CODA

«CODA: Eşitmaydigan ota-onaning farzandi» (ingl. CODA) — 2021-yilda rejissyor Şan Xeyder tomonidan öz ssenariysi asosida suratga olingan, voyaga yetiş haqidagi komediya-drama. Film frantsuz filmi «Semeystvo Belye» (2014) ning ingliz tilidagi remeyki bölib, öz navbatida nemis filmi «Sukut çegarasida» (1996) ning remeykidir. Emilia Jones Ruby rolini ijro etgan. Ruby — CODA (ingl. child of deaf adult, rus. eşitmaydigan kattalar farzandi), oilasidagi yagona eşituvçi aʼzo bölib, hayotini muvozanatga keltirişga harakat qiladi: bir vaqtning özida oilaviy baliq ovlaş biznesiga yordam beradi va qöşiqçilik isteʼdodini rivojlantiradi. Boşqa rollarda Eugenio Derbez, Troy Kotsur, Ferdia Walsh-Peelo, Daniel Durant va Marlee Matlin rol öynagan.

«CODA» filmining premyerasi 2021-yil 28-yanvarda «Sundance» kinofestivalida bölib ötdi. Apple kompaniyasi tarqatiş huquqlarini festival tarixidagi rekord narx — $25 mln ga sotib oldi. Film 2021-yil 13-avgustda bir kunning özida prokatga çiqdi va Apple TV+ striming xizmatida debyut qildi. Film tanqidçilar tomonidan keng eʼtirof etildi, yil eng yaxşi 10 filmi qatoriga kiritildi va bir qator mukofotlarga, jumladan uçta «Oscar» mukofotiga sazovor böldi. U Apple uçun «Eng yaxşi film» nominatsiyasida «Oscar» sohibi bölgan birinçi film böldi hamda boş rollarda asosan kar yoki kuçsiz eşitadigan aktyorlar iştirok etgan (Kotsur, Matlin va Durant).

Emilia Jones — Ruby Rossi

Troy Kotsur — Frenk Rossi, Rubining otasi

Marlee Matlin — Jeki Rossi, Rubining onasi

Daniel Durant — Leo Rossi, Rubining akasi

Eugenio Derbez — Bernardo «janob V» Villalobos, musiqa öqituvçisi

Ferdia Walsh-Peelo — Mayls

Amy Forsyth — Gerti, Rubining dösti

Kevin Çapman — Brey

John Fiore — Toni Salgado

Lonnie Farmer — Artur

Ssenariy muallifi bölgan rejissyor Şan Xeyder filmdagi voqealar iloji boriça real körinişi uçun taxminan bir yil davomida amerika imo-işora tilini va kar odamlar hayotini örgangan. Boş qahramonning ota-onasi va akasi rolini kar aktyorlar ijro etgan. Homiylar bunga qarşi çiqqan, ammo aktrisa Marlee Matlin loyihani tark etiş bilan tahdid qilgaç, ular rozi bölgan.

Filmning 40% qismi amerika imo-işora tilida suratga olingan, suratga oliş maydonçasidagi barça tarjimonlar CODA (kar ota-onalar farzandlari) bölgan. Emilia Jones töqqiz oy davomida imo-işora tilini örgangan, qöşiq aytiş darslarini olgan va baliq ovlaş trauleri boşqarişni örgangan. Suratga oliş Massaçusets ştatining Gloster şahrida ötkazilgan.

«Coda» sözi «kar ota-onaning farzandi»ni anglatişidan taşqari, musiqa kompozitsiyasidagi yakuniy kuy parçasini ham bildiradi. Coda belgisi musiqa belgilari sahifasida körinadi, uni musiqa öqituvçisi janob Villalobos montaj sahnasida Rubyga körsatadi.

Premyera 2021-yil 28-yanvarda «Sundance» festivalida, Amerika drama tanlovi doirasida bölib ötdi. COVID-19 pandemiyasi tufayli film virtual formatda namoyiş etildi. Filmning premyerasidan ikki kun ötib, Apple tarqatiş huquqlarini festival uçun rekord bölgan $25 mln ga sotib oldi. Film 2021-yil 13-avgustda ayrim mamlakatlarda kinoteatrlarda va Apple TV+ striming xizmatida çiqdi. 2022-yil 15-27-fevral kunlari bir qator kinoteatrlarda bepul namoyişlar ötkazildi. Film bir kunning özida prokatga çiqdi va Apple TV+ striming xizmatida debyut qildi.

Rotten Tomatoes retsenziyalar agregatorida film 95 % bilan rekord reytingga erişdi, örtaça baho 7,9/10. Şu saytdagi tanqidçilar «CODA» syujetida kutilmagan burilişlar kam ekanini qayd etişgan, ammo film sifatli rejissura va Emilia Jones boşçiligidagi «ajoyib aktyorlar jamoasi» tufayli taassurot qoldirişini yozişgan. Metacritic saytida film 100 balldan 74 ball oldi, bu «asosan ijobiy şarhlar» degani.

«France-Presse» agentligining xabariga köra, premyeradan keyin film Variety va Deadline Hollywood naşrlari kabi manbalardan «darhol olqişli şarhlar» oldi. IndieWire muharriri Xeyder tomoşabinlarni qiziqtiradigan, yaxşi kassa yiğadigan, köz yoshi oqizdiradigan film suratga olganini yozdi. USA Today muxbiri «CODA»ni «anʼanaviy ösmirlar romantikasi va voyaga yetiş hikoyasini qayta yuklaş, kar jamiyatini kuçli namoyon etiş bilan töyingan» film deb taʼriflagan.

Bençamin Li (The Guardian) filmni «asosan yoqimli», ammo juda andozaviy va birinçi navbatda hissiy taʼsirga möljallangan deb atadi. New York Times muxbiri Janet Katsulis fikriça, «kar madaniyatini samimiy qabul qiliş» bu oddiy hikoyani, isteʼdodli ösmir va uning orzulari bilan sadoqati örtasidagi ikkilaniş haqidagi hikoyani yuksaltiradi. Variety muxbiri Oven Gilberman filmning samimiyligi va qiziqarliligini qayd etdi, Jones va Kotsurning öyinini yuqori baholadi. The Hollywood Reporter muxbiri Jon Frosh «CODA» maktab komediyalari, nogironlik haqidagi dramalar, musiqiy vunderkindlar haqidagi hikoyalar va ilhomlantiruvçi öqituvçilar syujetlarini «vijdonan qayta işlaydi», deb yozgan. The Washington Post muxbiri Enn Xornadey «CODA»ni eskiça uslubdagi film deb atadi, ammo u isteʼdodli aktyorlar tarkibi va samimiy ohanglari bilan yutadi.

RogerEbert.com saytidagi Tomris Laffri fikriça, «formulani özgartirib, taniş hikoyani yangi, ehtimol hatto inqilobiy körinişga joylab, Şan Xeyder bu filmi bilan şunçaki taʼsirli möjiza yaratdi». CNN muxbiri Brayan Louri «CODA»ni «kerakli barça ohanglarni topadigan kiçik film» deb taʼriflagan. The Telegraph muxbiri Tim Robi filmni «köproq xavf oliş mumkin bölgan drameди» deb tanqid qilgan: uning fikriça, ssenariy köplab jiddiy masalalarni komediya darajasiga tuşirib qöyadi.

«CODA» yil eng yaxşi 10 filmi qatoriga kiritildi.

Kar hamjamiyatining munosabati

OAV kar hamjamiyati aʼzolarining filmga turliça munosabati haqida xabar bergan. Şu toifadagi tomoşabinlar kar aktyorlarning kastingi va öyinini yuqori baholagan, kar qahramonlarni mustaqil va jinsiy faol odamlar sifatida körsatiş filmni oldingi filmlardan ajratib turişini qayd etgan. Nodavlat taşkilot RespectAbility vitse-prezidenti Delbert Ueter şunday dedi: «Nogironligi bor odamlar qutqarişga muhtoj, noçor va baxtsiz qiyofada körsatiladigan köplab hikoyalarni körgandan söng, kar qahramonlar biznesga egalik qiladigan va baliqçilik hamjamiyatida yetakçilik qiladigan hikoyani köriş juda yoqimli. Ularning syujet yoylarining çuqurligi va nozikligi eşituvçi qahramonlarning yoylari bilan raqobatlaşadi, hatto ulardan ham ustun turadi». Yozuvçi Sara Noviç esa, uning sözlariga köra, «bu qahramonlarning jinsiy faol ekanligi yoqdi — filmlar va kitoblarda kar va nogironlar köpinça kastratsiya qilingan yoki bokira qilib körsatiladi, bu juda zerikarli va noaniq».

Yozuvçi Jenna Bikom filmda buzilişlar juda köpligini aytdi, ayniqsa «kar odamlarning kompetentligi va ularning 2021-yilda gullab-yaşnaş qobiliyati» borasida. Uning sözlariga köra, u «film mavjudligidan, kar odamlarning köproq namoyon bölişiga kömaklaşgani uçun xursand», ammo «film kar odamlar va kar ota-onalar farzandlarining tajribasini qançalik salbiy aks ettirişidan juda xavotirda». Bikom (kar qöşiqçi onasi) musiqadan zavqlaniş yoki boşqalarning zavqini tuşuniş kar odamlar uçun imkonsiz deb öylaşni asossiz deb atadi. Bikom va Noviç tanqidiga yana bir narsa sabab böldi: bola ota-onasi uçun imo-işora tarjimonlik qiladigan epizodlar, holbuki Amerikaliklarga nogironligi bor şaxslar haqidagi qonunga (Americans with Disabilities Act) köra, bunday hollarda professional xizmat talab qilinadi.

Filmning 69 ta mukofoti bor, jumladan «Eng yaxşi film», «Eng yaxşi erkak ikkinçi darajali rol» va «Eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy» nominatsiyalaridagi «Oscar»lar, hamda 149 ta nominatsiyasi bor. Film Apple uçun «Eng yaxşi film» nominatsiyasida «Oscar» sohibi bölgan birinçi film böldi hamda boş rollarda asosan kar yoki kuçsiz eşitadigan aktyorlar iştirok etgan (Kotsur, Matlin va Durant). Troy Kotsur «Oscar» olgan birinçi kar aktyor böldi. Filmdagi rafiqasi, uni Marlee Matlin ijro etgan, 35 yil avval (1987-yil 30-martda) 59-chi «Oscar» marosimida «Kiçik xudo bolalari» (1986) filmi uçun «Oscar» olgan birinçi kar aktrisa bölgan.

«Sundance» festivalida film «Amerika hakamlar hayʼatining katta mukofoti», «Dramada Amerika tomoşabinlarining simpatiya mukofoti» va «Aktyorlar ansambli uçun hakamlar hayʼatining maxsus mukofoti»ni oldi. Şan Xeyder Amerika dramasining eng yaxşi rejissyori deb tan olindi.