C.I.D. — 1956-yilda suratga olingan, Raj Khosla rejissyorligida va Guru Dutt prodyuserligida yaratilgan hind tilidagi neo-noir jinoiy triller. Filmda Dev Anand, Şakila, Johnny Walker, K. N. Singh va Waheeda Rehman rol ijro etadi. Filmda Dev Anand maʼlum bir qotillik işini tergov qilayotgan politsiya inspektorini öynaydi. Musiqasini O. P. Nayyar yozgan, qöşiq sözlarini esa Majrooh Sultanpuri va Jan Nisar Akhtar bitgan. Bu film Waheeda Rehmanning hind tilidagi filmlardagi ekran debyuti böldi, bölajak rejissyorlar Pramod Çakravorty va Bhappi Sonie esa uşbu filmda yordamçi rejissyor bölib işlagan.
1Rollarda
Dev Anand, Shakila, Waheeda Rehman
2Syujet
Gazeta muharriri Şrivastav yer osti dunyosi bilan boğliq boy va nufuzli odamning aloqalarini foş qilmoqçi…
Gazeta muharriri Şrivastav yer osti dunyosi bilan boğliq boy va nufuzli odamning aloqalarini foş qilmoqçi bölganida yaralanadi. U dösti, inspektor Şekharni çaqirib, yer osti dunyosidan olayotgan tahdidlar haqida gaplaşadi. Şekhar yetib kelgunça Şrivastav vafot etadi. Şekhar lift yonida şubhali odamni körganini eslaydi va uni quviş uçun bir ayolning maşinasini sörab oladi. Ayol jahli çiqib, hatto yomğir yoğayotganda maşina kalitlarini loyga otib yuboradi, şu sababli ular quvişni davom ettira olmay qoladi. Ertalab ikkovi uyga qaytadi va kalitlarni topişadi. Şu orada voqea joyida mayda öğri Master topiladi va butun qotillikni körganini tan oladi. Şekhar guruhning bir qismini foş qiladi, Master esa qotil Şer Singhni aniqlaydi va u qamoqqa taşlanadi.
Şu orada ayol Rekha politsiya boşliği, Şekharning ustozi SP Mathurning qizi bölib çiqadi va ular örtasida işonç paydo böladi. Şekharni mahbusni ozod qiliş uçun jinoyatçining uyiga olib borişadi va uni pora bilan sotib olişga urinişadi, ammo uriniş muvaffaqiyatsiz tugadi. Pora taklif qilgan odam Kamini. U Şekharga berilgan içimlikka dori aralaştiradi, uni mast qiladi va guruh uni köçada taşlab ketadi. Şekhar uni topadi va uyiga olib keladi. Rekhaning tuğilgan kuni bayramida Şekhar Kaminini köradi va uning ortidan ergaşadi. Kamini Rekhaning bolalikdagi dösti ekani maʼlum böladi. Guruh rahbari Dharamdas endi Şekharni ayblab, undan qörquvdan xalos bölmoqçi. Ular Masterni bir uyga olib borib, uni köndirişga urinişadi, ammo muvaffaq bölişmaydi. Guruh öz odamlarini yuborib Şer Singhni öldiradi va buni Şekharga yuklab, uni ayblaydi. Şu tariqa ikki qotillikda ham Şekhar aybdor qilib körsatiladi. U sudga tortiladi va ertasi kuni hukm eʼlon qilinişini kutadi. Şu paytgaça Rekha bilan Şekhar örtasida romantik his-tuyğular kuçaygan edi. Ular gaplaşadi, ammo Şekhar nima qilişni bilmaydi. Master uni qoçişga köndiradi, çunki haqiqiy qotilni özi topib, tergov qiliş imkoniyatiga ega bölişi kerak.
Şekhar qoçib ketadi. Dharamdas biladi: Şekhar yaşirinib yurgan joyidan çiqsa, u asosiy jinoyatçini foş qiladigan dalillarga ega böladi. Şuning uçun u odamlarini Şekharni öldirişga yuboradi. Ular unga öq uzadi, lekin Şekhar kimsa körmasdan qotilning uyiga yetib boradi. Uni Kamini töxtatadi, lekin Şekhar unga jinoyat rejalaştiriş mumkin, ammo uni amalga oşiriş şart emasligini işontiradi. Kamini unga açinadi, Dharamdasning yovuzligini anglaydi va endi jinoyatçi bölib qolmasligi kerakligini tuşunadi hamda Şekharni deyarli soğaygunça parvariş qiladi.
Dharamdas qaytib keladi va Şekhar yaşirin zindonga kirib ketganini zörğa payqaydi. Kamini uning ortidan boradi va yaşirin yölaklar hamda xonalardan iborat labirintda Kamini va Şekhar Dharamdasga qarşi muşuk-siçqon öyinini boşlaydi. Kamini va Şekhar qoçib çiqişadi va Şekhar politsiya bölimiga qönğiroq qilib, özini topşirayotganini aytadi. Politsiya bölimi darvozasiga yetmasdan oldin Kaminini Dharamdasning odamlari otib yaralaydi. Şundan söng Rekhaning otasi voqeaning töliq manzarasini tuşunişga harakat qiladi. Şekhar Dharamdas asosiy jinoyatçi ekanini tuşuntiradi, ammo boşliq unga işonmaydi. Şekhar butun voqeani aytib beradi va agar Kamini huşiga kelsa, u guvohlik berişini taʼkidlaydi. Biroq hali ham Dharamdasning jinoyatçi ekanini isbotlaş kerak, şunda boşliq öz közi bilan köradi. Agar Kamini tirik qolmasa ham, uning jinoyatçi ekani tasdiqlanadigan dalil bölişi lozim.
Ular gazetada Kaminining sudda guvohlik berişi haqida maqola çop etişadi, çunki Dharamdas uni kasalxonada öldirişga urinişini bilişadi. Kaminini 15-xonaga köçirişadi va xizmatçiga Dharamdasga Kaminining 13-xonada ekanini aytiş va u yerda ularni kutişini bildiriş haqida körsatma berişadi. Şekhar va boşliq umidlarini uzişdan oldin Dharamdas keladi, ular esa kutib turişadi. Ular 15-xona eşigini oçiq qoldirganini payqaşadi, Dharamdas esa haqiqiy xonani ham anglab qoladi. Dharamdas Kaminini öldirişga ulgurişidan oldin boşliq va Şekhar aynan vaqtida yetib kelişadi. Dharamdas hukm qilinadi, Şekhar esa qoçgani uçun sudga tortiladi. Boşliq uning jazosini yengillaştiriş yoki ayblovlarni bekor qiliş uçun tavsiya berişga vaʼda beradi, Rekha va Şekhar esa munosabatlarini davom ettiradi.
3Aktyorlar
Dev Anand — CID inspektori Şekhar…

Dev Anand — CID inspektori Şekhar sifatida
Şakila — Rekha Mathur sifatida
Waheeda Rehman — Kamini sifatida
K. N. Singh — SP Mathur, Rekhaning otasi sifatida
Johnny Walker — Master sifatida
Kum Kum — Masterning qiz dösti sifatida
Mehmood — Şer Singh sifatida
Minoo Mumtaz — raqqosa sifatida
Bir Sakhuja — Dharamdas sifatida
Tun Tun — politsiya bölimidagi şikoyatçi sifatida
Jagdiş Raj — inspektor Jagdiş sifatida
Paul Sharma — goon sifatida
Şyam Kapoor — "Leke Pehla Pehla Pyaar" qöşiğida garmonçi sifatida
Şeela Vaz — "Leke Pehla Pehla Pyaar" qöşiğida raqqosa sifatida
4Musiqa
Musiqani O. P. Nayyar bastalagan. Barça qöşiq sözlari Majrooh Sultanpuriniki, faqat "Aankhon Hi Aankhon Mein"…

Musiqani O. P. Nayyar bastalagan. Barça qöşiq sözlari Majrooh Sultanpuriniki, faqat "Aankhon Hi Aankhon Mein" qöşiğining sözlarini Jan Nisar Akhtar yozgan.
Bir intervyuda maşhur garmonika ijroçisi Milon Gupta (1933–1995) "Yeh Hai Bombay Meri Jaan" ("Ae Dil Hai Muşkil") qöşiği qanday bastalangani haqida gapirib bergan. Öşa paytda O. P. Nayyarning musiqa aranjirovkaçisi bölgan Gupta köpinça qisqa kuylarni çalib berar, O. P. Nayyar esa şu asosda butun qöşiqlarni bastalar edi. Bir kuni Gupta, Guru Dutt, O. P. Nayyar va Majrooh Sultanpuri Famous Studiosʼda bölişadi, Nayyar esa Guptadan ilgari özi uçun çalgan kuyni qayta çalişni söraydi. Gupta kuyni çaladi va Sultanpuri darhol qöşiq sözlarini yozadi. Gupta qöşiqning asl yozuvida garmonikada ham çalgan. Biroq kuy asli emas, balki amerikalik xalq qöşiği "Oh My Darling, Clementine"dan olingan.
5Işlab çiqariş
Dev Anand va Guru Dutt kino olamida öz imkoniyatlarini topiş uçun kuraşayotgan paytlarida döst bölişgan va…
Dev Anand va Guru Dutt kino olamida öz imkoniyatlarini topiş uçun kuraşayotgan paytlarida döst bölişgan va bir-biriga vaʼda berişgan: Dev Guru Duttga rejissyorlik qilişi uçun film beradi (u buni "Baazi" bilan bajargan), Guru Dutt esa Devni boş qahramon qilib, uni rejissyorlik qiladi. Guru Dutt C.I.D.ni rejissyorlik qilmagani sababli, öz vaʼdasining faqat yarmini bajargan. Ssenariy muallifi Inder Raj Anand bölib, u aktyor va kinorejissyor Tinnu Anandning otasi.
6Rol tanlaş
Guru Dutt Waheeda Rehmanni telugu tilidagi filmda körib, uni "Pyaasa" (1957) filmiga taklif qilgan, ammo…
Guru Dutt Waheeda Rehmanni telugu tilidagi filmda körib, uni "Pyaasa" (1957) filmiga taklif qilgan, ammo "Pyaasa"ga tayyorlaş uçun unga C.I.D.da muhim yordamçi rol bergan. Bu filmning xoreografiyasini Zohra Sehgal bajargan. Kostyumlar debyutant Bhanumati, yaʼni Bhanu Athaiya nomi bilan tanilgan sanʼatkor tomonidan tikilgan. Johnny Walker va uning qiz dösti rolidagi Kum Kum komediya yönalişini taʼminlaydi hamda halol jinoyatçilarning omon qoliş uçun kuraşini ijtimoiy nuqtayi nazardan körsatadi. Ular Bombay bilan boşqalarga qaraganda bevosita va amaliy munosabatda böladi, politsiya va öğrilar öyinining barça nozik joylarini biladi. Mehmood öz replikalari bölmaganda eng samarali körinardi. U rolga mos körinardi, ammo ovozi biroz haddan taşqari ortiqça bölib eşitiladi. Baribir, boss heç narsaga tavakkal qilmaydi: Şer Singhni öldirtiradi va Şekharni ikkala qotillikda ham aybdor qilib körsatadi. Guru Dutt prodyuserligida va Raj Khosla rejissyorligida yaratilgan C.I.D. qiziqarli va jozibali triller. Xuşmuomala Dev Anand va soyali jinoyatçi boş qahramonning töqnaşuvi, hikoyaning tez surʼatda va yoruğlik-soyalar öyini bilan berilişi filmni qiziqarli qiladi. Bunga boy O. P. Nayyar qöşiqlari, yoş va jozibali Waheeda Rehmanning Zohra Sehgal xoreografiyasi böyiça raqsi, Johnny Walkerning haqiqatan kulgili ijrosi qöşiladi, şunda tomoşa qilişga arziydigan köp narsa topiladi. Sud jarayoniga oid bir neçta nuqtalar işonçsiz körinadi, ammo bu puxta yaratilgan hikoyadan olinadigan umumiy zavqni pasaytirmaydi.
Raj Khoslaga C.I.D.da Pramod Çakraborty va Bhappi Sonie yordam bergan, ular keyinçalik özlari mustaqil ravişda muvaffaqiyatli rejissyorlarga aylanişgan. Qöşiq sözlari muallifidan biri Jan Nisar Akhtar bölib, u "Aankhon Hi Aankhon Mein" qöşiğini yozgan. Mohammed Rafi va Geeta Dutt ijro etgan "Ae Dil Hain Muşkil" (şuningdek "Yeh Hai Bombay Meri Jaan" nomi bilan ham tanilgan) qöşiği filmning har qanday davr uçun ajoyib qismi hisoblanadi.
7Prokat
Film 1956-yil 30-iyulda Bombay (hozirgi Mumbay) şahridagi Strand, Minerva, Kohinoor va boşqa kinoteatrlarda…
Film 1956-yil 30-iyulda Bombay (hozirgi Mumbay) şahridagi Strand, Minerva, Kohinoor va boşqa kinoteatrlarda katta tantana bilan namoyiş etildi. Film tanqidçilar va tomoşabinlar tomonidan muvaffaqiyat bilan kutib olindi. Film 1956-yildagi eng köp daromad keltirgan film böldi. Xabarlarga köra, C.I.D.ning muvaffaqiyatidan keyin Guru Dutt Raj Khoslaga haşamatli xorijiy avtomobil sovğa qilgan.
8Tanqidiy baholar
C.I.D. tanqidçilardan ijobiy baho oldi, eng köp eʼtiborni musiqa va aktyorlik ijrosi tortdi. 1956-yil…
C.I.D. tanqidçilardan ijobiy baho oldi, eng köp eʼtiborni musiqa va aktyorlik ijrosi tortdi. 1956-yil 14-sentyabrda "Filmfare" şunday yozdi: "Jinoiy triller sifatida möljallangan, Raj Khosla rejissyorligidagi C.I.D. tez surʼatda ketadigan va yaxşi qöşiqlar bilan töldirilgan silliq köngiloçar film". Şu bilan birga, tanqidçi politsiya va sud jarayoni hamda jinoyatlarni aniqlaş usullarini yetarliça bilmaslik tufayli hikoyada köplab nomuvofiqliklar borligini taʼkidlagan. Şunga qaramay, tanqidçi boş aktyorlarning ijrosini qadrlab şunday yozgan: "Politsiya inspektori rolida Dev Anand juda işonarli. Johnny Walker ajoyib, Kum Kum esa uning ziddiyatli qarama-qarşi obrazida yaxşi xizmat qiladi". Uning fikriça, filmning eng yuqori nuqtasi O. P. Nayyarning musiqasi bölgan. Xulosa qilib, tanqidçi "xoreografiya unçalik yaxşi emas edi" deb yozgan.
Matn: maqola tarjimasi «C.I.D. (1956 film)» — inglizça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.