Şeryurak

Braveheart (ingl. Braveheart) — 1995-yilda suratga olingan amerikaça epik harbiy-tarixiy drama, Mel Gibson tomonidan suratga olingan va prodyuserlik qilingan ikkinçi töliq metrajli film. U şotlandiyalik jangçi William Wallace rolini ijro etadi, Şotlandiyaning Birinçi mustaqillik uruşida Angliya qiroli Edward I ga qarşi kuraşadi. Filmda Sophie Marceau, Patrick McGoohan, Catherine McCormack va Angus Macfadyen ham rol öynagan. Film syujeti XV asrdagi «The Actes and Deidis of the Illustre and Valliant Campioun Sir William Wallace» epik sheʼriga asoslangan bölib, uni ekranga Randall Wallace moslaştirgan.

Loyihaning dastlabki işlanmasi Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) studiyasida boşlangan, öşanda prodyuser Alan Ladd Jr. loyihani Wallaceʼdan olgan edi. Biroq MGMʼda rahbariyat almaşgaç, Ladd studiyani tark etib, loyihani özi bilan olib ketgan. Dastlab rad etişiga qaramay, Gibson oxir-oqibat filmni suratga olişga va Wallace rolini ijro etişga qaror qilgan. Film Gibsonʼning Icon Productions va The Ladd Company kompaniyalari tomonidan suratga olinib, AQŞ va Kanadada Paramount Pictures, boşqa mamlakatlarda esa 20th Century Fox tomonidan namoyiş etilgan.

1995-yil 24-mayda ekranlarga çiqqan «Braveheart» tanqidçilar va tomoşabinlar orasida muvaffaqiyat qozondi, jang sahnalari, badiiy bezak, musiqa va aktyorlik öyini yuqori baholandi, şu bilan birga tarixiy noaniqliklari uçun tanqid qilindi. Film «Oskar» mukofotini, jumladan, eng yaxşi film nominatsiyasida ham, köplab boşqa mukofotlarni ham qölga kiritgan. 2019-yilda filmning davomi — «Robert the Bruce» çiqqan.

Şior: «Hamma öladi, lekin hamma haqiqatan yaşamaydi».

Rejissyor — Mel Gibson

Ssenariy muallifi — Randall Wallace

Prodyuserlar — Mel Gibson, Bruce Davey, Alan Ladd Jr., Stephen McEveety

Bastakor — James Horner

Operator — John Toll

Montaj — Steven Rosenblum

Ssenariy muallifi Randall Wallace filmning asosiy ilhom manbai sifatida XV asrdagi «Kör Garri»ning epik sheʼrini, yaʼni «Ser William Wallace, oqsoqol ritsarning işlari va qilmişlari»ni tan olgan. Ssenariysini himoya qilib, Randall Wallace şunday degan: «Kör Garri işonarlimi? Bilmayman. Biroq bilaman, u mening yuragim bilan gaplaşgan va menim uçun muhimi ham şu, u mening yuragim bilan gaplaşgan». Kör Garri sheʼri tarixiy jihatdan aniq hisoblanmaydi. Filmdagi baʼzi tarixiy noaniq epizodlar, masalan, filmning boşidagi şotland zodagonlarini osiş sahnasi, Kör Garrידan olingan, lekin tarixga asoslanmagan qismlar ham bor, masalan, Wallaceʼning şahzoda Isabella bilan muhabbati.

Elizabeth Ewan filmni «deyarli töliq tarixiy aniqlikdan voz keçib, epik sarguzaştlar uçun qurbon qilgan film» deb taʼriflaydi. Uni zamonaviy eng tarixiy noaniq filmlardan biri deb hisoblaşadi.

Sharon Krossa filmda köplab tarixiy noaniqliklar borligini taʼkidlagan, jumladan, Wallace va uning odamlarining belboğli pledlar kiyişidan boşlab. Ўşa davrda «heç bir şotlandiyalik [...] belboğli pled kiymagan (kiltlarning har qanday turi haqida gap ham yöq).» Bundan taşqari, toğliklar belboğli pledni nihoyat kiyişni boşlaganda, bu filmda körsatilgan «juda ğalati uslubda» bölmagan. U bu noaniqlikni «mustamlakaçilik davridagi Amerika haqidagi filmga» öxşatadi, unda erkak mustamlakaçilar XX asr biznes kostyumlarida yurişadi, lekin kurtkalarni teskari kiyişadi. Filmga oid oldingi esselarida u şunday yozgan: «Voqealar noaniq, sanalar noaniq, qahramonlar noaniq, ismlar noaniq, kiyimlar noaniq — qisqasi, deyarli heç narsa aniq emas». Belboğli pled (feileadh mór léine) faqat XVI asrda paydo bölgan. Peter Traquair Wallaceʼning «qalin, junli toğlik, mavjudlikdan 1000 yil keyin böyalgan vaydali» va «mavjudlikdan 500 yil oldin yaşagan jahldor kiltli» qilib tasvirlanişini «masxaraomuz tasvir» deb atagan. Wallace past tekislik aholisi bölgan, şuning uçun filmda körsatilgan uning uyi atrofidagi toğlar va vodiylar ham noaniq.

Irlandiyalik tarixçi Sean Duffy «Stirling köprigidagi jangni köprik yordamida ötkaziş mumkin edi» deb taʼkidlagan.

2009-yilda film The Times naşrining «eng tarixiy noaniq filmlar» röyxatida ikkinçi örinni egallagan. Hajviy ommabop tarix kitobi «Britaniyaning mutlaqo xolis tarixi» (2007) muallifi John ÖFarrell «Braveheart» filmiga plastilin it qöşilib, nomi «William Wallace va Gromit» deb özgartirilganda ham, undan köra tarixiy noaniqroq böla olmasdi», deb yozgan.

«Braveheart» filmi DVDʼsining audioşarhida Mel Gibson köplab tarixiy noaniqliklarni tan oladi, lekin rejissyor sifatida öz tanlovini himoya qiladi, filmda voqealarning tasvirlaniş usuli tarixiy haqiqat yoki anʼanaviy afsonalarga qaraganda ança «kinematografik işonarli» bölganini taʼkidlaydi.

Ingliz OAV filmni ingliz ruhiga nafrat uyğotişda ayblagan. The Economist uni «ksenofobik» deb atagan, The Guardianʼdagi maqolasida John Sutherland esa «Braveheart» «zaharli inglizga nafrat»ga töliq yöl berganini aytgan. Colin McArthur The Timesʼda yozadi: «Siyosiy oqibatlari haqiqatan ham halokatli. Bu ksenofobik film». The Independent muxbiri Ian Burrell şunday deb yozgan: «Braveheart» hodisasi, Hollivud ilhomlantirgan şotland millatçiligining yuksalişi, inglizlarga qarşi qaraşlarning kuçayişi bilan boğliq edi». Zamonaviy şotland yozuvçisi va şarhlovçisi Douglas Murray filmni «dahşatli irqçi va inglizlarga qarşi» deb taʼriflagan.

Amerika kino instituti (AFI)

AFI röyxati böyiça 100 yil içidagi eng sarguzaştli 100 ta amerikaça film (2001) — 91-örin

AFI röyxati böyiça 100 yil içidagi eng ilhomlantiruvçi 100 ta amerikaça film (2006) — 62-örin