Crystal Swan

Alina Nasibullina — Vela, Minskdan kelgan diskjokey va xaus muxlisi, AQŞga ketişga intiladi. Velaga yoşlik maksimalizmi xos: u yorqin kiyinadi («Kulrang Minskdagi yorqin doğ», deb qayd etadi film rejissyori Darya Juk), baʼzi sahnalarda kök parik taqadi va «bu mamlakatda heç narsa heç qaçon özgarmaydi», deb daʼvo qiladi. Juk qahramonni «xarizmatik, öşa çekka joyga boriş uçun yetarliça telba» sifatida körganini aytgan. Vela obrazi va filmdagi voqealarning köpçiligi Jukning turli döstlari hayotidagi epizodlarga asoslangan. Rassomа va «Brusnikin ustaxonasi» bitiruvçisi Nasibullina uzoq kastingdan söng, filmning preproduksiya bosqiçida rolni oldi. Uning sözlariga köra, unda «samimiylik, öziga nisbatan halollik» körilgan.

Ivan Mulin — Stepan, Xrustalniy posyolkasi aholisi, armiyadan qaytib, töy qilişga tayyorlanmoqda. Qahramon xizmatda «pastlatilgan»: buni tatuirovkaçi uning dumbasidagi «kuçuk» (rus. «сука») yozuvini olib taşlayotgan sahna körsatadi. Mulin uçun bu rol töliq metrajli kinodagi birinçi jiddiy rol böldi. Stepan kuçli belarus şevasida, trasyanka tilida gapiradi. Mulin buni Jukning yordamida, şuningdek Moskvada va Belarusda belarus nutqini tinglab örgandi.

Yuriy Borisov — Alik, Minskdan kelgan diskjokey va Velaning dösti. Film davomida u Velaning onasiga «jinsiy yordam» taklif qiladi, keyin esa uning uyida yaşay boşlaydi. Qahramon Jukning bir neçta minskalik tanişlaridan yiğilgan. Borisovni narkotik qaramligi bölgan qahramonni öynaş qiziqtirdi va u suratga olişning birinçi kunidanoq Jukda kuçli taassurot qoldirdi: obrazga kiriş uçun u burnining bir qanotini teştirdi va köz tomçilaridan foydalandi.

Svetlana Anikey — Velaning onasi, Minskdagi Buyuk Vatan uruşi muzeyida ekskursovod bölib işlaydi. Turmuşga çiqmagan, yoga bilan şuğullanadi. U qizining xatti-harakatlaridan norozi: qizi uning pulini va buyumlarini söramasdan oladi, qizining AQŞga ketiş orzusini qöllamaydi va «hayot vatanda ötişi kerak», deb hisoblaydi. «KultKino» loyihasining fikriça, bu boş qahramon bilan Belarus örtasidagi munosabatni — «talabçan, tuşunmaydigan, lekin umuman olganda sevuvçi» Ona-Vatan obrazini ramzlaydi.

Ilya Kapanets — Kostya, Stepanning kenja ukasi, maktab öquvçisi.

Lyudmila Razumova — Alya, Stepanning onasi. SSSR parçalanişigaça Alya mehnat qahramoni bölgan, işlab çiqarişda qisman eşitiş qobiliyatini yöqotgan.

Vyaçeslav Şkalido — Mixaliç, Stepanning otasi.

Anastasiya Garvi — Vika, Stepanning kelini.

Natalya Onişenko — Anjela, Vikaning onasi.

Xaski — Xrustalniydagi tatuirovkaçi. Juk bu rol uçun posyolkaga kelgan odam qiyofasiga ega, tatuirovka sirini tarqatmaydigan aktyor qidirgan. Tasodifan şu vaqtda Xaski Minskka Nasibullinaning oldiga kelgan edi. Ular suratga olişdan bir neça oy oldin tanişgan va u Nasibullinani özining rejissyorlik debyuti — «Psixotronika» qisqa metrajli filmida suratga olgan. Uni filmda rol öynaşga taklif qilişdi. Suratga olişdan keyin Xaski va Nasibullina turmuş qurişdi. Ukraina prokati uçun Xaski iştirok etgan sahnani Şarqiy Ukrainadagi mojaroda iştirok etgani sababli filmdan olib taşlaşga töğri keldi. Rossiya prokatiga esa u 2018-yil dekabrida, rapper konsertlari bekor qilingan, u hibsga olingan va ozod etilgan paytda çiqdi.

Anatoliy Golub — Xrustalniy militsiya bölimining tergovçisi.

Artyom Kuren — Stepanning dösti.

Gay Kimbalo — AQŞ elçixonasi xodimi, Minskda. Kimbalo — Jukning eri va uning «Haqiqiy amerikalik» qisqa metrajli filmi ssenariysi muallifi.

Film rejissyori Darya Juk Minskda tuğilgan va 16 yoşida AQŞga ketgan. U yerda ikkita universitetni tugatgan: Garvard va Kolumbiya. Talabalik yillarida u diskjokey bölib işlagan: uning sözlariga köra, raqs musiqasi uning uçun «erkinlik timsoli» bölgan. Sobiq SSSR davlatlaridan AQŞga emigratsiya va u bilan boğliq erkinlik mavzusi Jukning avvalgi asari — «Haqiqiy amerikalik» qisqa metrajli filmida va rejissyorning debyut töliq metrajli filmi «Crystal Swan»da ham yoritilgan. Uning sözlariga köra, «Haqiqiy amerikalik» köproq avtobiografik xarakterga ega.

Ssenariy asosida haqiqiy hikoya yotadi, uni rejissyorga dösti aytib bergan. Juk bu hikoyani AQŞda kinomaktabda öqiy boşlagan paytidanoq ekranlaştirmoqçi bölgan. Keyinçalik u hikoyani VGIK bitiruvçisi, ham AQŞga emigratsiya qilgan ssenaristka Helga Landauer bilan baham körgan.

«Crystal Swan» ssenariysini rejissyor «Belarusfilm» kinostudiyasiga yuborgan, u yerda ssenariy bir yarim yil yotib qolgan. Javobni kutiş davomida Juk byudjet qidirişni özi boşlagan, bu işga deyarli 4 yil ketgan. Kerakli summaning 50–60 foizini yiğganda suratga oliş boşlangan. «Crystal Swan» tört davlat — Belarus, AQŞ, Germaniya va Rossiyadagi kompaniyalar va jamğarmalar tomonidan moliyalaştirilgan. Masalan, Germaniyadan mablağni Hessen yeri ajratgan, AQŞdan esa — Nyu-York ştati sanʼat kengaşi va Vice jurnali tomonidan taşkil etilgan «Vice Films» kompaniyasi. Işlab çiqarişning sönggi bosqiçlarida «Belarusfilm» foydadan foiz evaziga rekvizit va uskunalarni taqdim etgan.

Kartinani yaratişda Juk Syuzan Zeydelmanning birinçi filmi «Bölaklar» — Nyu-Jersidan Nyu-Yorkka şon-şuhrat qozoniş uçun pank-rok subkulturasiga yöl olgan qiz haqidagi film, şuningdek Pavel Pavlikovskiyning «Ida» filmi, Jim Jarmuşning dastlabki filmlari va Kira Muratovaning ijodi bilan ilhomlangan. Muratova ijodida ekran nisbati 1,33:1 (4:3) işlatilgan — öşa davr kinematografining standarti, u «Crystal Swan»da ataylab takrorlangan.

Suratga oliş Belarus Respublikasida ötkazilgan. Minskdagi martdagi suratga oliş norozilik aksiyalari kunlarida bölib ötgan. Xrustalniy posyolkasi sahnalari xrustal zavodi joylaşgan Borisovda suratga olingan, zavod sexlaridagi kadrlarda esa zavodning haqiqiy işçilari rol öynagan. Diskotekalar sahnalari uçun Z. I. Azgur memorial muzey-ustaxonasining sovet davriga oid haykallari va byustlari bilan jihozlangan xonalardan foydalanilgan. Suratga oliş uçun kiyim va rekvizitlarni second-hend dökonlaridan, suratga oliş guruhi döstlaridan qidirişgan.

2018 — Karlovy Vari xalqaro kinofestivali (Çexiya) — «Ğarbdan şarqqa» tanlovining oçiliş filmi

2018 — Kork kinofestivali (Irlandiya) — tomoşabinlar simpatiyasi mukofotiga nomzodlik

2018 — Bergen xalqaro kinofestivali (Norvegiya) — «Cinema Extraordinaire» toifasida nomzodlik

2018 — Milan kinofestivali (Italiya) — «Eng yaxşi badiiy film» toifasida nomzodlik

2019 — Rossiya kinoşunoslar va kinotanqidçilar gildiyasining «Oq fil» mukofoti (Rossiya) — «Eng yaxşi debyut» toifasida nomzodliklar

2018 — IX Odessa xalqaro kinofestivali (Ukraina) — «Oltin Dyuk» grand-prisi

2018 — XXVI «Yevropaga deraza» rus kinosi festivali (Rossiya) — tanlovning boş mukofoti, «Koprodukziya. Dunyoga deraza»

2018 — Kork kinofestivali (Irlandiya) — eng yaxşi rejissura uçun yoşlar hayʼati mukofoti

2018 — Almaty kinofestivali (Qozoğiston) — grand-prix

2018 — XVI Osiyo-Tinç okeani mamlakatlari xalqaro kinofestivali «Tinç okean meridianlari» Vladivostokda (Rossiya) — tomoşabinlar simpatiyasi mukofoti

2018 — Tbilisi xalqaro kinofestivali (Gruziya) — «eng yaxşi badiiy film» uçun boş mukofot «Oltin Prometey»

Ğarb tanqidçilari Belarus rejissyorining debyut filmini juda xayrixohlik bilan baholadi. «Crystal Swan» haqida ijobiy şarhlarni Variety, Hollywood Reporter, Screen International, indieWire, The Playlist, The Skinny va boşqalar yozdi.

Rossiya matbuoti ham filmni umuman olganda yaxşi qabul qildi. Anton Dolin «Meduza» uçun yozgan şarhida şunday deb yozdi: «Ammo «Crystal Swan»da darhol tan olinadigan sifat bor — yaxlit, jonli va badiiy asoslangan bayon, uni eʼtiborsiz qoldirib bölmaydi. Unga nafas berayotgan narsa nafaqat film özi, hatto uning treyleri ham şunday».

«Afişa» uçun yozgan şarhida kinotanqidçi Stanislav Zelvenskiy şunday qayd etdi: «Bu prinsipial jihatdan kiçik hikoya, 4:3 kadriga siqilgan, şaffof va mört metafora atrofida qurilgan, ammo uning ortida temir irода körinib turadi, u bilan Çikago xausida ham, kinoda ham uzoqqa ketiş mumkin». Konstantin Şavlovskiy «Kommersant Weekend»da filmni yilning eng yaxşi rus tilidagi debyuti deb atadi. Ammo Andrey Piskov «Time Out»da yozdi: «Afsuski, zamon ruhiga muvaffaqiyatli tuşiş filmga hamma joyda maqtovlar keltirgan bölsa-da, film doirasida u arzon, baʼzan keçirib bölmaydigan populizmga aylanib, filmning boşqa uslubiy yutuqlarini butunlay yopib qöyadi».

Belarus yozuvçisi, musiqa tanqidçisi Tatyana Zamirovskaya «Crystal Swan»da rejissyor ehtiyotkorlik, aniqlik va çetdan turib, «bizning avlodimizning voyaga yetiş jarohati» haqida gapirganini qayd etdi: «çetlaniş, ehtimol, «Crystal Swan»ning asosiy hissiyotidir». Şarhlovçining fikriça, «barça qahramonlar zararsiz va adaşgan, biroz notöğri, hamma yolğon gapiradi va hammaga açinasan». Tatyana Zamirovskaya filmda Greta Gerviğning «Ledi Berd» (2017) filmi bilan öxşaşliklarni, şuningdek Muratova, Jarmuş yoki yoş Kusturisa «sokin işoralar»ni payqadi va Darya Juk «yaxşi, aniq va halol belarus filmi» suratga olganiga xulosa qildi. Şu bilan birga, siyosatşunos Volf Rubinçik filmning dinamikasi va baʼzi tafsilotlarining işonçliligi haqida fikr yuritib, 1990-yillardagi ayrim belarus voqeligini körsatişdagi nomutanosibliklar haqida yozdi (bu bilan tarixçi Yuriy Gluşakov ham rozi), şuningdek kinoasarning mafkuraviy angajirovkasi haqida ham yozdi. Darya Jukning «ğarbiy, global taʼlim»ini taʼkidlagan va «rus kinosida ösmagan» deb hisoblagan Tatyana Zamirovskaya bilan bahslaşib, Volf Rubinçik «perestroyka» va postsovet rus kinosiga işoralar «Crystal Swan»da tez-tez közga taşlanadi», deb taʼkidlaydi va filmni «yovuz ertak» deb taʼriflaydi.