Çalti Ka Naam Gaadi (tarjimasi: «Harakatlanayotgan narsa maşina deyiladi») — Satyen Bose rejissyorligida 1958-yilda suratga olingan hind musiqiy komediyasi. Filmda Madhubala va Ganguly aka-ukalari — Aşok Kumar, Anoop Kumar va Kişore Kumar rol öynaydi. Film bir qaraşda ayollardan xafa bölgan, bir qança tuşunmovçiliklar tufayli ayollardan nafratlanadigan örta yoşli erkak va uning kenja akalarini uylanişdan qaytarişi haqida.
Kişore Kumar filmning muvaffaqiyatsiz çiqişini kutgan edi, lekin Çalti Ka Naam Gaadi katta tijoriy muvaffaqiyatga erişdi. Oqibatda bu film Bose va Ganguly aka-ukalarining eng muvaffaqiyatli asariga aylandi, şuningdek, Madhubalaning 1958-yildagi ketma-ket törtinçi yirik hiti böldi va uning 1950-yillar oxiri hamda 1960-yillar boşidagi yetakçi ayol yulduz sifatidagi mavqeini mustahkamladi.
Çalti Ka Naam Gaadi tanqidçilardan kulgili vaziyatlari, musiqasi, ijrosi va aktyorlik öyini uçun deyarli bir ovozdan ijobiy baholar oldi. Yillar davomida film klassik maqomini qölga kiritdi va Badhti Ka Naam Dadhi (1974), Saade Maade Teen (2006) hamda Dilwale (2015) kabi bir qança filmlarga ilhom bağişladi. 2003-yilda Outlook Magazine tomonidan ötkazilgan, yetakçi 25 nafar hind rejissyori iştirokidagi sörovda film «Barça davrlarning eng yaxşi Bollivud filmlari» toifasida 18-örinni egalladi.
1Rollarda
Kishore Kumar, Madhubala, Ashok Kumar
Kishore Kumaraktyor
Madhubalaaktyor
Ashok KumaraktyorAKAnoop KumaraktyorKNK. N. SinghaktyorMCMohan ChotiaktyorVVeenaaktyorSDSachin Dev Burmankompozitor2Syujet
Brat Brijmohan, Manmohan va Jagmohan Şarmalar garaj işlatadi. Brijmohan ayollardan nafratlanadi va favqulodda…
Brat Brijmohan, Manmohan va Jagmohan Şarmalar garaj işlatadi. Brijmohan ayollardan nafratlanadi va favqulodda holat bölmasa, garajiga na ayollarni, na ularning suratlarini kiritişga ruxsat bermaydi. Bir kuni Manmohan tungi smenada navbatçilik qilayotganda Renu ismli ayol maşinasi buzilib qolgani sababli yordam sörab garajga keladi. Renu Manmohanning navbatçilik vaqtida uxlab yotganidan ğazablanadi. Manmohanga Renuning unga baqirgani yoqmaydi va u dastlab maşinasini tuzatişdan boş tortadi, lekin oxir-oqibat rozi böladi. Manmohan maşinani tuzatadi, Renu esa xizmat haqini tölaşni unutib ketib, jönab qoladi. Manmohan bu haqda akasi Brijmohanga aytadi va Renu hamyonini garajda unutib ketganini tuşunadi. Manmohan hamyonni közdan keçirib, konsertga kiriş çiptasini topadi. U öz pulini qaytarib oliş uçun şu konsertga boradi. Manmohan konsert joyiga yetib borganda, çiptada Renuning ismi yozilgani sababli uni kiritişmaydi. Pulidan voz keçişni istamagan Manmohan Renu çiqişini kutib, uning maşinasida kutadi. Biroq u uxlab qoladi va Renu uni sezmaydi; Renu uyiga haydab borib, Manmohan maşinada ötirgan holda garajiga töxtaydi. Manmohan uyğonganda oçiqib qoladi va Renuning garajidan biror narsa yeyiş uçun qidiradi. Uydagi xizmatkor buni körib, Manmohanni quvadi, lekin u qoçib qutuladi. Uyiga qaytayotganda bir neça kişining yölga jasad taşlab qoçib ketayotganini köradi. Ertasi kuni ertalab u tungi sarguzaştini akalariga aytib bergaç, ular uning hisobiga qahqaha bilan kulişadi.
Keyinroq Renu garajga qönğiroq qilib, maşinasi uçun yordam söraydi va haqini albatta tölaşini aytadi. Manmohan Renuning xizmatkori uni tanib, muammoga duç kelişidan qörqib, uning uyiga borişdan boş tortadi; şuning uçun Jagmohan borişga qaror qiladi. Jagmohan Renuning uyida Şeela bilan uçraşib, ikkovi suhbatlaşa boşlaydi. Biroq Jagmohan ayollardan qörqadi. Şeela yonida bölgani uçun u asabiylaşadi va maşinani tuzata olmaydi. Jagmohan (taşvişdan ön stakan suv içib olganidan keyin) jönab ketgaç, Renu Manmohanga qönğiroq qilişga qaror qiladi. Şu orada Renuning otasiga Raja Hardayal Singh yaqinlaşib, kenja akasini Renuga uylantirmoqçi böladi. Renuning otasi bu haqda qizi bilan gaplaşişga qaror qiladi, lekin Raja Hardayal va uning akasi firibgar ekanini bilmaydi — Manmohan Raja Hardayalning akasi jasadni taşlaganini körgan edi.
Renu Manmohanga oşiq bölib borayotgan va firibgarlar uning merosini qattiq istayotgan bir paytda, Renu va Manmohan Hardayalning odamlari tomonidan asir olinadi. Asirlikda ular Renu Brijmohanning xonasida topgan surati egasi Kaminini uçratadi. Brijmohan va Kamini bir-birlarini sevişgan, biroq Kamini Raja Hardayalga turmuşga berilgan edi. Brijmohan Kaminining boyroq odam uçun uni taşlab ketganiga işonadi va şu sababli endi heç qaçon ayollar bilan aloqa qilmaslikka qaror qiladi. Kamini Renu va Manmohanni ozod qilişga urinadi, lekin qöriqçi kirib keladi. Biroq Kamini qoçib qutuladi va Brijmohanni qidirib ketadi. Şu orada Raja Hardyal Singh Renuning otasini asir oladi va agar Manmohan öz xohişiga köra rozi bölmasa, uni öldiriş bilan tahdid qilib, Renuni akasiga uylantirişga majbur qiladi. Raja Hardayal Singh öz niyatiga yetmasidan oldin, Kamini Brijmohanni sahnaga olib keladi. Boks çempioni bölgan Brijmohan ikki akasi yordamida Raja Hardyal Singhning odamlariga qarşi jang qiladi. Oxir-oqibat Brijmohan va uning akalari ğalaba qozonadi. Manmohan va Renu turmuş qurişga qaror qiladi. Brijmohan va Kamini, şuningdek, Jagmohan va Şeela ham şunday qiladi.
3Aktyorlar
Aşok Kumar — Brijmohan…
Aşok Kumar — Brijmohan Sharma
Madhubala — Renu
Anoop Kumar — Jagmohan «Jaggu» Sharma
Kişore Kumar — Manmohan «Mannu/Mohan» Sharma
Sahira — Şeela
Veena — Kamini
K.N. Singh — Raja Hardayal Singh
Mohan Çoti — Maujiya
Sajjan — Prakaşçand
Helen — raqqosa
Cuckoo — raqqosa
Minhaj Ansari — raqqosa
Asit Sen — zargarlik dökonining egasi Lalçand (ölgan odam)
S N Bannerjee — Renuning otasi
4Işlab çiqariş
Çalti Ka Naam Gaadi suratga olinayotgan paytda Madhubala bolaligidagi öyin örtoği va Ruma Guha Thakurtaning…
Çalti Ka Naam Gaadi suratga olinayotgan paytda Madhubala bolaligidagi öyin örtoği va Ruma Guha Thakurtaning sobiq eri bölgan Kişore Kumar bilan yana döstlaşdi. Ikki yillik uçraşuvdan söng Madhubala Kişore bilan 1960-yil 16-oktabrda sudda nikohdan ötdi.
Kişore Kumar Çalti Ka Naam Gaadi filmini tijoriy jihatdan muvaffaqiyatsiz çiqişini umid qilib suratga oldi; u öz daromadida zarar körsatmoqçi edi va şu yöl bilan hukumatga katta daromad soliği tölaşdan qoçmoqçi böldi. Biroq uni hayratga solib, film muvaffaqiyatli çiqdi; daromadini oşirişni istamagan u Çalti Ka Naam Gaadi va uning barça huquqlarini kotibi Anoop Şarmaga berdi, u esa mualliflik huquqini özida saqlab qoldi. Kişore Kumarga nisbatan daromad soliği ishi qirq yildan keyin ham hal etilmagan edi.
Filmning bir sahnasida Manmohan (Kişore Kumar) garajida Renu (Madhubala)ni körib, hayajon bilan: «Hum samjha koi bhoot-woot hoga» («Men uni biror arvoh deb öylagandim») deydi. Bu dialog Madhubalaning «Mahal» (1949) filmidagi arvoh ayol obrazidan kinoya edi.
5Musiqa
Musiqasini Saçin Dev Burman bastalagan; yordamçi bastakorlar sifatida Jaidev va uning öğli Rahul Dev Burman…
Musiqasini Saçin Dev Burman bastalagan; yordamçi bastakorlar sifatida Jaidev va uning öğli Rahul Dev Burman iştirok etgan, qöşiqlar matnini esa Majrooh Sultanpuri yozgan. «Hum The Woh Thi» va «Ek Ladki Bheegi Bhaagi Si» qöşiqlari mos ravişda Tennessee Ernie Fordning «The Watermelon Song» va Merle Travisning «Sixteen Tons» qöşiqlariga asoslangan edi.
Saundtrek tomaşabinlar orasida maşhur bölib, Film Companion naşrining «Top 100 Bollywood albums» röyxatida 51-örinni egalladi.
«Ek Ladki Bheegi Bhaagi Si» qöşiği Rediff tomonidan tuzilgan «Bollivudning eng yaxşi 25 ta yomğir qöşiği» röyxatiga kiritildi.
6Qabul qilinişi
Filmindia maʼlumotiga köra, film 1958-yil oxirida prokatga çiqqan. Swarajya naşri uni öşa yildagi sönggi hind…
Filmindia maʼlumotiga köra, film 1958-yil oxirida prokatga çiqqan. Swarajya naşri uni öşa yildagi sönggi hind tilidagi film deb xabar bergan.
7Kassa natijalari
Çalti Ka Naam Gaadi 2,5 crore rupiy yalpi daromad keltirdi, şu jumladan kassada 1,25 crore rupiy sof daromad.…
Çalti Ka Naam Gaadi 2,5 crore rupiy yalpi daromad keltirdi, şu jumladan kassada 1,25 crore rupiy sof daromad. U 1958-yildagi ikkinçi eng katta yalpi daromad keltirgan hind filmi, 1950-yillardagi esa yigirma birinçi yirik daromad keltirgan hind filmi böldi. Inflyatsiyaga tuzatilganda, uning yalpi daromadi 2016-yilda taxminan 485 crore rupiyga teng bölgan.
8Tanqidiy qabul
Çalti Ka Naam Gaadi zamonaviy tanqidçilardan deyarli bir ovozdan ijobiy baholar oldi. Rediff.com uçun yozgan…
Çalti Ka Naam Gaadi zamonaviy tanqidçilardan deyarli bir ovozdan ijobiy baholar oldi. Rediff.com uçun yozgan muallif Dineş Raheja şunday degan: «Agar eng yaxşi screwball komediyalar hozirgi avlod bilan ham muloqot qila oladiganlari bölsa, bu ellikinçi yillardagi hazil-mutoyiba filmi aniq ğalaba qozonuvçidir.» U şuningdek Madhubala va Kişore Kumarning kimyosini ijobiy baholab, Çalti Ka Naam Gaadi ular birgalikda suratga olgan beş filmning eng yaxşisi ekanini qöşimça qilgan.
Mint naşrining muallifi Sandipan Deb filmni «hind tilida suratga olingan eng yaxşi film» deb atagan va ayol personajlarni körsatişiga eʼtibor qaratgan:
«Çalti Ka Naam Gaadi haqida köp gapirilmaydigan narsa — uning ayollarni tasvirlaşi. Madhubalaning qahramoni ajoyib darajada erkin ayol bölib, maşinasini özi haydaydi va erkaklar hukmronlik qiladigan dunyoda öz hayotini özi boşqarişga qatʼiy qaror qilgan. [...] Anoop Kumarning sevgilisi benzin quyiş şoxobçasini boşqaradi. Aşok Kumarning sobiq sevgilisi majburan turmuşga berilgan edi, lekin ular 10 yildan keyin uçraşganda, uni qaytarib olişni ikkinçi marta öylab körmaydi. 1950-yillardagi (hatto 1960 va 1970-yillardagi) boşqa hind filmini tasavvur qila olmayman, unda ayollar erkaklar bilan şunçalik teng körsatilgan bölsa va barça erkak qahramonlar şovinistik bölmagan bölsa.»
9Remakelar va ommaviy madaniyat
Saade Maade Teen (2007), marathi tilidagi…
Saade Maade Teen (2007), marathi tilidagi film
Dilwale (2015)
Şatranj (1993)
1990-yilgi «Jeevan Ek Sanghurş» filmida Madhuri Dixit va Anil Kapoorning qahramonlari «Çalti Ka Naam Gaadi» filmidagi Madhubala va Kişore Kumar ijro etgan raqs sahnasini takrorlaydi.
10Kadrlar
2
1 · TMDB
2 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Chalti Ka Naam Gaadi» — inglizça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.