor qaratadi: odatda erkaklar uçun 30 yil, urğoçilar uçun 50 yil. Film bu daʼvoni notöğri deb hisoblaydi. Intervyu bergan boşqa şaxslar orasida SeaWorldʼning sobiq trenerlari, jumladan, Tilikum va boşqa asirlikdagi kitlar bilan öz tajribalarini tasvirlab bergan John Hargrove ham bor.

Hujjatli filmda yovvoyidan tutilgan kitlar yoş çoğida tutilganda qattiq stressni boşdan keçirgani, umrining köp qismini akvariumlarda majburan çiqiş qilib va köpayib ötkazgani esa boşqa kitlarga va odamlarga nisbatan tajovuzkorlikka olib kelgani taʼkidlanadi. Filmda Tilikumning trenerlarga va boşqa asirlikdagi kitlarga qarşi hujumlari lavhalari hamda guvohlar bilan intervyular berilgan.

Cowperthwaite filmi ustida 2010-yil fevralda Tilikumning treneri Dawn Brançeau halok bölganidan keyin ish boşladi. Bu ölimga javoban kit Brançeauʼni dumli soç turmagi qilib yurgani uçun nişonga olgan degan daʼvo paydo böldi. Cowperthwaite bu daʼvoni taxmin deb hisobladi va «bu voqeaning ortida yana nimadir bor bölişi kerak» deb taʼkidladi.

Film 2013-yil 19-yanvarda 2013-yilgi Sundance kinofestivalida premyerasini ötkazdi va keng tarqatiş uçun Magnolia Pictures hamda CNN Films tomonidan sotib olindi.

Blackfiş Sundance kinofestivalida 2013-yil 19-yanvarda premyerasini ötkazdi. Köp ötmay Magnolia Pictures va CNN Films filmning AQŞdagi tarqatiş huquqlarini sotib oldi va filmni 2013-yil 19-iyulda namoyiş etdi. Xalqaro huquqlarni esa Dogwoof Pictures oldi. Dogwoof filmni xalqaro hududlar uçun bir neçta xaridorga sotdi, jumladan, Buyuk Britaniya, Skandinaviya va Lotin Amerikasida striming uçun Netflixʼga, Lotin Amerikasi, Skandinaviya, Osiyo, Afrika, Portugaliya, Italiya hamda Markaziy va Şarqiy Yevropa uçun esa Universal Picturesʼga sotdi. Biroq 2021-yilda Netflix sababi nomaʼlum holda Blackfişʼni öz platformasidan olib taşladi.

Rotten Tomatoes şarhlarni yiğuvçi saytida film 133 ta şarh asosida 98% reyting oldi, örtaça baho 8/10. Saytning umumiy xulosasida şunday deyilgan: «Blackfiş — tajovuzkor va ehtirosli hujjatli film bölib, u sizning körgazmali qotil kitlarga qaraşingizni özgartirib yuboradi». Asosiy tanqidçilar şarhlariga vazniy örtaça ball beruvçi Metacriticʼda film 33 ta tanqidçi asosida 100 ballik şkala böyiça örtaça 83 ball oldi va «umumiy eʼtirof» belgisini oldi. The Deseret News filmni «hujjatli kinematografiyaning eng yaxşi namunalaridan biri» deb atadi.

14 hafta davomida prokatda bölgan film Şimoliy Amerika içki bozorida 2 073 582 dollar işladi.

Namoyiş etilgaç, SeaWorldʼning sobiq treneri Bridgette Pirtle yakuniy film «men uçun avval taqdim etilgan narsadan butunlay teskari» ekanini aytdi. Ilgari bergan bayonotlarida esa Pirtle filmning rejissurasini maqtagan va uning ğoyasini qöllab-quvvatlagan edi. Tilikumning dastlabki trenerlaridan biri Mark Simmons intervyusidan kam qismi işlatilganiga işonadi, çunki «mening aytganlarim filmning aniq maqsadiga zid edi. Men aytgan narsalar Gabriela yoki Tim Zimmermanning film bilan boğliq niyatini qöllab-quvvatlamadi» deydi.

SeaWorld San-Diegöning zoologik operatsiyalar böyiça vitse-prezidenti va treneri Michael Scarpuzzi film Brançeauʼning ölimi va dahşatli tafsilotlardan «xabar beriş uçun emas, balki afsuski, sensatsiya yaratiş istagi bilan» foydalanadi, deydi. U şunday taʼkidlaydi: «Biz bu ajoyib hayvonlarni qanday parvariş qiliş, namoyiş etiş va örgatişni özgartirdik. Qotil kitlar yaşaydigan joylardagi inşootlar, jihozlar va tartib-qoidalarni yangiladik. Bu hayvonlarni parvariş qiliş va ularni ommaga taniştiriş SeaWorldʼda heç qaçon bugungidek xavfsiz bölmagan. Blackfiş tomoşabinlarga bu haqda xabar beradimi? Yöq, bermaydi».

2014-yil yanvarda marhum trener Dawn Brançeauʼning oilasi va uning nomi bilan atalgan jamğarma filmga aloqadorligini rad etdi hamda film Brançeauʼni yoki uning tajribalarini töğri aks ettirmaganiga işonmasliklarini aytdi.

SeaWorld Entertainment filmni işlab çiqarişda iştirok etişdan boş tortdi, keyinroq esa film notöğri ekanini daʼvo qilib, bayonotida şunday dedi:

Blackfiş ... notöğri va çalğituvçi bölib, afsuski, fojiadan foydalanadi .... [F]ilm SeaWorld haqidagi muhim faktlarni yaşiradigan buzib körsatilgan tasvir yaratadi, jumladan ... SeaWorld har yili yuzlab yovvoyi hayvonlarni qutqaradi, davolaydi va yovvoyi tabiatga qaytaradi hamda har yili konservatsiya va ilmiy tadqiqotlarga million dollarlab mablağ ajratadi.

SeaWorld şuningdek daʼvolarni rad etuvçi oçiq xat bilan javob berdi. Oceanic Preservation Society va asirlikdagi kitlarga eʼtibor qaratadigan notijorat taşkilot The Orca Project SeaWorldʼning daʼvolarini tanqid qiluvçi oçiq xatlar bilan javob qaytardi. Dengiz tadqiqotçisi Debbie Giles ham SeaWorldʼga qarşi eʼtirozlar bildirib, uning daʼvolarini notöğri deb topdi. SeaWorld filmni tarğibot deb hisoblaydi.

2013-yil 31-dekabrda Orlando Business Journal öquvçilardan Blackfiş ularning SeaWorld haqidagi fikrini özgartirganmi, degan sörovnoma eʼlon qildi. Köpçilik ovoz film fikrni özgartirmagan deb javob berdi. Keyinçalik maʼlum böldiki, 328 ta ovozdan 180 tasi (55%) bitta SeaWorld xostingidagi IP-manzildan kelgan. SeaWorld ovoz berişni himoya qilib, «SeaWorld domenidan kelgan har bir ovozni bizning parklarimiz taqdim etadigan ajoyib tajriba va SeaWorld qiladigan işlarga iştiyoqi baland jamoa aʼzolari bergan» deb taʼkidladi.

SeaWorld şuningdek saytida «Blackfiş haqiqati» deb nomlangan bölim yaratdi, unda yuqorida bayon etilgan daʼvolarga javob berilib, filmning uning fikriça boşqa kamçiliklari körsatilgan. Saytning bu bölimi endi faol emas.

2014-yil 27-fevralda SeaWorld AQŞ Mehnat vazirligiga şikoyat berdi va OŞA tergovçisi Lara Padgett kinoijodkorlarga yordam berib, axloqsiz harakat qilgan deb daʼvo qildi. Cowperthwaite hamkorlikda notöğri harakat qilganini rad etdi.

2014-yil yozidan boşlab SeaWorld Eric Davis nomi ostida bir qator PR-saytlar yaratdi, jumladan Awesome Ocean, Stand With Sea World va I Love SeaWorld. Maqsadi öz qaraşlarini ifodalaş, jamoatçilik bahsidagi notöğri deb hisoblagan maʼlumotlarga qarşi çiqiş va brendini tiklaş edi.

Keyinçalik SeaWorld 15,9 million dollar zarar körganini eʼlon qildi. Boş direktor Jim Atçison bu zararni qisman çiptalarning yuqori narxi va yomon ob-havo bilan izohladi.

2013-yilning birinçi töqqiz oyida SeaWorld parklari va Busç Gardensʼda umumiy taşrif 5% ga kamaydi, biroq bu pasayiş filmning taʼsiri bilan boğliqmi yoki yöqmi, aniq emas edi. SeaWorld uçta dengiz parkining — Orlando, San-Diego va San-Antonio — taşrif körsatkiçlari 2013-yilning sönggi uç oyida şu çorak uçun rekord darajada bölganini daʼvo qildi.

Filmga javoban Nyu-York ştati senatori Greg Ball Nyu-Yorkda asirlikda kitlarni saqlaşni taqiqlovçi qonun loyihasini taklif qildi. 2014-yil martda Kaliforniya ştati deputati Richard Bloom Kaliforniyada tomoşabinlar uçun kitlarni asirlikda saqlaşni taqiqlaydigan va hozirgi barça kitlarni nafaqaga çiqaradigan Orca Welfare and Safety Act qonun loyihasini kiritdi. 2014-yil iyunda AQŞ Kongressi aʼzolari Adam Sçiff va Jared Huffman Qişloq xöjaligi asboblari töğrisidagi qonunga özgartiriş kiritdi. Bu özgartiriş USDAʼni 1966-yildagi Hayvonlarni himoya qiliş töğrisidagi qonun doirasida kitsimonlarni asirlikda saqlaş böyiça qoidalarni yangilaşga majbur qildi. U «bir ovozdan, ikki partiyaning birdek qöllab-quvvatlaşi» bilan qabul qilindi. Qonun dengiz sut emizuvçilariga asirlikning taʼsirini örganiş uçun 1 million AQŞ dollari ajratadi. Sçiff jamoatçilik taşvişini uyğotgan omil sifatida Blackfişʼni keltirdi.

Blackfiş çiqqanidan keyin Southwest Airlines SeaWorld bilan 26 yillik hamkorligini tugatiş uçun bosim ostida qoldi. Southwest bu taşvişlardan xabardor ekanini va SeaWorld bilan ular yuzasidan «faol muloqotda» ekanini, lekin hamkorlik davom etişini bildirdi. 2014-yil iyulda hamkorlik yangilanmasligi eʼlon qilindi. Matbuot relizida ajraliş özaro kelişuv bölgani va «özgargan ustuvorliklarga» asoslangani aytildi. Faollarning eʼtirozlari ajralişning mumkin bölgan omillaridan biri sifatida körsatildi.

2014-yil avgustda SeaWorld 2013-yilning ikkinçi çoragi bilan soliştirganda 2014-yilning ikkinçi çoragida taşrif va daromad 1% dan 2% gaça kamaygani haqida eʼlon qildi. Bundan taşqari, SeaWorld aktsiyalari narxi 33% ga tuşib ketdi. Kompaniya bu pasayişni hujjatli film bilan boğliq taklif etilayotgan davlat qonunlariga boğladi. 2014-yil noyabrda SeaWorld parklarga taşrif ötgan yilga nisbatan 5,2% ga tuşganini va şu çorakda foyda 28% ga kamayganini eʼlon qildi. 2014-yil noyabr holatiga köra kompaniya aktsiyalari ötgan yilga nisbatan 50% ga tuşib ketdi.

2014-yil sentyabrda Rosen Law Firm PA SeaWorld investorlari nomidan «potensial qimmatli qoğozlar böyiça daʼvo» yuzasidan tergov boşlanganini eʼlon qildi. Firma maʼlumotiga köra, SeaWorld «birinçi marta salbiy taşviqotning taʼsiri bölgan bölişi mumkinligini va şu sababli taşrif sönggi çoraklarda barqaror qolgan bölişi mumkinligini tan oldi». Firma SeaWorld bu taʼsirdan xabardor bölgan-bölmaganini va «uni öz natijalari sababi sifatida kamsitişni tanlagan-tanlamaganini» tekşiradi. 2014-yil sentyabrda Rosen Law Firm sinfiy daʼvo arizasi berdi. Unda SeaWorld «parklariga taşrifning pasayişi Pasxa bayrami va boşqa omillar bilan boğliq» deb investorlarni çalğitgani, haqiqatda esa sababi Blackfişʼning çiqişi va notöğri amaliyotlar ekani aytiladi.

SeaWorld 2014-yil avgustda filmning San-Diegodagi parki daromadiga zarar yetkazganini aytdi. 2014-yil 11-dekabrda SeaWorld boş direktor Jim Atçison isteʼfoga çiqişini eʼlon qildi, uning örniga 2015-yil 15-yanvarda vaqtinçalik voris tayinlanişi kerak edi. Kompaniya aktsiyasi narxi 2014-yilda 44% ga tuşib ketgan edi.

2015-yil avgustda SeaWorld 2015-yilning ikkinçi çoragida ötgan yilga nisbatan daromad 3% ga kamayganini va sof foyda 84% ga tuşganini eʼlon qildi. Taşrif 1,6% ga kamayib, 6,58 milliondan 6,48 millionga tuşdi.

2015-yil noyabrda SeaWorld San-Diegodagi tematik parkida qotil kitlar şoularini töxtatiş rejalarini eʼlon qildi. 2016-yil martda SeaWorld kitlarni köpaytiriş dasturini töxtatişi va qotil kitlar iştirokidagi barça jonli çiqişlarni bosqiçma-bosqiç yöq qilişni boşlaşini eʼlon qildi. Qaror haqida bayonotida kompaniya şunday dedi: «Jamiyat özgarmoqda va biz u bilan birga özgarmoqdamiz».

2018-yilda SeaWorld va sobiq boş direktor James Atçison federal ayblovlarni hal qiliş uçun 5 million dollardan ortiq tölaşga kelişdi. Ayblovlarga köra, kompaniya Blackfiş biznesga körsatgan salbiy taʼsirni investorlardan yaşirgan. Qimmatli qoğozlar va birjalar komissiyasi (SEC) maʼlumotiga köra, ayblovning bir qismi sifatida Atçison daromad yöqotişini yaşiriş uçun 2014-yilning birinçi çoragida SeaWorld aktsiyalarini sotgan.

Hujjatli filmga javoban 2014-yilda SeaWorld Orlando va Busç Gardens Tampaʼdagi «Bands, Brew & BBQ» tadbirida bir neçta ijroçi öz konsertlarini bekor qildi. Bu musiqaçilar orasida Heart, Barenaked Ladies, Willie Nelson, Martina McBride, .38 Special, Cheap Trick, REO Speedwagon, Pat Benatar, The Beach Boys, Trace Adkins va Trişa Yearwood bor edi.

Disney/Pixarʼning «Finding Dory» filmining oxiri rejissyor Andrew Stanton va öşa paytdagi boş ijodiy direktor John Lasseter Blackfişʼni körib, rejissyor Gabriela Cowperthwaite bilan gaplaşgandan keyin qayta işlangan. Filmdagi dengiz parkining tasviri bu suhbatlar asosida özgartirilgan.

John Greenning kitobi asosidagi «Paper Towns» filmidan SeaWorld bilan boğliq sahnalar olib taşlangan. Prodyuser Wyck Godfrey şunday tuşuntirdi: «[John] kitobni yozganidan keyin hujjatli film [Blackfiş] çiqdi. Menimça, hozir SeaWorldʼga boriş unçalik öyinqaroq emas».

Rejissyor Colin Trevorrow 2015-yildagi «Jurassic World» filmidagi hayvonlar huquqi mavzusi Blackfişʼdan ilhomlanganini aytdi. Filmdagi gibrid dinozavr Indominus rex va fantastik tematik park mos ravişda Tilikum va SeaWorldʼdan ilhomlangan.

Bastakor Jeff Beal asosiy musiqani yaratdi va uni Agoura Hillsʼdagi uyida kiçik orkestr bilan yozdi. Jismoniy CDʼlar çiqarilmagan bölsa-da, musiqani iTunesʼdan yuklab oliş mumkin. 2016-yil iyulda Hollywood Chamber Orçestra musiqaning kontsert versiyasini Montalban Theaterʼda, Beal boşçiligida, ekran ostida jonli ijro bilan taqdim etdi.

Blackfiş DVD va Blu-ray formatida 2013-yil 26-avgustda Buyuk Britaniyada (2-mintaqa, PAL) çiqdi. AQŞdagi çiqarilişi esa 2013-yil 12-noyabrda bölgan.

Hujjatli film 2013-yil 24-oktabrda CNNʼda efirga uzatildi. Efirdan söng CNN Anderson Cooper maxsus dasturini Jack Hanna, Gabriela Cowperthwaite, Naomi Rose va Jack Hurley iştirokida namoyiş etdi. Şundan keyin Blackfişʼning hamkor prodyuseri Tim Zimmermann va saqlaniş faoli, zoolog hamda Xalqaro dengiz hayvonlari trenerlari assotsiatsiyasi aʼzosi Grey Stafford örtasidagi bahs bilan «Crossfire» dasturining maxsus naşri berildi.

Hujjatli film 2013-yil 21-noyabrda Buyuk Britaniyada BBC Four kanalida «Storyville» hujjatli seriallar seriyasi doirasida namoyiş etildi.