Burnt by the Sun

Voqea 1936-yilning issiq iyun kunida, SSSRda ommaviy siyosiy repressiyalar arafasida, Stalin dirijablsozligi va aeronavtika kunining törtinçi yilligida boşlanadi. Sergey Petroviç Kotov (Nikita Mixalkov) — afsonaviy komdiv, haqiqiy kommunist, Oktabr inqilobi va Fuqarolar uruşi qahramoni, davlat mukofotlari sohibi, Stalinning sevimlisi — Moskva atrofidagi daçada sevimli xotini Marusya (Ingeborga Dapkunayte), kiçik qizi Nadya (Nadejda Mixalkova) va Marusyaning qarindoşlari bilan yaşaydi. Bu katta va şovqinli oila ziyolilar va sobiq zodagonlardan iborat bölib, inqilobdan oldingi turmuş tarzini deyarli özgartirmasdan saqlab qolgan: şoşilmasdan nonuşta qilişadi va zararsiz şўxliklar qilişadi. Kotov jozibali şaxs bölib qoladi, hamma uning şaxsiy joziba va hayotga quvnoq munosabatini qoyil qoladi.

Tinç daça hayotini Mitya (Oleg Menşikov) kutilmaganda kelişi buzadi. U oilaning eski dösti, ziyoli va musiqaçi bölib, bir paytlar Marusyaning otasining sevimli şogirdi edi.

Daça ahli qaytib kelgan Mityani mehr bilan kutib oladi, kiçkina Nadyaga esa u özini «Mityay amakisi» deb taniştiradi. Asta-sekin maʼlum böladiki, Oktabr inqilobidan oldin Mitya Birinçi jahon uruşi frontida jang qilgan, asirga tuşgan va Yevropa böylab sargardon yurgan, köçada musiqaçi, taksi haydovçisi, kabare artisti va hatto tapoçka tikuvçi bölib işlagan. Söngra u oq harakatga qöşilgan. Ön yil ötib, 1927-yil qişda Mityaga vatanga qaytiş nasib etadi, ammo mamlakatni tanimaydi — u şu qadar özgargan edi. U ustozi uyiga tinç hayot topiş umidida qaytadi va u yerda ulğaygan Marusyani uçratib, unga oşiq böladi.

Ammo qaytganidan köp ötmay, Mityani biror nufuzli şaxs çaqirtiradi (unda komdiv Kotovning özi taxmin qilinadi) va u çet elga «musiqiy faoliyat» uçun ketiş töğrisida ariza yozişga majbur qilinadi.

1928-yilda Mityaning kutilmagan ketişi Marusyaning oilasini larzaga soladi. Ğamdan aqldan ozgan Marusya öz joniga qasd qilmoqçi böladi. Sakkiz yil davomida Mityadan heç qanday xabar bölmaydi. Şu orada Marusya tasodifan Kotov bilan tanişadi, u esa unga qattiq oşiq bölib, yoşidagi farqga va Marusyaning dastlabki befarqligiga qaramay, uning rozilgini olişga muvaffaq böladi. Ularning qizi Nadya tuğiladi. Kotovning taʼsiri Marusya oilasini qamoqdan, işonçsizlikdan va moddiy qiyinçiliklardan himoya qiladi...

Kotov bilan Mitya örtasidagi suhbatdan uning haqiqiy niyatlari ayon böladi: u NKVDning kadrli xodimi bölib, daçaga Kotovni hibsga oliş topşiriği bilan kelgan. Mityaning harakatlari unda ön yil oldin Kotov uni çet elga jönatib, sevgilisi Marusyadan ajratgani va ixtiyoriga qarşi sovet tuzumi uçun işlaşga majbur qilgani uçun çuqur ildiz otgan nafrat bilan izohlanadi. Kotov tufayli Mitya hamma narsadan mahrum bölganini his qiladi: hayotdan, kareradan, sevgidan, vatandan, imondan va sevgan ayolidan.

Kotov esa Mityaga, uning qaytişidan oldin ham OGPU bilan hamkorligi boşlanganini eslatadi: u oq harakat yetakçilarini öğirlaşda yordam bergan, ularni Moskva atrofiga olib kelib, xalq duşmani sifatida sud qilmasdan otib taşlaşgan. Mitya özini oqlab, vatanga qaytişga vaʼda berib majburlaşganini, ammo aldanganini aytadi.

Öz maşhurligi va Stalin bilan döstligini eslatgan Kotov Mityaga töliq işonç bilan, uni heç kim tegizolmasligini aytadi. U Mityani «siyosiy fohişa» deb hisoblaydi va uning xizmat jinoyatiga qöl urib, Kotovni hibsga oliş haqida ogohlantirişi bilan, agar ish unga qarşi aylansa, kelajakda qöllab-quvvatlaş oliş uçun harakat qilayotganini, şu tariqa «ikki tomonga ham» yaxşi bölmoqçi ekanini taʼkidlaydi. Tuşuntirişdan söng Kotov va Mitya ommaviy ravişda yaxşi munosabatda ekanliklarini namoyiş etişda davom etadi, toki ular ikkalasi ham qadrlaydigan odamlarning oilaviy hayoti buzilmasin. Körinişdagi xotirjamlikka qaramay, Kotovda asabiylik belgilari sezila boşlaydi.

Filmning finalida, filarmoniya xodimlari niqobida, NKVD xodimlari fuqarolik kiyimida qora maşinada komdivning daçasiga yetib keladi. Kotov oilani haqiqatdan asraşga harakat qilib, Moskvaga şoşilinç safar haqida gapiradi. Oila «mehmonlarni» dasturxonga taklif qiladi, samimiy qöşiqlar ostida xayrlaşadi va Nadyaga maşinada bir oz sayr qilişga ruxsat beradi. Nadya heç narsadan şubhalanmay, otasi bilan quvnoq xayrlaşadi. Maşinada Kotov hali ham özining daxlsizligiga işonadi. U Stalinga qönğiroq qiliş hamma narsani hal qilişiga işonadi va çekistlarni masxara qilib, ularning karerasi barbod bölişini başorat qiladi. Taranglik eng yuqori nuqtaga yetganda, yölni daça mebellari ortilgan yuk maşinasi tösib qöyadi. Haydovçi ertalabdan beri kerakli qişloqni behuda qidirayotgan ekan va benzin tugaganini aytadi. Kotovni tanib, haydovçi quvnoq salom beradi. Ammo komdiv özboşimçalik bilan maşinadan çiqib, qişloq qayerdaligini körsatmoqçi bölganida, asablari buzilgan çekistlar uni şafqatsizlarça kaltaklab, kişanlaşadi, tasodifiy haydovçini esa tasodifan sodir bölganlarning guvohi bölib qolgani uçun otib taşlaşadi.

Maşinada ötirgan kaltaklangan Kotov öz taqdiri hal bölganini tuşunadi va ojizlikdan yiğlaydi. Mitya öy-xayollarga botgan holda, sodir bölayotgan voqeani beparvo kuzatadi. Maşina yölida davom etib, Stalin tasvirlangan ulkan plakat ortiga yaşirinadi. Plakat Stalin dirijablsozligi va aeronavtika kuni munosabati bilan havoga kötarilgan aerostatga osilgan edi.

Filmning yakuniy sahnalarida, ertasi kuni ertalab, Mitya Kremlning tongdagi manzarasi oçiladigan, Yaroslavl qirğoğidagi Qirğoq uyidagi haşamatli xonadonda, suv töldirilgan vannada tomirlari kesilgan holda yotadi.

Filmning epilogida xabar beriladiki, komdiv Sergey Kotov 1936-yil 12-avgustda otib taşlangan. Uning xotini Mariya va qizi Nadya 1936-yil 12-iyunda hibsga olingan: Mariya 1940-yilda lagerda vafot etgan, Nadya esa omon qolib, 1956-yil 27-noyabrda otasi va onasi bilan birga töliq reabilitatsiya qilingan. Bobosi va onasidan musiqiy iqtidor meros qilib olgan Nadejda Kotova Qozoğistonning bir musiqa maktabida pedagog kasbiga bağişlangan.