Carrie

«Carrie» (ingl. Carrie) — 1976-yilda Brayan De Palma rejissyorligida, Lourens D. Koen ssenariysi asosida suratga olingan, Stiven Kingning şu nomli romani asosidagi supernatural qörqinçli film. Boş rolni Sissy Spacek ijro etgan. Filmda Carrie White nomli xijolatli ösmir qiz haqida hikoya qilinadi, uni maktabda doimo masxara qilişadi. Keyinçalik u telekinez kuçini rivojlantiradi va undan öz jazolovçilaridan qasos oliş uçun foydalanadi. Ikkinçi darajali rollarda Piper Laurie, Amy Irving, Nancy Allen, William Katt, P. J. Soles, Betty Buckley va John Travolta suratga tuşgan. Bu şu nomli franşizaning birinçi filmi.

Film Kingning birinçi romani asosida yaratilgan. De Palma hikoyaga qiziqib qoldi va studiyadan rejissyorlik qiliş uçun ruxsat oliş uçun tirişdi, Spacekning eri esa uni prosluşkaga kirişga undadi. Bu Kingning asarlari asosida suratga olingan 100 dan ortiq kino va televizion ekranlaştirişning birinçisi.

Premyera 1976-yil 3-noyabrda United Artists kompaniyasi tomonidan bölib ötdi. Film tanqidçilardan ijobiy baholar oldi va byudjeti 1,8 million dollar bölganiga qaramay, 33,8 million dollardan ortiq daromad keltirdi. U «Oskar» mukofotiga ikkita nomzodlikka ega böldi: eng yaxşi ayol roli (Spacek) va eng yaxşi ikkinçi darajali ayol roli (Laurie). Tanqidçilar va tomoşabinlar keng miqyosda uni şu personaj asosida yaratilgan köplab film va teleseriallar orasida romanning eng yaxşi ekranlaştirilişi, şuningdek Kingning asarlari asosidagi eng yaxşi filmlardan biri deb hisoblaydi.

Film ommaviy madaniyatga sezilarli taʼsir körsatdi, bir neçta naşrlar uni hozirgaça suratga olingan eng buyuk qörqinçli filmlardan biri deb atadi. 2008-yilda film Empire jurnalining «Barça davrlarning 500 eng buyuk filmi» röyxatida 86-örinni egalladi. Entertainment Weekly jurnalining 50 ta eng yaxşi maktab filmi röyxatida 15-örin, AFI ning sönggi 100 yil içidagi eng hayajonli 100 ta amerikalik filmi röyxatida esa 46-örin egalladi. Bitiruv keçasi sahnasi ommaviy madaniyatga katta taʼsir körsatdi va Bravo telekanalining «The 100 Scariest Movie Moments» dasturida sakkizinçi örinni oldi. 2022-yilda film AQŞning Milliy kinoreyestriga saqlab qoliş uçun tanlandi.

Sissy Spacek — Carrie White

Amy Irving — Sue Snell

William Katt — Tommy Ross

Nancy Allen — Chris Hargensen

John Travolta — Billy Nolan

Betty Buckley — Miss Collins

P. J. Soles — Norma Watson

Sidney Lassick — Mr. Fromm

Stefan Gierasç — Mr. Morton

Priscilla Pointer — Mrs. Snell

Piper Laurie — Margaret White

Edie McClurg — Helen Şyres

«Carrie» — Stiven Kingning birinçi romani va birinçi ekranlaştirilgan asari. 2010-yilgi intervyusida Kingning aytişiça, öşa paytda unga 26 yoş bölgan va filmga huquq uçun atigi 2500 dollar tölangan, ammo u bu birinçi kitobi bilan sodir bölgani uçun özini omadli hisoblaydi. De Palma 1977-yilda Cinefantastique jurnaliga bergan intervyusida şunday degan:

Lourens D. Koen ssenariy muallifi sifatida jalb qilingan va roman niyatlariga yaqin bölgan birinçi qoralamani yozgan. United Artists ikkinçi qoralamani qabul qildi, ammo De Palmaga atigi 1,6 million dollarlik byudjet ajratdi, bu öşa paytda qörqinçli filmlarning maşhurligini hisobga olganda kam edi. Byudjet oxir-oqibat 1,8 million dollargaça oşdi. Asosan moliyaviy çeklovlar tufayli yakuniy versiyadan baʼzi sahnalar olib taşlandi.

Boş rol uçun köplab yoş aktrisalar prosluşkadan ötdi, jumladan Melanie Griffith ham. Sissy Spacek ni prosluşkaga kirişga uning eri Jack Fisk köndirdi. Keyinçalik Fisk De Palmani unga prosluşka berişga işontirdi va u Carrie iştirokidagi barça sahnalarni öqib berdi. Biroq De Palmaning Carrie roli uçun birinçi tanlovi Betsy Slade edi, u «Our Time» filmidagi roli uçun yaxşi şarhlar olgan edi. Boş rolni qölga kiritiş uçun Spacek suratga olinişi kerak bölgan telereklamadan voz keçdi, soçlariga vazelin surtdi, yuzini yuvmadi va yettinçi sinfda onasi tikib bergan, etagi kesilgan matrosca köylakda prosluşkaga keldi va rolni oldi. Nancy Allen eng oxirida tasdiqlandi, uning prosluşkasi Allen Gollivuddan ketişni jiddiy öylayotgan paytda bölib ötdi. Keyinçalik ular De Palma bilan 1979-yilda turmuş qurişdi, ammo 1984-yilda ajraşişdi.

De Palma operator Isidor Mankofskidan boşladi, ammo Mankofski bilan nizodan keyin uning örnini Mario Tosi egalladi. Gregori M. Auer, Ken Pepiot kömagida, maxsus effektlar superviziri, Jack Fisk esa sanʼat direktori böldi. Whitelar uyi Kaliforniya ştatining Santa Paula şahrida suratga olingan. Uyga gotik mavzu beriş uçun rejissyor va prodyuserlar suratga oliş maydonçasini bezaş uçun artefaktlar topiş maqsadida diniy suvenir dökonlariga taşrif buyurişdi.

Auer va Fisk filmning boşi va oxiri uçun möljallangan, osmondan yoğayotgan toşlar bilan urilgan Whitelar uyini körsatuvçi segment ustida yaqindan hamkorlik qilişdi. Boşlanğiç sahna rejalaştirilganidek suratga olindi, ammo plyonkada kiçik toşlar yomğir suvi kabi körindi. Toşlar bilan vayron qilinişi kerak bölgan Whitelar uyi modeli öşa keçada texnik nosozlik tufayli muvaffaqiyatsiz böldi, şuning uçun filmning yaratuvçilari uni yondirib yuborişdi va toşlar sahnalarini butunlay olib taşlaşdi. Dastlabki boşlanğiç sahna yöqolgan deb taxmin qilinadi. Auer, şuningdek, filmning kulminatsiyasiga yaqin Piper Laurie ga uçayotgan oşxona piçoqlarini uriş uçun mexanizm işlab çiqdi. Uning uşbu filmdagi maxsus effektlar böyiça ishi keyingi köplab qörqinçli filmlarga taʼsir körsatdi.

Sue Carrie ning qabriga intilayotgan sönggi sahna orqaga qarab suratga olindi, toki unga ertakka xos sifat berilsin. Bu sahna «Deliverance» filmining yakuniy sahnasidan ilhomlangan edi. Dublyorga sahnani yer ostida bajartiriş örniga, Spacek qölidan foydalanişni talab qildi, şuning uçun u toşlar va şağal ostiga joylaştirildi. De Palma tuşuntirişiça, suratga oliş guruhi aʼzolari «uni kömişga majbur bölgan. Uni kömiş! Biz uni qutiga solib, yer ostiga tiqişimiz kerak edi. Men uning eridan [Fiskdan] uni kömişni söradim, çunki men, albatta, uni kömişni xohlamagandim».

Filmning musiqasini Pino Donaggio yozgan. Bundan taşqari, Donaggio Merrit Malloy sözlari bilan ikkita pop-qöşiq («Born to Have It All» va «I Never Dreamed Someone Like You Could Love Someone Like Me») yozdi, ular bitiruv sahnasining dastlabki qismi uçun işlatilgan. Bu qöşiqlarni Kathy Irving ijro etgan (u na Amy Irvingning singlisi, na Priscilla Pointerning qizi). Donaggio De Palma bilan «Home Movies», «Razor», «Obsession», «Dressed to Kill», «Blow Out», «Body Double», «The Untouçables» va «Scarface» kabi filmlarda ham işlagan.

Saundtrek albomi 1976-yilda United Artists Records yorliğida vinilda çiqarilgan. Filmdan bir neçta dialog parçalarini öz içiga olgan deluks CD naşri 1997-yilda Rykodisc tomonidan çiqarilgan, 2005-yilda esa asl saundtrekning (dialogsiz) qayta naşri Varèse Sarabande tomonidan taqdim etilgan. 2010-yilda Kritzerland Records barça 35 ta kompozitsiyani ikki diskda çiqardi, u töliq musiqa sifatida taqdim etildi. Şuningdek, bu naşrga filmda işlatilgan «Born to Have It All» va «I Never Dreamed …» qöşiqlarining versiyalari, ikkala qöşiqning instrumental versiyalari va oxirgi kompozitsiya içiga yaşirilgan, Betty Buckley ning uşlab oliş sahnasidan studiyada yozilgan ovozli şarhi bilan «Calisthenics» kompozitsiyasi kiritilgan. Ikkinçi diskda asl 13 trekli albomning remasteri berilgan. Kritzerland naşri 1200 nusxada çeklangan tiraj bilan çiqdi. Kritzerland 2013-yil fevralida birinçi diskni «The Encore Edition» nomi bilan qayta çiqardi; bu naşr 1000 nusxa bilan çeklangan edi.

Filmning premyerasi 1976-yil 3-noyabrda Vaşingtonda, D.C.–Baltimor hududidagi 17 ta kinoteatrda bölib ötdi. Ikki kundan söng Çikagodagi 9 ta kinoteatrda premyera böldi, söngra 16-noyabrda Nyu-Yorkdagi 53 ta kinoteatrda va 17-noyabrda Los-Anjelesda.

Film tanqidçilardan keng eʼtirof oldi va öşa yilning eng yaxşi filmlaridan biri deb atalgan. Rotten Tomatoes agregatorining maʼlumotlariga köra, 8,3 ta şarhning 94 foizi ijobiy bölgan, örtaça baho 10 balldan 7,8 ball. Sayt tanqidçilarning fikrlarini şunday umumlaştiradi: «„Carrie“ — maftunkor, supernatural kuçlar, maktab zöravonligi va ösmirlik xavotiriga dahşatli nigoh taşlaydi va tarixdagi eng esda qolarli va bezovta qiluvçi bitiruv keçasi sahnalaridan birini taqdim etadi». Metacritic da film 14 ta şarh asosida 100 balldan 85 ball reytingiga ega bölib, bu «umumiy eʼtirof»ni bildiradi.

Chicago Sun-Times dan Roger Ebert filmni «mutlaqo maftunkor qörqinçli film» va «kuzatuvçan inson portreti» deb atadi hamda 4 ballik şkalada 3,5 yulduz qöydi. Variety filmda «kuçli işlab çiqariş, ğayrioddiy syujet burilişlari va ajoyib aktyorlik tarkibi» borligini yozdi. Kventin Tarantino filmni özining sevimli filmlari röyxatida sakkizinçi öringa qöydi. 2010-yilgi intervyusida King, film hozir eskirgan bölsa-da, uning fikriça, «yaxşi film» bölganini aytdi.

Şunga qaramay, film öz raqiblaridan xoli bölmadi. Chicago Tribune dan Gene Siskel filmga 4 ballik şkalada 2,5 yulduz berdi va uni «kam uslubli qöpol şok» deb atadi, «kuçli ijrolar»ni maqtagan bölsa-da, film kulminatsiya paytida «parçalanib ketişini», uni esa «qöpol va beparvo» deb taʼriflaganini tanqid qildi.

De Palmaning rejissyorligi — «Carrie» va uning boşqa filmlarida — erkaklar nigohi nuqtai nazaridan körinadigan nazokatiga nisbatan tez-tez söroq qilinadi. Kamera köplab yalanğoç ösmir qizlarni körsatadigan oçiliş kabi sahnalar gah ayollar rivojlanişining tasvirlanişi sifatida oqlanadi, gah erkak nuqtai nazaridan qurilgan syujetga bezovta qiluvçi pornografik kiriş sifatida qabul qilinadi. De Palmaning rejissyorlik portfelini va şaxsiy kontekstini anglaş hokimiyatdagi erkaklar va Amerikada, ayniqsa Gollivudda, himoyasiz ayollar örtasidagi munosabatlarni tuşunişga yordam beradi hamda kult klassik filmni tomoşa qiliş tajribasini boyitadi.

Film tijorat jihatdan muvaffaqiyatli böldi: 1978-yil yanvarigaça AQŞ va Kanadadagi kinoteatrlarda 14,5 million dollar yiğdi va umumiy yiğim 33,8 million dollarga yetdi. Dastlabki 19 kun davomida 60 ta bozorda film 3 882 827 dollar işladi. Çet elda film 7 million dollar, butun dunyo böyiça esa 22 million AQŞ dollari işladi.