Breath

Film Turkiyaning Istanbul va Antalya şaharlarida töğridan-töğri joylarda suratga olingan.

Filmning mazmuniga deyarli işora bermagan, ustalik bilan montaj qilingan treylerlar, sönggi olti oy davomida reliz sanasining doimiy keçiktirilişi va uruşga, fuqarolik-harbiy munosabatlarga hamda millatçilikka haddan taşqari sezgir bölgan xalq tufayli, Hurriyet Daily News gazetasida yozgan Emrah Guller şunday deydi: rejissyor Levent Semercining «Nefes» (Nafas) uruş dramasi çiqişidan oldin chat xonalarida, veb-forumlarda, Facebook guruhlarida va ommaviy axborot vositalarida qizğin bahslar bölgan. Ajablanarlisi şundaki, uning taʼkidlaşiça, reklama rejissyori Semercining debyut filmi çiqişi köplab muhokamalarni töxtatib qöygan, çunki tomoşabinlar filmning mazmunini aniqlaş va uni armiya uçun ijobiy yoki salbiy tarğibot deb baholaş qiyin bölgan. Guller xulosa qilib, «Nefes»ning misli körilmagan muvaffaqiyati filmni millatçilik yoki armiyaga qarşi pozitsiyaga buriş böyiça barça umidsiz urinişlarga çek qöyiş qobiliyatida ekanini aytadi.

Film 2009-yil 16-oktabrda (2009-10-16) Turkiya böylab 608 ta ekranda namoyiş etildi va AQŞ $2,018,862 oçiliş haftasi yalpi daromadi bilan Turkiya kassa çartida birinçi örinni egalladi. Todayʼs Zaman jurnalisti Minhac Çelikʼning fikriça, baʼzilar keng eʼlon qilingan filmning çiqiş vaqti muhim deb hisoblaydi, çunki u qöşni Iroqdan taslim bölgan PKK aʼzolarining kiçik guruhi qaytib kelişi bilan deyarli bir vaqtda sodir bölgan.

Film 2009-yil 22-oktabrda (2009-10-22) Germaniya böylab, 2009-yil 23-oktabrda (2009-10-23) esa Avstriya böylab namoyiş etildi. Keyinçalik u 2010-yil 23-iyulda (2010-07-23) Turkiya böylab 106 ta ekranda qayta namoyiş etildi va AQŞ $7,569 oçiliş haftasi yalpi daromadi bilan Turkiya kassa çartida öninçi örinni egalladi.

New York Turk Kinokunlari (oçiliş filmi)

17-Adana «Oltin paxta» xalqaro kinofestivali (2010-yil 20–26-sentabr)

Film Turkiya kassasida ketma-ket tört hafta davomida birinçi örinda turdi va yil davomida dunyo böylab jami $14,727,335 yalpi daromad bilan yilning ikkinçi eng köp daromad keltirgan turk filmi böldi.

Radikal gazetasining boş muharriri İsmet Berkan filmni uning realistik xususiyatlari bilan masterpiece deb hisoblab, şunday yozgan: men körgan eng gözal va eng maʼnoli turk filmi ekanini daʼvo qila olaman. Mavzusi bilan birga mukammal texnik va estetik jihatlari bilan bu haqiqiy masterpiece. Film uruşning yalanğoç haqiqatlarini namoyon etadi. … Rahmat, Levent Semerci.

Todayʼs Zaman şarhlovçisi Emine Yildirim «Full Metal Jacket»dan ilhomlangan armiya eposini «uzoq vaqtdan beri körgan eng bezovta qiluvçi filmlardan biri» deb taʼriflaydi, garçi u hali ham filmning masterpiece yoki hissiy portlovçi falokat ekaniga qaror qila olmasligini tan olsa ham. Yildirimning fikriça, film «juda köp reklamaga öxşab ketadigan» sekin boşlanişidan söng, «Semerci taşlab ketilganlik, qörquv va döstlikning hayratlanarli muhitini yaratişga muvaffaq böladi», çunki «biz bu yoş yigitlarga yaqinroqdan qaraş imkoniga ega bölamiz». U filmning maşhurligi haqida şunday deydi: «Film hozir Istanbulning deyarli barça kinoteatrlarida töliq zal bilan namoyiş etilmoqda, hamma 128 daqiqalik davomiyligi böyiça maftun bölib qolgan va ayniqsa yakuniy sahna bilan hayratga tuşgan». Yildirimning fikriça, film «boşidan oxirigaça vatanparvarlikni saqlab qoladi» va «umumiy maʼnoda siyosiy bölişni maqsad qilmaydi», ammo «Semerci qilgan ish — tomoşabinni töğridan-töğri komandolar örniga qöyiş va tomoşabinni ötgan 30 yil davomida allaqaçon bilib kelgan, ammo ekranda bunçalik uzluksiz grafik tarzda heç qaçon körmagan zöravon haqiqatga yuzlaştirişdir». U davom etadi: «Muammo şundaki, bu aynan film öz qahramonligi içida yöqolib ketadi, askarlarning ahvolini haddan taşqari hissiy qilib yuboradi, şuningdek, keng qamrovli va ziç syujet tuzilmasiga ega emas, siyosiy pozitsiyasi esa juda noaniq qoladi». «Kamçiliklariga qaramay», deb xulosa qiladi Yildirim, film «Turk kinosida tez-tez çetlab ötilgan masalani jasorat bilan yoritişga birinçi bölib jurʼat etgan film sifatida muhim bosqiç böladi» va «janubi-şarqiy Turkiyada askar böliş nimani anglatişini qisqa va aniq tasvirlaydi». «Umid qilamanki, — deb qöşimça qiladi u, — bu Turk harbiylari hayotiga töğridan-töğri taʼsir körsatadigan odamlarning ahvolini aks ettiruvçi uzun filmlar qatorining boşlanişi böladi».

Hurriyet Daily News şarhlovçisi Emrah Guler şunday deydi: treylerlar va reliz sanasining doimiy keçiktirilişi tomoşabinlar oldiga çiqişdan oldin bahslarni kuçaytirgan bölişi mumkin, ammo gözal suratga olingan, nomaʼlum aktyorlar iştirok etgan film heç qanday bayonot berişdan muvaffaqiyatli tiyiladi va askarlar haqida taʼqibçi kundalik hayot filmi bölib qoladi. Semerci kamerasini kökda, yalanğoç toğlarda va xira manzara böylab adaşgan bir neçta askarlar ustidan mahorat bilan, sekin va işonç bilan harakatlantiradi. Köp vaqt davomida tinç sahnalarning özi yolğizlik, umidsizlik va uruşning maʼnosizligi hissini uyğotiş uçun yetarli böladi, deb davom etadi u, va film mahoratli va realistik harbiy töqnaşuv sahnalariga ötganda, u boğlanmagan jangovar sahnalar aralaşmasi bölib qolişdan voz keçib, uruş taʼsir qilgan har bir kişi uçun dahşat hikoyalariga aylanadi. Guller aktyorlar tarkibini maqtab şunday deydi: Semercining mamlakat böylab aktyorlik maktablaridan tanlagan nomaʼlum nomlari töğri tanlov bölib çiqdi, çunki heç bir qahramon ajralib turmaydi va bu haqiqiy askarlar guruhi hayotiga voyeristik nigohni kuçaytirişga yordam beradi. U eʼtirof etadi: turk tomoşabini uçun bu askarlarning kundalik hayotini tomoşa qiliş tajribasi yanada taʼsirli böladi, çunki bu çegara stansiyalari sönggi yigirma yil içida hayoti yöqolgan minglab odamlarning hayot tarzini mujassam etadi va köpçilik ularning qanday körinişda bölişini yoki mamlakatning çekkasida böliş nimani anglatişini bilmaydi. Film har qanday xabar ilgari surişdan ataylab voz keçadi va şunçaki uruşdagi yoş yigitlarning hikoyalarini aytadi. Uruşga qaraşingizga qarab filmni istalgança talqin qiliş oson. Semerci qörqqan yoş yigitlar guruhini qamrab oladi, ular ölimni eng oson variant sifatida qabul qilişga tayyor yoki omadli bölsa, umrbod çandiqlangan, şikastlangan odamlarga aylanişga tayyor. Gullerning xulosasiça, «Nefes»ning misli körilmagan muvaffaqiyati aynan şu yerda.

Sabah ustuni muallifi Emre Aköz filmning antimilitarist ekani haqidagi daʼvolarni rad etib şunday dedi: film prodyuserlari Levent Semerci, Hakan Evrensel va Mehmet İlker Altinay Turkiyaning hukmron millatçi mafkurasining barça ramzlaridan foydalanganlar: toğdagi 2 365 metr balandlikdagi Ataturk haykali, «Vatan Sağolsun» (Vatan omon bölsin) şiori, PKK jangarisini öldiriş örniga davolaydigan mehribon, saxiy yurakli turk askari, mamlakatni himoya qilayotgan yoş yigitlarga parvo qilmaydigan şahar aholisi. Bu barça ramzlardan foydalangandan keyin, bu film qanday qilib millatçi-militarist film bölmasligi mumkin?

Zaman ustuni muallifi Nedim Hazar, davom etayotgan uruş haqida film suratga olişni notöğri deb hisoblab, şunday dedi: hali ham qon tökilmoqda. Tuzoqlar, reydlar va hujumlar davom etmoqda; şuning uçun minglab qurbonlar va öldirilgan askarlar hamda ularning oilalari bölgan qonli jarayon haqidagi film bilan tanqid qiliş, keng qamrovli tahlil ötkaziş yoki kuraşni umumlaştiriş mumkin emas. Bundan taşqari, u hali ham uruşda hal qiluvçi bölib qolayotgan haqiqiy omillarni yaşirişga xizmat qiladi va u xulosa qildi: agar siz filmni tanqid qilsangiz, siz xalq va armiya duşmani bölasiz; aksinça, filmni va uning kontekstini maqtasangiz, sizni faşist deb ataşadi.

Galatasaray universiteti olimi Hulya Uğur Tanriöver NTV bilan intervyusida filmni gender kamsitiş uçun tanqid qilib, şunday kuzatadi: film katta şaharlarda yaşovçi ayollar duç keladigan qiyinçiliklarni kam baholaydi. Istanbulda yaşaydigan sevgilisi bilan askarning telefon suhbatida askar qizning şahardagi muammolarini eʼtiborsiz qoldirib: «Istanbulda qanday qiyinçiliklarga duç kelişing mumkin?» deydi. Bundan taşqari, keyingi sahnada komandir qizi ajraşgan askarga: «Agar ajraşmaganingizda, bu qiz sizni içidan aldagan bölardi», deydi. Bu katta şaharlarda yaşovçi qizlarga aniq haqoratlar bölib, şu nuqtai nazardan film gender kamsitiş unsurlariga ega.

3-Yeşilçam mukofotlari (2010-yil 23-mart)

Eng yaxşi film mukofoti (ğolib)

Turkcell birinçi film mukofoti (ğolib)

17-Adana «Oltin paxta» xalqaro kinofestivali (2010-yil 20–26-sentabr)

Eng yaxşi rejissyor: Levent Semerci (The Crossing filmi uçun Selim Demirdelen bilan birgalikda)

Tomoşabinlar hakamlar hayʼati mukofoti — eng yaxşi film (ğolib)