Chiriyakhana

Xususiy detektiv Byomkeş Bakşi va uning eng yaqin dösti hamda hamkori, yozuvçi Ajit Kumar Banerji suhbatlaşib ötirişganda eşik taqillaydi. Yangi mijoz, janob Nişanat Sen kiradi. Nişanat — örta yoşli sobiq sudya va boy savdogar. Unga Byomkeş maxsus sabab bilan kerak. U eski bengal filmidagi bir qöşiq («Bhalobasar tumi ki jano») va uni ijro etgan aktrisa Sunayana haqida maʼlumot qidirmoqda, çunki u Sunayana soxta nom bilan uning katta boği — Golap Koloniyada qayerdadir yaşiringan deb öylaydi. Nişanat sudya sifatida kamida yigirma kişiga ölim jazosi tayinlagan, ammo nafaqaga çiqqaç, vijdon azobi bilan bir neça uysiz odamga boşpana bergan. Bu odamlarning köpçiligi uzoq jinoiy ötmişga ega yoki jamiyatdan çetlatilgan boşqa sabablari bor. Byomkeş hammasini tinglaydi va işni qabul qiladi. Sen unga avans tölaydi va boğga borişni söraydi.

Byomkeş bengal kino mutaxassisi Ramen Mullik bilan uçraşib, kinoprodyuser öğli Murari haqida maʼlumot oladi. U Murari Sunayana bilan birga bölgan paytda öz xonasida öldirilganini bilib oladi. Murari xonasidan 20 000 rupiya va köplab oltin buyumlar öğirlangan. Murari öldirilişida Sunayana iştirok etgan deb gumon qilingaç, sud unga nisbatan hibsga oliş orderi çiqaradi, ammo u ğoyib böladi va qayerdaligi nomaʼlum. Ramen aktrisa va film haqida batafsil maʼlumot beradi hamda Byomkeşga yordam berişga vaʼda qiladi.

Ertasi kuni Byomkeş va Ajit Sen mulki va boğiga, 24 Parganas tumaniga boradi, u yerda Sen boşpana bergan kişilar bilan tanişadi. Byomkeş yapon boğbon Okakura niqobida keladi, Ajit esa uning hind yordamçisi sifatida körinadi. Sen ularga sigirxona, parrandaxona va orxideyalar uyi bilan birga butun boğni körsatadi. U hamma yaşovçilarni taniştiradi, Byomkeş esa har kimni suratga oladi. Bir neça kundan keyin Sen Byomkeşga yana qönğiroq qilib, yana kelişni söraydi, ammo suhbat tugamasdanoq janob Sen oğir, ötkir bölmagan qurol bilan urib öldiriladi. Ertasi kuni Byomkeş va Ajitning oldiga politsiya inspektori keladi va Sen qotilligi böyiça yordam söraydi. U Byomkeşning Sen bilan oldindan taniş ekanligini bilmaydi. Byomkeş va Ajit koloniyaga qaytib, Sen boğiga aloqador barça kişilarni söroq qilişadi. Puxta tekşiruvdan söng Byomkeş bu işni hal qiliş oson bölmasligini tuşunadi, çunki Sen ölimi ortida bir neçta sabab va odam bor. Bir neça kundan keyin Golap Koloniya içida yana qotillik sodir böladi: bu safar qurbon Panu — kar-soqov, Sen qotilligining guvohi bölgan gumondorlardan biri. Panuni öldirgan qotil Sennikini öldirişda işlatilgan öşa qurol va usulni qöllagan.

Byomkeş yana joyga boradi, hamma narsani tekşiradi va söroqlarni ovoz yozgiçga yozişga qaror qiladi. U barça gumondorlarni söroq qiladi: Bijoy (janob Senning jiyani), Rasiklal va Muskil Mian, Brajo Das (Senning xodimlari), professor Nepal Gupta va şifokor hamda sitarçi doktor Das, şuningdek, barça ayollar — Damayanti xonim (Senning bevasi), Mukul (Nepalning qizi), Nazar bibi (Muskilning xotini) va gumondorlar röyxatidagi Banalakşmi. Byomkeş Sunayananing eski suratini olib, uni şubhali ayollarning hammasi bilan soliştirişga urinadi, ammo mos keladiganini topa olmaydi.

Sönggi söroqlardan köp ötmay, Brajo Byomkeşning uyiga kelib, öz xöjayinining şaxsiy hayoti haqida iqror böladi. U aytadiki, Damayanti Sen Senning qonuniy xotini emas, balki birga yaşovçi şerigi bölgan. Köp yillar oldin Sen Damayantining eri Lal Singhni jinoiy ish böyiça ölimga hukm qilgan. Ammo Lalni osişmagan, oliy sud qarori tufayli 14 yilga qamalgan. Keyinroq Lal maşinani öğirlaş uçun bir odamni öldiradi. U maşinaning qismlarini olib, har ön beş kunda Senning uyi derazasidan içkariga otib, uni qörqitib turgan. Lal köpinça pul oliş uçun Damayantining oldiga yaşirinça kelib turgan. Ammo Byomkeşning tekşiruvi boşqa köplab ehtimollarni ham oçib beradi. U doktor Dasning xonasida uning sitar çalayotgan lentasini topadi. Bu lenta Senning öldirilişi paytida fon sifatida yangragan (lentani Byomkeş telefon orqali eşitgan). Byomkeş, şuningdek, Bijoy Mukulni Banalaksmi uçun taşlab ketganini aniqlaydi. Byomkeş Senning Bijoyning Banalaksmi bilan munosabatiga heç qaçon rozi bölmasligini biladi, şuning uçun Bijoy Banalaksmiga uylaniş va Senning boyligini meros qilib oliş maqsadida uni öldirgan bölişi mumkin.

Xonasida Byomkeş plastmassadan yasalgan gulni köradi va bu uning yangi fikrlaş yönalişini boşlab beradi. U tezda Sunayananing suratini olib, uni tört ayolning suratlari bilan soliştiradi va batafsil tahlilga kirişadi. U hammani çaqiradi va nihoyat Sen va Panu qotilligi ortida doktor Dasning turganini oşkor qiladi. Doktor Das avval Senning öldirilgan paytida öz xonasida sitar çalayotganini aytgan edi. Ammo bu gap Byomkeş doktor xonasida qotillik vaqtida yangragan lentani topganda rad etildi; xonasida sitar çalayotgani haqidagi dalil Dasning alibisi edi. Byomkeş ularga öğirlangan zargarlik buyumlarini va Das uzoq vaqt yaşirib yurgan «Sunayana» şartnomasi hujjatlarini körsatadi. Boğ xodimi Banalakşmi aktrisa Sunayana va doktor Dasning xotini ekani maʼlum böladi. U yuzini özgartiriş uçun plastik operatsiya qilganini eʼlon qiladi (buni Byomkeş plastmassa gulni öylayotganda anglagan edi). Nihoyat Banalakşmi eri öz gözalligidan pul topiş uçun foydalanganini va Murari, Sen hamda Panuni özining jinoyatiga oid barça dalillarni yöq qiliş uçun qanday öldirganini iqror böladi.