Contempt

Brigitte Bardo — Kamilla Javal

Mişel Pikkoli — Pol Javal

Fris Lang — rejissyor Fris Lang

Jorjia Moll — Franşeska Vanini

Jek Pelans — Jeremi Prokoş

Jan-Lyuk Godar — rejissyor yordamçisi

Raul Kutar — operator

Bir qator kam byudjetli qora-oq filmlardan söng prodyuserlar Karlo Ponti va Jozef Levin Godarga million dollarlik byudjet hamda jahon miqyosidagi seks-bomba Brigitte Bardoni Moravianing psixologik romani asosidagi yangi film uçun taqdim etdi. Prodyuserlar filmni AQŞ ham qöşilgan holda butun dunyo böylab prokatga çiqarişni rejalaştirgan edilar.

«Yangi tölqin» tarafdorlari kinoinqilobçi öz isteʼdodini «kapitalizm akulalariga» sotib yuborgan, degan xavotirni yöqotiş uçun rejissyor filmni prodyuserlarning ijodiy jarayonga körsatadigan absurd bosimi haqida tanqidiy bayonotga aylantiradi. Bir fikrga köra, zerikkan kino tadbirkori Jeremi Prokoş suratga oliş jarayoniga doimo aralaşib turgan prodyuser Jozef Levindan köçirilgan. Nomida gap ketayotgan «Nafrat» — Godarning papparatsilar va yulduzlar olamiga nisbatan his qilgan tuyğusi.

Film tayyor bölgaç, prodyuserlar Bardoning ekranda deyarli yalanğoç körinmasligini payqab qolişdi. Ularning istaklariga javoban Godar filmning boşiga erotik epizod qöşdi, unda ayol tanasi va uning alohida qismlari kapitalistik jamiyatda qanday tovarga aylanişi körsatiladi. Rivoyatga köra, Godar suratga oliş maydonçasida Bardo oldida qöllarida yurgan: «U bosib ötgan har bir metr uçun ayol soçini bir santimetr qisqartirişga va yubkasini ham bir santimetrga qisqartirişga rozi böldi».

Bugungi kunda bu film «Yangi tölqin» klassikasi hisoblanadi va tanqidçilar uni Brijjit Bardoning eng yaxşi filmi deb ataşadi. Biroq çiqqandan keyin darhol kartina tanqidçilar tomonidan noaniq qabul qilindi va tomoşabinlar orasida muvaffaqiyat qozonmadi.

Britaniyalik «Sight & Sound» naşri 2012-yilda ötkazgan keng kölamli kinotanqidçilar sörovida «Le Mépris» ovozlar soni böyiça «The Godfather» (2002-yilda 4-örin) va Antonionining «LʼAvventura» (1962-yilda 2-örin) filmlari bilan teng böldi.

Martin Skorseze Antonioni va Godarni har doim «kadrlarni rassomlardek quradigan buyuk zamonaviy kino sanʼatkorlari» deb bilganini aytadi va bu filmda oxirgi rejissyorning öşa yillarda ötib borayotgan buyuk qadimgi kinoga, Fris Lang ekranda gavdalantirgan kinoga nisbatan afsusi borligini taʼkidlaydi: «Biz abadiyat bilan uçraşamiz, bunda ham muhabbat, ham kino erib ketadi. Umuman olganda, bu eng dahşatli filmlardan biri».

«Le Mépris» bir vaqtning özida ham film, ham kinojarayon tanqididir. Uni Bazenga nisbatan aytilgan aforizm boşlab beradi: «Kino dunyoga bölgan tafakkurimizni öz istaklarimizga mos keladigan narsaga qaraşimiz bilan almaştiradi». Filmda kino-yumor ham bor («Keng ekran faqat tobutlar va ilonlarni tasvirlaş uçun yaroqli»). Lang suratga olmoqçi bölgan kartina uslubi böyiça Jan-Daniel Pollening «Méditerranée» filmiga juda öxşaydi. Oxirgi jumlani «Silenzio!» (it. «Sukunat!») Godarning özi aytadi (Lang yordamçisi rolida), u kamerani çegarasiz dengiz manzarasiga yönaltirganda.

Postmodern estetikasiga muvofiq Godar filmga ötmiş sanʼatiga işoralar qöşgan (yunon xudolari haykallari, «Maxfiy kabinet»dan erotik sanʼat albomlari reproduksiyalari, Dante, Hölderlin, Brextdan iqtiboslar) va zamonaviy ommaviy madaniyatga (masalan, Din Martin va uning «Va ular yugurib kelişdi» filmidagi roli muhokama qilinadi) işoralar qöşgan. Pol Nikolas Rey bilan hamkorligi haqida gapiradi. Prokoş nima deyişni bilmay qolganda, har qanday hayot vaziyati uçun donolik mini-töplamidan iqtiboslar keltiradi. Lang özidan iqtibos keltiradi, Bardo qahramoni esa tanqidçi Lyuk Mule yozgan u haqidagi kitobdan parçalarni öqiydi.

Godar ijodining taniqli tadqiqotçisi amerikalik Jonatan Rozenbaum taʼkidlaşiça, yarim yalanğoç Pol va Kamilla örtasidagi munosabatlarni aniqlaş böyiça asosiy sahna Antonioni uslubida işlangan. Film ustida işlaş davrida Italiya rejissyorining Godarga taʼsiri eng yuqori darajada bölgan, «Nafrat» çiqqanidan keyingi yili esa Godar undan keng intervyu oladi.

Qahramonlari haqida Godar quyidagilarni taʼkidlagan. Oldingi kartina «Breathless»dagi Mişel Puakkar kabi Pol Javal ham Jon Ueynning «Rio Bravo» filmidagi qahramoniga öxşab «dadil yigit» bölişni xohlaydi. Biroq unga miltiq kerak emas — u özida va dunyoda adaşgan qahramonlarga, «Marienbadda ötgan yoz» personajlariga, u qoyil qolgan amerikalik jangari filmlar va vesternlar qahramonlariga qaraganda yaqinroq. Bardo qahramoni bunday psixologik işlanmadan mahrum; u ayol tabiatining çeksiz erkinligini ramziy qiladi, uni erkak heç qaçon öz irodasiga böysundira olmaydi.

Uiler Diksson Godar haqidagi monografiyasida «Nafrat» uçun asosiy mavzu sifatida axloqiy kelişuvni, hatto fohişalikni ajratib körsatadi. Boş qahramon öz vaqti va isteʼdodini sotadi. U Dantening köplab satrlarini yoddan biladi, ammo «Totoşka Gerkulesga qarşi» deb nomlangan maʼnosiz film ssenariysini yoziş bilan vaqt ötkazadi. Pol özini tuşuna olmaydi, öz xatti-harakatlarining sabablarini anglamaydi. U hamma narsaga qodir xudolar öyinidagi, sevgilisining ölimi bilan tugaydigan taqdir öyinidagi şunçaki piyoda. Prokoş esa heç bölmasa oçiqçasiga diktator pozasini oladi va atrofdagi dunyoni nazorat qilayotganini his etadi («Men xudolar nimani his qilişini bilaman»). Pol esa ijodda kelişuvlarga boradi va buning evaziga heç narsa olmaydi — bunday guzaştlar esa qaytarib bölmaydi, buni Kamilla instinktiv ravişda sezadi.

Rozenbaum şunday deydi: Godar «Nafrat»da hatto minimal syujet işonçliligi haqida ham qayğurmaydi. Anʼanaviy syujet quriş nuqtai nazaridan u rivoyatçi, şou-biznes vakili, mutafakkir va kinotanqidçi sifatida mağlub böladi, lekin şu bilan birga rassom sifatida ğalaba qozonadi. Afişalar kadrlarida miltillaydigan tört tilda iqtiboslar aralaşmasi, şoşilib jihozlangan interyerlar va kutilmagan montaj ulanişlari mutlaq yaxlitlik taassurotini qoldiradi. Godar dunyoni turli burçaklardan körsatadi, uning yaşirin maʼnolarini oçadi va tomoşabinni yangiça qarab, öylaşga taklif qiladi. Zamonaviylikning diskret tabiatiga muvofiq natijada izçil hikoya emas, balki kubistik mozaikaga öxşaş narsa çiqadi.

Jorj Deleryu tomonidan filmga yozilgan musiqa keyinçalik boşqa rejissyorlar tomonidan ham işlatilgan (masalan, Martin Skorseze «Kazino» filmida).