Casino Royale

«Casino Royale» — Ian Fleminğning birinçi «Casino Royale» romani asosida suratga olingan, britaniya razvedkasining xayoliy agenti 007 Jeyms Bond haqidagi filmlar seriyasining yigirma birinçi filmi.

Film britaniyalik aktyor Daniel Craiğning super agent rolidagi debyuti hisoblanadi va Bondning Britaniya razvedkasi xizmatidagi dastlabki bosqiçi haqida hikoya qiladi. Filmning rejissyori Martin Campbell bölib, u ilgari seriyada «GoldenEye» filmining rejissyori sifatida iştirok etgan. Film ssenariysini «Oskar» mukofoti laureati Paul Haggis yozgan.

Film, şuningdek, oldingi filmlardagi qahramon haqidagi franşizaning yangi qayta işga tuşirilişi hisoblanadi.

Filmning premyerasi 2006-yil 14-noyabrda «Odeon Leicester Square» kinoteatrida bölib ötdi. Asosan, film tanqidçilardan ijobiy baho oldi, ular Daniel Craiğning ijrosini hamda Bond obrazining yangiça talqinini qayd etişdi. Film jahon prokatida 600 000 000 dollardan ortiq daromad keltirdi va 2012-yilda «Skyfall» («007: Skyfall») çiqqunça franşizaning eng foydali filmi böldi.

Britaniyalik tadbirkor Richard Branson aeroportdagi tintuv sahnasida kameo roli bilan iştirok etgan (titrlarda körsatilmagan). Bu kameo British Airways reyslarida namoyiş etiladigan versiyadan olib taşlangan, çunki ularning raqibi Virgin Atlantic Bransonga tegişli. Filmning prodyuseri Maykl G. Uilson aeroport boşliği rolida kameo qilgan. Filmning rejissyori Martin Campbell aeroport xodimi kameosini bajargan (titrlarda körsatilmagan).

Ian Fleminğning Jeyms Bond haqidagi birinçi romani rasmiy seriyadagi sönggi bölib suratga olindi. Buning sababi şundaki, prodyuserlar uzoq vaqt mualliflik huquqlarini sotib ololmagan edi, ammo egalarning almaşinişi bilan boğliq bir qator voqealar va franşizani qayta işga tuşiriş niyati buning uçun şaroit yaratdi.

21-chi film rejissyori nisbatan tez tanlandi: sir Sean Connery loyiha «sukonida» turişi haqida miş-mişlardan söng, prodyuserlar Martin Campbellʼni film rejissyori sifatida rasman eʼlon qilişdi. Ularning tanlovi şu bilan izohlanadiki, Campbell serialda allaqaçon işlagan edi: 1995-yilda u «GoldenEye»ni suratga olgan, uning muvaffaqiyati franşizaga yangi hayot baxş etgan edi. «Casino Royale»ning maqsadi, şuningdek, «seriyani va Bond obrazini yangilaş», şuningdek yangi tomoşabinlarni jalb qiliş deb eʼlon qilindi. Filmning byudjeti turliça maʼlumotlarga köra 130 000 000 AQŞ dollarini taşkil etgan, bu oldingi «Bond» — «Die Another Day»dan 10 million kam.

Martin Campbellʼning yangi «Bond» 28—32 yoşli josus haqida hikoya qilişi haqidagi dastlabki bayonoti matbuotda Jeyms Bond vakansiyasini kim egallaşi haqida köplab maqolalarga sabab böldi. Daniel Craiğning eʼloni barça taxminlarni çalkaştirib yubordi, garçi öşa paytda Craig allaqaçon rolga prodyuserlarning sevimlilaridan biri sifatida tilga olinayotgan edi. Şu zahoti ommaviy axborot vositalarida Bondiana ixlosmandlarining ğazabli şarhlari tölqini kötarildi, ular kök közli blond Craig Jeyms Bondni öynay olmaydi, deb taʼkidlaşdi. Keyin internet-aksiyalar ketma-ketligi boşlandi: Daniel Craig nomzodiga qarşi imzo yiğiş uçun bir neça sayt yaratildi, ammo mahalliy forumlarda hammasi aktyorga va uning taşqi körinişiga şaxsiy haqoratlarga aylandi, u noroziliklarni boşlagan muxlislarga «juda oddiy» tuyulgan edi.

Suratga olişning oldindan tayyorgarlik bosqiçida Jeyms Bond va uning ayollar qarşi qahramoni — Vesper Lynd rollari uçun aktyorlarni tanlaş jamoatçilik va ommaviy axborot vositalarining eng katta qiziqişini uyğotdi. 2004-yil oxiri — 2005-yil boşida matbuotda aktyor Pierce Brosnan Agent 007 rolini qaytarmasligi haqida köplab miş-mişlar tarqaldi; bu miş-mişlarni Brosnanʼning özi kuçaytirdi va u rejalaştirilgan filmda boş rol uçun turli darajada maşhur aktyorlar bilan muzokaralar boşlanganini tasdiqladi. Jeyms Bond rolidagi sinovlarda iştirok etganini tasdiqlagan aktyorlar orasida Julian McMahon, Goran Višnjić, Dominic West, Henry Cavill va boşqalar bor edi; bundan taşqari, baʼzi maʼlumotlarga köra, Eric Bana, Clive Owen, Hugh Jackman kabi maşhurroq aktyorlar ham rol uçun taklif qilingan edi. Rejissyor etib tayinlangan Martin Campbell 2005-yil sentyabrida Bond roli uçun körişni istagan 8—10 aktyor röyxati borligini bildirdi. Şu yilning oktyabrida matbuotda Bond roli Daniel Craiğga berilgani haqida birinçi xabarlar paydo böldi: Craig nomi Agent 007 roli uçun mumkin bölgan nomzodlar qatorida birinçi marta 2005-yil aprelida tilga olingan edi; Craig Bond rolini ijro etişi haqidagi rasmiy tasdiq esa 2005-yil 14-oktyabrda eʼlon qilindi.

«Casino Royale» ikki asosiy qahramon — Vesper Lynd va Le Çiffre rollariga aktyorlar tasdiqlanmagan holda suratga oliş boşlangan kam sonli filmlardan biri böldi. Prodyuserlarda asosiy Bond-girl va boş yovuz odam uçun aktyorlarning yöqligi filmni kutayotgan umumiy muvaffaqiyatsizlik atmosferasini kuçaytirardi. Tabloidlarda Vesper Lynd rolini Angelina Jolie va Charlize Theron daʼvo qilgani haqida miş-mişlar tarqaldi, ammo ikkalasi ham taklifni rad etdi. Naomi Watts, Rachel McAdams va boşqa baʼzi aktrisalarning nomlari ham tilga olindi. Eng yuqori ehtimollik bilan kelajakdagi Vesper sifatida ikki aktrisa — Rose Byrne va Tandie Newton hamda fransuz aktrisasi Audrey Tautou nomlari tilga olinardi, ammo oxirgisi prodyuserlar tomonidan 2006-yildagi boşqa yirik blokbaster — «Da Vinçi kodi»da iştirok etgani sababli rad etilgan edi. Barça taxminlar 2006-yil 16-fevralda tugadi, öşa kuni Agent 007 uçun eng halokatli Bond-girl sifatida fransuz aktrisasi Eva Green tasdiqlandi, u Bertolucciʼning şov-şuvli «Tuşlar» filmidagi öta oçiq debyuti bilan maşhur bölgan va bundan bir yil oldin Ridley Scottʼning «Jannat qirolligi»da suratga tuşgan edi.

Suratga oliş 2006-yil 3-yanvarda boşlandi va 2006-yil 20-iyulda yakunlandi. Film asosan Pragadagi Barrandov studiyasida suratga olingan, qöşimça suratga oliş esa Bahama orollarida, Italiyada va Britaniyada ötkazilgan. Eon Productions Janubiy Afrikada suratga oliş joylarini topişda muammolarga duç keldi. 2005-yil sentyabrida Martin Campbell va operator-rejissyor Phil Méheux Bahamadagi Paradise Islandʼni filmni suratga oliş uçun mumkin bölgan joy sifatida örganişdi. 2005-yil 6-oktyabrda Martin Campbell «Casino Royale» Bahamada va Italiyada suratga olinişini tasdiqladi. Keng kölamli tabiiy suratga olişlardan taşqari, xoreografiya va tryuklarni muvofiqlaştiriş amaliyoti kabi studiya işlari Pragadagi Barrandov Studios va Pinewood Studiosʼda olib borildi, filmda bir neçta sahnalar ham şu yerda işlatilgan. Pragadan keyin işlab çiqariş Bahamaga köçdi.

Suratga oliş guruhi 2006-yil aprelida Çexiya Respublikasiga qaytdi va Pragada, Plzeňda va Lokeda suratga olişni davom ettirdi, söngra mayda Karlovy Varyda suratga olişni yakunladi. Italiyadagi asosiy harakat joyi Venetsiya böldi, u yerda filmning finalining köp qismi bölib ötadi. Filmning ikkinçi yarmining qolgan sahnalari may oxiri — iyun boşida Komo köli sohilidagi Balbianello villasida suratga olingan.

Film titrlarini yaratişda grafik dizayner Daniel Kleinman 1953-yildagi «Casino Royale»ning birinçi britaniyalik naşri muqovasidan ilhomlangan edi, unda Ian Fleminğning asl öyin kartasi dizayni tasvirlangan, u sakkizta qizil yurakça bilan öralgan, ulardan qon tomçilab turadi. Epizodning soya tasvirlarini yaratişda Kleinman Craig va filmning kaskadyorlari kadrlarini Framestore CFCʼdagi Inferno vizual effektlar tizimi yordamida raqamlaştirgan.

Aktyorlarning siluetlari karta naqşlarining murakkab va yangiça tasvirlarini aks ettiruvçi 20 dan ortiq raqamli animatsiyali sahnaga kiritilgan. Kleinman ayol siluetlarini işlatmaslikka qaror qildi, ular odatda Bond nomi epizodlarida körinadi, çunki ayollar Bondning sevgisidan keyin na filmning ruhiga, na syujet çiziğiga mos kelardi.

«Sony Classical» laybli tomonidan çiqarilgan saundtrek 2006-yil 14-noyabrda sotuvga çiqdi. Bastakor seriyaning törtinçi filmi uçun musiqa yozgan David Arnold böldi. Nicholas Dodd albomni yozişda orkestrga rahbarlik qildi. 2006-yil 26-iyulda prodyuserlar Maykl J. Uilson va Barbara Broccoli Soundgarden va Audioslave guruhlarining sobiq aʼzosi musiqaçi Chris Cornell filmning sarlavha qöşiğini yozib, ijro etganini eʼlon qilişdi, u «You Know My Name» deb nomlangan, bu «Sen mening ismimni bilasan» degan maʼnoni anglatadi. Qöşiqning asosiy musiqiy mavzusi butun film davomida takrorlanadigan motiv bölib, Jeyms Bond haqidagi filmlarning asosiy mavzusi bilan hamohang, ammo agent sifatida Bondning tajribasizligini aks ettiruvçi talqindir. Eng asosiy mavzu faqat yakuniy titrlarda paydo böladi va Bondning «voyaga yetişini» ramziy qiladi.

Jahon prokatida film 616 502 912 dollar yiğdi. Kartina 2006-yil yakunlari böyiça törtinçi eng foydali film böldi, şuningdek 2012-yil noyabrida çiqqan «007: Skyfall» çiqqunça butun Jeyms Bond franşizasi içida eng foydali film böldi.

Buyuk Britaniya va Irlandiya

Premyera kunida film rekord örnatdi: birinçi hafta oxirida 1,7 million funt sterling va 13 370 969 funt yiğdi.

Prokat oxirida film 55,4 million funt yiğdi va yil natijalari böyiça Buyuk Britaniyada eng muvaffaqiyatli film böldi, şuningdek 2011-yil holatiga köra mamlakat prokat tarixidagi eng kassa filmlari orasida öninçi örinni egalladi.

AQŞ va Kanada

Premyera kuni film 14 741 135 dollar, birinçi hafta oxirida esa 40 833 156 dollar yiğdi va «Run Ginger» multfilmi (41,5 mln dollar) dan keyin kassa böyiça ikkinçi film böldi. Garçi film kamroq kinoteatrda körsatilgan bölsa-da — farq 370 zal taşkil etdi — yangi Bondiana filmining örtaça körsatkiçi — zal boşiga 11 890 dollar — multfilmnikidan yaxşiroq edi: zal boşiga 10 918 dollar.

Natijada kartina AQŞda 167 445 960 dollar yiğdi va AQŞdagi seriyaning eng kassa filmlari qatorida «Quantum of Solace» (168,4 mln dollar) çiqqunça öninçi örinni egalladi.

Boşqa mamlakatlar

2006-yil 18-noyabrda film dunyoning 27 mamlakatida kassa böyiça birinçi örindan boşladi, birinçi hafta oxiridagi kassa yiğimi 43 407 886 dollarni taşkil etdi (bunga AQŞ, Kanada va Buyuk Britaniya kassasi kiritilmagan).

Film Hindistonda rekordlarni yangiladi, 3 386 987 dollar yiğdi va barça vaqtlarning eng kassa xorijiy filmi böldi.

Kartina prokatning dastlabki tört haftasida butun dunyo böyiça önlik röyxatida yetakçi bölib turdi.

«Casino Royale» 2006-yil noyabr örtalarida başorat qiliş qiyin bölgan muvaffaqiyat bilan jahon ekranlariga çiqdi. Daniel Craiğga qarşi salbiy şarhlar tölqinidan söng, 2006-yil davomida qahramonni «yangilaşga» urinişlari uçun ijodkorlarga qarşi tanqidçilar noyabrda deyarli barça OAV öz nuqtai nazarini özgartirdi va yangi Jeyms Bond filmiga quvonç bildirdi. Yil davomida Craiğga haqoratomuz sarlavhalar bilan maqolalar çop etgan baʼzi britaniyalik gazetalar endi uning rol talqini va jismoniy şaklidan hayratga tuşdi. Okean ikki tomonidagi kinotanqidçilar Daniel Craiğni ideal nomzod sifatida deyarli bir ovozdan maʼqullaşdi, film esa nufuzli rottentomatoes.com saytida 94 % ijobiy şarhga sazovor böldi.

Britaniya kinosining yulduzi sir Sean Connery Daniel Craiğning Jeyms Bond rolidagi nomzodini navbatdagi «Bondiana» filmida qöllab-quvvatlaşini bildirdi. Sobiq «Agent 007» Pierce Brosnan özining vorisi Daniel Craiğni kino franşizasi tarixidagi eng yaxşi Jeyms Bond deb atadi. Sean Connery va Pierce Brosnan Craig nomzodini maʼqullaganidan söng, Roger Moore va Timothy Dalton ham Craig ulardan keyin aʼlo darajadagi almaştiriş ekanini aytişdi.

Buyuk Britaniya, Germaniya va AQŞdek mamlakatlarda prokat uçun film ayrim sahnalardagi zöravonlikni kamaytiruvçi özgarişlarga uçradi. Şunday qilib, «Britaniya kinoni tasniflaş kengaşi» filmga Le Çiffreʼning sadizmi va qiynoq sahnasidagi Bond reaksiyasi uçun «12 yoşgaça bolalar uçun» reytingini berdi. AQŞda ikki jangovar sahnani qisqartirişga töğri keldi, şunda «13 yoşgaça bolalar uçun» reytingini oliş mumkin böldi: Bond bilan MI-6 xoini, agent Fisherʼning kontakti örtasidagi jang sahnasi va Bond bilan Obanno örtasidagi kazinodagi zinapoyadagi janjal sahnasi. Germaniyada aeroportdagi sahna almaştirildi — u yerda bomba örnatişga urinayotgan terrorist bir odamning böynini sindiradi, uning örniga boşqa kadr qöyildi. Xitoy versiyasi ham qiynoq sahnalarida, zinapoyadagi janjal sahnasida, şuningdek Bond mehmonxonada va qayiqda yaralarini yuvayotgan sahnalarida qisqartirilgan. Filmning tsenzuralanmagan töliq versiyalari Avstraliya, Germaniya, Fransiya, Gonkong, Yaponiya, Yevropada DVD va Blu-ray formatida çiqarildi, şuningdek Buyuk Britaniyadagi keçki naşrda «15 yoşgaça bolalar uçun» reytingi bilan çiqdi.

Film 2006-yilning eng yaxşi filmlari röyxatlarining köpçiligiga kiritildi:

1-örin: Owen Gleiberman, Entertainment Weekly

3-örin: jurnal Empire mualliflarining fikriga köra

3-örin: Mark Moa, The Oregonian

3-örin: Stephanie Zaçarek, Salon.com resursi

3-örin: William Arnold, Seattle Post-Intelligencer

7-örin: Jack Matthews, New York Daily News

8-örin: James Berardinelli, ReelViews

8-örin: Dission Thompson, The Washington Post

8-örin: Michael Phillips, Chicago Tribune

9-örin: Andrew Sarris, The New York Observer

9-örin: Stephen Hunter, The Washington Post

10-örin: Michael Wilmington, Chicago Tribune

10-örin: Mike Russell

2006-yilda «British Academy of Film & Television Arts» (BAFTA) filmga «Eng yaxşi ovoz» nominatsiyasida mukofot topşirdi (Chris Munro, Eddie Joseph, Mike Prestwood Smith, Martin Cantwell va Mark Taylorʼga), şuningdek Eva Greenʼga «Orange Rising Star Award» mukofotini berdi. Film quyidagi nominatsiyalarda ham nomzod böldi: «Eng yaxşi ssenariy» (Neal Purvis, Robert Wade va Paul Haggis); «Yil eng yaxşi britaniyalik film» (Alexander Korda nomidagi mukofot); «Eng yaxşi musiqa» (Anthony Asquith nomidagi mukofot, David Arnold uçun); «Eng yaxşi operatorlik ishi» (Phil Méheux uçun); «Eng yaxşi montaj» (Stuart Baird uçun); «Eng yaxşi dizayn» (Peter Lamont va Simon Wakefield uçun); «Vizual effektlar sohasidagi yutuqlari uçun» (Steve Begg, Chris Corbould, John Paul Doçerty va Ditç Doe uçun), şuningdek «Eng yaxşi erkak roli» uçun (Daniel Craiğga) — Craig Jeyms Bond rolini ijro etgani uçun BAFTA mukofotiga nomzod bölgan birinçi aktyor böldi. Craig, şuningdek, «Evening Standard British Film Award» mukofotini «Eng yaxşi erkak roli» uçun oldi.

Kartina, şuningdek, yutuqlari uçun «Art Directors Guild» tomonidan «Production Design Award» mukofotini oldi, qöşiqçi Chris Cornell esa «You Know My Name» uçun «International Press Academy Satellite Award» mukofotini «Eng yaxşi original qöşiq» nominatsiyasida yutdi. Film, şuningdek, «Satellite» mukofotiga beşta nomzodlikka ega böldi: «Eng yaxşi aktyor» (Daniel Craig), «Eng yaxşi ikkinçi rejali aktrisa» (Eva Green), «Eng yaxşi ssenariy» (Neal Purvis, Robert Wade va Paul Haggis) va «Eng yaxşi musiqa» (David Arnold). 2006-yilda «Golden Tomato Awards» filmni «Yilning eng yaxşi relizi» deb atadi. Kartina, şuningdek, ssenariy, montaj, vizual effektlar va dizayn uçun xalqaro festivallar va mukofotlarda köplab nomzodliklarni oldi.

2007-yilda «Satellite» mukofoti filmni 2006-yilning «Eng yaxşi sarguzaşt/triller filmi» deb topdi.

Şuningdek, bir neça suratga oliş guruhi aʼzolari 2007-yilda «Taurus World Stunt Awards» mukofotini oldi: ğoliblar Garry Powell («Eng yaxşi tryuk qöyilişi» uçun) va Ben Cook, Kai Martin, Marvin Stuart-Campbell va Adam Kearley («Birinçi toifadagi ish» uçun) böldi.

2007-yil 13-martda kartina AQŞda DVD, UMD va Blu-ray formatlarida çiqdi. Buyuk Britaniyada film 2007-yil 16-martda DVD va Blu-ray formatida çiqarildi. Sotuvlar rekord darajada böldi: hozirda film birinçi mintaqada Blu-ray formatida eng köp sotilgan kartina hisoblanadi — relizdan beri 100 mingdan ortiq nusxa sotilgan. Ikkinçi mintaqaning DVD nusxasi birinçi hafta sotuvda «eng tez sotilgan» deb topildi. Şuningdek, Buyuk Britaniyada 2007-yil 19-martdan boşlab 1 622 852 dan ortiq nusxa sotildi. 500 ming nusxadagi Blu-ray nusxa PlayStation Network xizmatiga obuna bölgan PlayStation 3 öyin konsoli egalariga ham berildi. DVDga filmdan taşqari «You Know My Name» musiqiy klipi va filmning yaratilişi haqida 3 ta hujjatli film kiritilgan: Daniel Craiğni tanlaş va yangi personaj versiyasini işlab çiqiş haqida; kartinani suratga olişning turli jihatlari haqida; hamda franşizaning turli filmlaridan Bond qizlari haqida, şu jumladan «Casino Royale» aktyorlarining intervyulari.

2008-yil 31-oktyabrda Buyuk Britaniyada filmning 3 diskli naşri çiqdi, bu ingliz kinoteatrlarida «Quantum of Solace» sikvelining çiqişidan bir hafta oldin edi. Kollektsion naşrga oldingi bonuslar bilan birga, ijodkorlarning audio şarhlari, öçirilgan sahnalar, yaratiliş haqidagi qisqa metrajli filmlar va sahnalarning eskizlarini suratga olingan kadrlar bilan soliştiriş kabi yangi qöşimça materiallar töplami kiritilgan. 2008-yil oxirida, şuningdek, ikki diskli Blu-ray naşri çiqdi, unda oldingi bonuslardan taşqari BD-Live texnologiyasi yordamida yangi bonuslar ham mavjud edi. Bundan taşqari, 5.1 PCM audio trek 5.1 Dolby TrueHD versiyasiga almaştirildi.

Dastlab filmi asosida kompyuter öyini çiqariş rejalaştirilgan edi, unda Bond rolini Daniel Craig ovozlantirardi, uning taşqi körinişi esa qahramon qiyofasini yaratiş uçun işlatilardi. Öyin PlayStation 3 va Xbox 360 platformalarida çiqişi kerak edi. Loyiha 15 % tayyor bölganda maʼlum böldiki, işlab çiquvçi — «Electronic Arts» kompaniyasi — öyinni 2006-yil noyabrida film prokatga çiqqunga qadar tugatişga ulgurmaydi. Keyinçalik tarmoqda Venetsiyadagi sahnadan skrinşotlar paydo böldi.

Şunga qaramay, filmning syujeti 2008-yil noyabrida çiqarilgan, kartinaning sikvelidagi «Quantum of Solace» asosidagi öyinda işlatilgan — «James Bond 007: Quantum of Solace». Rasmiy ravişda öyin yangi filmning moslaşuvi bölsa-da, syujetga köra Bond Olga Kurylenko ijro etgan qahramon bilan ğorda qolganda, bu holatga olib kelgan voqealarni eslaydi — «Quantum» öyin jarayonining katta qismi birinçi filmdagi voqealarga bağişlangan.