Bullitt (ingl. *Bullitt*) — 1968-yilda suratga olingan amerikaça politsiya triller janridagi film.
Film Warner Bros. kinostudiyasida rejissyor Piter Yeyts tomonidan, ssenariy mualliflari Alan Trustman va Harry Kleinerning ssenariysi asosida suratga olingan. Film Robert L. Pikening «Mute Witness» (1963) romani asosida yaratilgan.
Filmga musiqa muallifi — kompozitor Lalo Sçifrin. Uning musiqasi jazz, brass-rok va perkussiya uyğunligidan iborat bölib, esda qolarli çiqadi.
Filmning eng maşhur epizodi — San-Fransisko köçalaridagi avtomobil quvğini. Bu kino tarixida keng kölamda suratga olingan ilk sahnalardan biri hamda jahon kinematografiyasidagi eng taʼsirli sahnalardan biridir. Bu sahnada boş qahramon Frenk Bullitt töq yaşil rangli Ford Mustang GT390 avtomobilida, Dodge Çarger R/T maşinasida yaşirinib yurgan ikki yollanma qotilni quvadi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Steve McQueen, Robert Vaughn, Jacqueline Bisset
3Syujet
Kaliforniyada tanilgan siyosatçi, San-Fransiskodagi uyuşgan jinoyatçilikka qarşi kuraş qömitasi raisi,…
Kaliforniyada tanilgan siyosatçi, San-Fransiskodagi uyuşgan jinoyatçilikka qarşi kuraş qömitasi raisi, senator Walter Çalmers (Robert Vaughn) martaba zinasidan kötariliş imkoniyatiga ega böladi. Uning qöliga yirik jinoiy sindikat rahbarlariga qarşi guvohlik berişga tayyor bölgan muhim guvoh tuşadi. Guvohning ismi John Ross bölib, u çikagolik gangster bölgan ukasi Pete Ross (Vic Tayback) bilan birga işlagan. Eşitiş duşanba kuni bölişi kerak edi, voqea esa sud majlisidan ikki kun oldin, juma keçqurun boşlanadi.
Syujet davomida maʼlum böladiki, Ross mafiyadan ikki million dollar öğirlagan va öşa pullar bilan yaşirinmoqçi. Uni ikki yollanma qotil ovlamoqda. Çalmers Jonny Rossni (Felice Orlandi) xavfsiz joyga joylaştiradi va unga mahalliy bölinma politsiyaçilaridan qöriqçi tayinlaydi. Guvohning xavfsizligi uçun masʼul etib leytenant Frenk Bullitt (Steve McQueen) belgilanadi.
Bullitt ikki yordamçisi — serjant Delgetti (Don Gordon) va inspektor Karl Stanton (Carl Reindel) bilan navbatma-navbat Rossni «Daniels» mehmonxonasi nomeri (Embarcadero yöli yaqinidagi arzon mehmonxona)da qöriqlaydi va maxfiylikka rioya qiladi. Mehmonxonaga keliş yölida Ross bir neça marta telefon qiladi. Şanba keçqurun navbatçilikda Stanton turganida xizmatçi telefon qilib, Çalmers kelganini va nomerga kirmoqçi ekanini aytadi. Stanton kutib turişni söraydi va körsatma oliş uçun Bullittning uyiga qönğiroq qiladi. Bullitt xavf sezib, qöriqlanayotgan kişiga heç kimni kiritmaslikni buyuradi. Şu paytda Ross eşik oldiga kelib, nimagadir zanjirçani yeçadi. Ikki yollanma qotil — keksa, soçlari oqargan Mike va haydovçi Phil (uni avtopoygaçi Bill Hickman ijro etadi) xonaga bostirib kiradi. Mike Stanton va Rossni ovçi miltiğidan otadi, şundan söng qotillar yaşirinadi. Stanton sonidan yaralanadi, Rossning çap yelkasi va yuziga saccma tegadi. Politsiya va tez yordam kelgunça ikkovi ham köp qon yöqotadi, lekin tirik qoladi.
Stanton va Ross şifoxonada. Bullitt uçun endi bu işni foş qiliş, mijozi va hamkasbiga öq uzgan kişilarni topiş, imkon bölsa mafiyadan öç oliş masalasi şarafga aylanadi. Çalmers ğazablanib, Bullittni noqobil ekanlikda ayblaydi va voqea uçun unga javobgarlikni yuklaydi. Agar guvoh ölsa, leytenantning martabasini barbod qilişni vaʼda qiladi. U heç narsaga, na yaralangan politsiyaçining ahvoliga, na erkin yurgan ikki qotilga parvo qilmaydi — uni faqat eşitişlar buzilişi taşvişga solayotgan bölib, ular unga siyosiy foyda keltirişi kerak edi. Çalmers oldindan bu noxuş va özi uçun foydasiz hikoyadan qoçib, şahar politsiya boşqarmasidan «eçki qurbonlar» topadi.
Stantonning hayotiga endi heç narsa xavf solmaydi, ammo guvohning ahvoli ança oğir. Şifokorlar uning omon qoliş imkoniyatini «ellik ellik» deb baholaydi. Köp ötmay qotillardan biri Mike şifoxonaga kirib, Rossni öldirmoqçi böladi, ammo xodimlarning huşyorligi tufayli bu haqda Bullitt xabar topadi va uni şifoxona koridorlari va xizmat xonalari böylab quvadi. Tajribali Mike bölsa ham Bullittdan qoçib yaşirinişga ulguradi. Ammo eng yomoni yuz berdi: Mike ortidan behuda quvib şifoxona bölimiga qaytgan Bullitt Rossning yaralaridan vafot etganini bilib oladi.
Frenk vaqtni yutiş uçun Rossning ölimini Çalmers va jurnalistlardan yaşirişga qaror qiladi. U doktor Willardden kasal guvohning kartasini «yöqotib qöyişni» söraydi, özi esa yaşirinça, John Doe ismi ostida Rossning jasadini morgga olib boradi.
Yakşanba kuni ertalab Çalmers şifoxonaga kelib, guvohning yöqolganini aniqlaydi. Şifokorlar va xodimlardan söroq qiliş heç narsa bermaydi: karta yöq, hamma kelişib olgandek. Çalmers ğazabdan özini yöqotadi, lekin heç narsa qila olmaydi va Bullitt guvohni öz öyinini öynaş uçun öğirlagan, degan xulosaga keladi. Şu payt Bullitt qönğiroq qilib, hammasi nazoratda ekanini va Ross xavfsiz joyda ekanini aytadi, söng telefonni qöyib yuboradi. Çalmers kapitan Baker (Norman Fell) dan Bullittni bu topşiriqdan çetlatişni talab qiladi. Şuningdek, u kapitan Bennettga (Simon Oakland) bosim ötkazib, Rossning qayerdaligini bilmoqçi böladi. Ammo Bennett Bullitt tarafida turadi va na tahdidlarga, na vaʼdalarga böysunmaydi.
Şu orada Bullitt mehmonxona portyesidan olingan jinoyatçilar tavsifiga tayanib, halok bölgan Rossning yönalişi böylab şaharni kesib ötişga qaror qiladi. Baxtga qarşi, Frenk ötgan kuni Rossni mehmonxonagaça olib borgan taksi haydovçisini (Robert Duvall) topadi. Haydovçi Rossning keçagi yölini batafsil eslab qoladi, şu jumladan telefon-avtomatlarda töxtaşlarini ham. Şunday qilib Bullitt Rossning dösti Dorothy Simmonsga yetib boradi, u Rossga ölimidan oldin Sen-Mateo mehmonxonasidan qönğiroq qilgan edi. Bullitt himoya qilayotgan odam Rossning özi bölmagan, degan gumonga boradi. Şu payt u şubhali Dodge Çarger va unda ötirgan, qotillar tavsifiga aniq mos keladigan ikki kişini köradi.
Qotillar Bullittni kuzatib, Rossni qayerga yaşirganini bilmoqçi bölişgan, ammo özlari aniqlanib qolib, yaşirinişga majbur bölişadi. Phil xavfsizlik kamarini taqadi va qulay payt kelganda gazni töliq bosadi. Avtomobil ğildirak tovuşi bilan joyidan qözğalib, burilişda közdan yöqoladi. Ammo Bullitt deyarli darhol bandit-lar ortidan quvişga tuşadi. Qirğoq böyidagi şaharda boşlangan va gavjum San-Fransisko yöllarida bir neça kiçik voqealarga olib kelgan quvğin şahar çekkasida davom etadi. Mike «Winçester 1897» miltiğini olib, ularga yetib kelayotgan Bullittga uç marta öq uzadi — ikki öq nişonga tegmaydi, uçinçisi esa «Mustang»ning old oynasini sindiradi. Javoban Frenk «Dodge»ni yöldan itarib çiqaradi, u yoqilği quyiş şoxobçasiga urilib, portlaşi natijasida qotillar halok böladi.
Politsiya bölimiga qaytgan Bullittni Baker va Bennett tanbeh berib qarşi oladi, ammo endi unda duşanba ertalabgaça işni tuşuniş uçun qöşimça vaqt bor, boşliqlar esa uni Çalmersning hujumlaridan himoya qilişni vaʼda qilgan. Frenk Jonny Rossning döstasi Dorothy Simmonsdan boşlaşga qaror qiladi. U sevgilisi Kathy (Jacqueline Bisset) dan uni mehmonxonaga olib borişni söraydi. Ular Dorothyni mehmonxona xonasida öldirilgan holda topadilar, böğzi kesilgan. Kathy dahşatga tuşadi, u bu vaqtgaça Bullittning qanday hayot keçirayotganini, nima bilan şuğullanayotganini heç öylab körmagan ekanini anglaydi. U bunday muhitda yaşab, qalbini qotirmay bölmasligini va bunday odam bilan birga böla olmasligini aytadi: «Sen axlatxonada yaşaysan, Frenk!»
Bullitt va Delgetti qotilning narsalarini közdan keçiradilar. Barça kiyim-keçak va hojatxona buyumlari yangi, baʼzi narsalarda hatto yorliqlar ham qolgan. Maʼlum böladiki, öldirilgan ayolning ismi Dorothy Renick (Brandy Carroll) bölib, uning narsalari orasida Italiyaga, Rimga ketadigan samolyot çiptasi topiladi. Ikkinçi çipta esa eri uçun bölib, uning faqat boş harflari — AR maʼlum. Keyingi tergov şuni körsatadiki, Albert E. Renick ismli sirli odam mavjud. Bullitt Delgettiga Çikago bilan boğlanib, şu odamning pasport maʼlumotlarini söraşni buyuradi. Frenk esa jasadni yoriş natijalarini biliş va jasaddan barmoq izlarini oliş uçun morgga jönab ketadi.
Frenk Rossning jasadini közdan keçirayotganda Çalmers paydo bölib, «öz» guvohining jasadini köradi. Bullitt bölimga qaytadi, Çikagodan javob har daqiqada kelişi kerak. Çalmers yana paydo bölib, Bullittdan Rossning öz himoyasi ostida halok bölganligi haqidagi bayonnomani imzolaşni talab qiladi. Bullitt Çikagodan faksni kutadi va Çalmersga Reniklning pasport nusxasini körsatadi. Çalmers hayron bölib, fotosuratda John Rossni taniydi. Hamma narsa öz örniga tuşadi. «Siz bizga boşqa odamni yuboribsiz», — deydi Frenk. Halok bölgan odam John Ross emas edi, u Dorothyning eri, Çikagodan kelgan, jinoiy ötmişi bölmagan, işlatilgan maşinalar sotuvçisi Albert Renick edi. Oddiy savdogar haqiqiy John Rossning pul evaziga uning örnini bosiş taklifini rad eta olmagan. Ross esa Renick nomi ostida va uning hujjatlari bilan San-Fransiskodan qoçmoqçi bölgan. Haqiqiy Reniklning ölimini bilib qolgan Ross sirini oşkor bölmasligi uçun uning xotinini ham öldirgan.
Bullitt Rossni nima bölsa ham töxtatişi, şaharni tark etişiga yöl qöymasligi kerak. Ravşanki, u Rimga uçmoqçi, çunki çiptalar oldindan buyurtma qilingan. Aeroportda Frenk yana Çalmers bilan töqnaşadi, u guvohning juda muhimligini, uni tirik holda olib keliş kerakligini, buning taʼsiri nafaqat siyosatdagi karerasiga, balki Frenkning politsiyadagi karerasiga ham boğliqligini ima qiladi. Bullitt unga yöqolişni maslahat beradi. Reysga ötiriş allaqaçon tugagan, ammo Bullitt Rossni hali topa olmagan. Baxtga qarşi, terminalda unga Rossning samolyotda ekani aytiladi. Frenk reysni keçiktirişni talab qiladi. Yölovçilarga reys keçiktirilayotgani eʼlon qilinib, samolyotdan tuşiş söraladi. Ross (Pat Renella) keçikiş tasodifiy emasligini, ehtimol uni qidirişayotganini tuşunadi. Samolyotdan tuşayotgan yölovçilarni diqqat bilan kuzatayotgan Frenkni körib, Ross qoçişga urinadi. U tunda uçiş-qöniş yölagi böylab yuguradi, Frenk uni jönab va kelayotgan samolyotlar orasida quvadi. Ross öqqa tutadi, ammo muvaffaqiyatsiz. Nihoyat, Frenk uni terminal binosi yonida yetib oladi, ammo Ross içkariga kirib, olomon orasiga yaşirinmoqçi böladi. Bullitt uni köradi. Ularning yoniga Delgetti va qurollangan qöriqçi yetib keladi, Bullitt Rossni burçakka qamaşga muvaffaq böladi. Bandit yölini şişa eşik tösadi, uning ortida qöriqçi turibdi. Ross öylab ötirmay, eşik orqali qöriqçiga öq uzadi, ammo qöriqçi yiqilib, unga yölni tösadi, şu bilan birga bloklaş tizimi işga tuşadi. Ross tuzoqqa tuşgan. U Bullittga ögirilganda, Frenk unga bir neça marta öq uzadi.
Bullitt uyga qaytib, xonada uxlab yotgan Kathyni köradi. U hammomga kirib, qölini yuvadi va oynaga qarab, ehtimol öz kelajagini körişga urinib, öylanib turadi.
4Rollarda
Steve McQueen — leytenant…
Steve McQueen — leytenant Bullitt
Robert Vaughn — Çalmers
Don Gordon — Delgetti
Jacqueline Bisset — Kathy
Simon Oakland — kapitan Bennett
Norman Fell — Baker
Robert Duvall — taksi haydovçisi Weisberg
Felice Orlandi — Renick
Pat Renella — John Ross
Bill Hickman — qotil Phil, qora «Dodge» haydovçisi
Paul Genge — qotil Mike
5Yaratilişi
Steve McQueenning maslahatçisi politsiya inspektori Dave Tosçi bölgan. U seriyali qotil Zodiak işini tergov…
Steve McQueenning maslahatçisi politsiya inspektori Dave Tosçi bölgan. U seriyali qotil Zodiak işini tergov qilgan.
6Mukofotlar va nominatsiyalar
Film eng yaxşi montaj uçun «Oscar» mukofotini (Frank Keller) oldi, eng yaxşi ovoz uçun esa haykalçaga nomzod…

Film eng yaxşi montaj uçun «Oscar» mukofotini (Frank Keller) oldi, eng yaxşi ovoz uçun esa haykalçaga nomzod böldi. Ssenariy mualliflari 1969-yilda eng yaxşi kinossenariy uçun Edgar Allan Poe mukofotiga sazovor bölişgan. Şuningdek, lenta beşta BAFTA mukofotiga nomzod böldi: eng yaxşi rejissura (Peter Yates), eng yaxşi operator ishi (Peter Frecker), eng yaxşi montaj (Frank Keller), eng yaxşi ikkinçi darajali rol (Robert Vaughn) va eng yaxşi saundtrek (Ed Şea).
2007-yilda film madaniy, tarixiy va estetik jihatdan muhim deb topilib, AQŞ Kongress kutubxonasi tomonidan Milliy kinoreestrga kiritildi.
7Filmning kinematograf tarixidagi ahamiyati
Işonilişiça, film politsiya triller janrining rivojlanişiga katta taʼsir körsatgan. Körsatmalarga rioya…

Işonilişiça, film politsiya triller janrining rivojlanişiga katta taʼsir körsatgan. Körsatmalarga rioya qilmaydigan, baʼzan esa maqsadga erişiş, yaʼni jinoyatçini zararsizlantiriş uçun qonunni buzişga tayyor bölgan isyonkor politsiyaçi obrazi aynan «Bullitt» ekranga çiqqanidan keyin maşhur böldi. Janr uçun muhim bölgan, «qattiqqöl politsiyaçilar»ni boş qahramon qilgan «Dirty Harry» yoki «The French Connection» kabi filmlar undan keyin, 1970-yillarning boşida paydo böldi. Yoş va gözal politsiyaçini sport avtomobiliga ötqaziş ğoyasi ham rivojlandi: masalan, «Starsky & Hutç» va «Miami Vice» teleseriallarida.
Filmda San-Fransisko qirğoğida, şu jumladan quvğin sahnasida köp sahnalar bölib ötadi. Şunga qaramay, dunyoga maşhur Golden Gate köprigi suratga oliş maydonçasining bir qismi bölmadi, çunki şahar komissiyasi bu hududda filmga ruxsat bermagan. Köprik quvğin sahnasining baʼzi kadrlarida uzoqdan körinadi.
Quentin Tarantino «Cinema Speculation» kitobida filmga butun bob bağişlagan va «sof kino nuqtai nazaridan bu dunyodagi eng yaxşi filmlardan biri» deb taʼkidlagan.
8Quvğin
Bullitt filmining maşhur quvğin sahnasi Buyuk Britaniyada 5500 respondent iştirokida ötkazilgan sörov…

Bullitt filmining maşhur quvğin sahnasi Buyuk Britaniyada 5500 respondent iştirokida ötkazilgan sörov natijalariga köra kino tarixidagi eng yaxşi sahna deb tan olingan.
Suratga olişda ikkita 390 GT V8 Ford Mustang va ikkita V8 Dodge Çarger işlatilgan. Ikkala model ham 1968-yil işlab çiqarilgan. «Mustang»lar Warner Brothers bilan kelişuv asosida Ford kompaniyasi tomonidan suratga oliş uçun berilgan. Ularning dvigatellari, osmasi va tormoz tizimi tajribali poygaçi Max Balçowsky tomonidan tubdan özgartirilgan, kuzovlari esa MakKuinning didiga moslab qayta işlangan — xususan, u ulardan barça yozuvlar va emblemalarni olib taşlaşni buyurgan hamda rul ğildiragini özi tanlagan. «Dodge»lar Glendale Dodge (Glendeyl, Kaliforniya) dan sotib olingan. Dvigatellarga deyarli tegilmagan, osma poyga talablariga mos qilib yaxşilangan, kuzovlar esa qora rangga böyalgan (dastlab «Çarger»lar sariq va kök rangda sotib olingan edi — bu quvğinning oxirida körinadi, u yerda baʼzi kadrlarda şikastlangan maşinadagi qora böyoq ostidan kök rang körinib turadi).
Suratga oliş tugagaç, «Mustang»lardan biri tomonlar kelişuvi bilan hurdaga topşirilgan. Taʼmirdan keyin omon qolgan nusxa Warner Brothers tomonidan sotib olingan. Keyinçalik maşina bir neça egasini almaştirgan, MakKuin ham uni sotib olmoqçi bölgan, ammo buning uddasidan çiqa olmagan. 2020-yilda egasi bu «Mustang»ni Mecum auksioniga qöygan va u 3,7 million dollarga sotilgan. 2017-yilda hurdaga topşirilgani aytilgan avtomobil Meksikoda topilgan. Suratga olişdan keyin «Çarger»lardan biri ham omon qolgani haqida maʼlumotlar bor.
9Ommaviy madaniyatga taʼsiri
Film 1968-yilda suratga olingan. Şu yili Ford GT40 avtomobili 24 soatlik Le Mans poygasida birinçi örinni…

Film 1968-yilda suratga olingan. Şu yili Ford GT40 avtomobili 24 soatlik Le Mans poygasida birinçi örinni egallagan. «Grand Theft Auto: San Andreas» öyinida esa prototipi Ford GT bölgan maşina Bullet deb ataladi.
«Driver: San Francisco» öyinida «kino quvğin» rejimida MakKuinning yollanma qotillar ortidan quvğini qayta yaratilgan. Faqat yönaliş (erkin) va qotillarning maşinasi farq qiladi: öyinda 1969-yil modelidagi qora «Dodge» işlatilgan, filmda esa 1968-yil modeli bölib, u radiator panjarasi va orqa çiroqlari bilan farq qiladi.
«Alcatraz» serialining ön uçinçi qismida San-Fransisko köçalaridagi quvğinning nusxasi zamonaviy Ford Mustang (2013-yil modeli) va Dodge Çarger (2005–2010-yillar avlodi) bilan qayta körsatilgan, ammo yakuni boşqaça.
«Arçer» multserialining oltinçi mavsumining sakkizinçi qismida öxşaş quvğin körsatilgan (töq yaşil «Ford Mustang» va qora «Dodge Çarger»).
2022-yilda Stiven Spilberg «Bullitt»ning remeykini ustida ish boşladi, unda boş rolni Bradley Cooper ijro etadi.
Quentin Tarantinoning «Cinema Speculation» essealar töplamida «Bullitt» filmiga alohida bob bağişlangan, kitob muqovasida esa Steve McQueenning suratga oliş paytidagi fotosurati joylaştirilgan.
10Kadrlar
2
1 · TMDB
2 · TMDB11Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Буллит (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.

