«Dorogaya Yelena Sergeyevna» — 1988-yilda rejissyor Eldar Ryazanov suratga olgan sovet dramasi. Ssenariy Lyudmila Razumovskaya tomonidan yozilgan bölib, u asar bir xil nomli pyesasiga asoslangan. Pyesa perestroyka davridan ança oldin, hali 1981-yilda yozilgan edi. Film zamonaviy ösmirlar haqida bölib, ular öz öqituvçisi bilan şafqatsiz va sinik öyin boşlaydilar. Film «Mosfilm» kinostudiyasining «Ritm» ijodiy birlaşmasi tomonidan 1987-yilning sentyabr-oktyabr oylarida 22 kun davomida suratga olingan. Keng tarqatuvga film 1988-yil 12-aprelda çiqqan.
1Rollarda
Marina Neyolova, Dmitriy Maryanov, Fyodor Dunayevsky
2Syujet
Ön «B» sinfining bitiruvçi öquvçilari matematika öqituvçilarini tuğilgan kuni bilan tabriklagani kelişadi.…
Ön «B» sinfining bitiruvçi öquvçilari matematika öqituvçilarini tuğilgan kuni bilan tabriklagani kelişadi. Ammo maʼlum bölişiça, ular buni heç qanday mehr-oqibat tufayli qilişmagan. Ular Yelena Sergeyevnaning yolğiz ekanini bilgani uçun ham emas, onasi oğir kasal bölib, kasalxonada yotgani uçun ham emas, şu yil ular bilan xayrlaşib, maktabni tugatayotgani uçun ham emas. Ular gul va sovğa bilan kelişgan, çunki bilişadiki, Yelena Sergeyevnada imtihon işlari saqlanadigan seyf kaliti bor. Har birining «jinoyat»ga, yaʼni imtihon işlaridagi past baholarni yaşirinça töğrilaşga intilişi uçun öz sababi va oqlovi bor, va har biri bu borada vijdon azobini ham his qilgandek tuyuladi. Biroq voqealar hamma uçun kutilmagan tarzda rivojlanadi. Har bir öquvçi şu jarayonda öz ruhining qoronğu tomonini namoyon etadi va baho uçun qay darajada pastga tuşişi mumkinligini körsatadi.
Yelena Sergeyevna oddiy va yumşoq bölişiga qaramay, öz sözida qatʼiy turişga harakat qiladi va kalitni bolalarga berişdan boş tortadi, ösmirlarning masxaralariga bardoş beradi. Butun film davomida u va öquvçilar örtasida sözli kuraş davom etadi. Bu jarayonda u ularga bolaligidan örgatilgan tamoyil va körsatmalarni eslatişga urinadi. Bolalar esa öz yöllarida davom etadilar: ularning avlodi Yelena Sergeyevnaning avlodidan farqli ölaroq, «baxtli sovet hozirgisi»ning yöqligi sababli va oliy öquv yurtlarida korrupsiya avjiga çiqqani uçun şunday keskin çoralarga borişga majbur. Oxir-oqibatda öşa şum kalit Yelena Sergeyevnaning uyida qolib ketadi, ammo bu «jang»da ğolib ham bölmaydi.
3Rollarda
Marina Neyolova — Yelena…
Marina Neyolova — Yelena Sergeyevna
Natalya Şukina — Lyalya
Dmitriy Maryanov — Paşa (ovozini Andrey Taşkov bergan)
Fyodor Dunayevskiy — Vitek Şevçenko
Andrey Tixomirnov — Volodya (ovozini Oleg Menşikov bergan)
Eldar Ryazanov — qöşni, baland musiqadan jahli çiqqan
4Syomoçnaya gruppa
Rejissyor — Eldar…
Rejissyor — Eldar Ryazanov
Ssenariy mualliflari: Lyudmila Razumovskaya, Eldar Ryazanov
Operator — Vadim Alisov
Rassom — Aleksandr Borisov
Tovuş muhandisi — Semyon Litvinov
Musiqiy bezak — Sergey Skripka
Kostyum rassomi — Natalya Ivanova
5Işlab çiqariş
Razumovskayaning bir xil nomli pyesasi 1980-yillar boşida Ryazanov qöliga tuşdi va uni juda qattiq…

Razumovskayaning bir xil nomli pyesasi 1980-yillar boşida Ryazanov qöliga tuşdi va uni juda qattiq taʼsirlantirdi. Ryazanov öşa paytdagi «Mosfilm» direktori Nikolay Sizovga pyesani ekranlaştiriş taklifi bilan murojaat qildi. Sizov dastlab rozilik bergan bölsa-da, bir neça kundan söng ekranlaştirişni bekor qilişni buyurdi. Rad etiş sababi sifatida u Yuriy Andropovning hokimiyatga kelişini körsatdi, çunki Andropov davrida pyesa dolzarb bölib qolişi nomaʼlum edi. Natijada Ryazanov suratga olişga faqat 1987-yil oktyabrda kirişdi. Sovet kinosida oşkoralik kelgan bölsa-da, hali ham tsenzura amal qilar edi (garçi öşa paytga kelib u ança susaygan bölsa-da). Şu sababli film işçi nomi «Oxirgi imtihon» bilan suratga olindi. Film qisqa muddatda — 22 kunda suratga olindi.
Yelena Sergeyevna rolini Ryazanov birinçi bölib Marina Neyolovaga taklif qildi. Qolgan tört rol ijroçilarini haqiqiy maktab öquvçilari orasidan izlaşdi, ammo faqat Natalya Şukina maktab öquvçisi edi. Şukina, Maryanov, Dunayevskiy va Tixomirnovga qiyin böldi. Ryazanov pyesaga şu qadar berilib ketgan ediki, qahramonlarga bölgan munosabatini ularni ijro etayotgan aktyorlarga ham köçirdi va ularda pyesadagi öşa stereotiplarni kördi. Ryazanovga aktyorlar suratga olişga yetarliça jiddiy qaramayotgani juda yoqmasdi. Natalya Şukina esa baʼzi paytlarda «stullar uçib yurgani»ni eslaydi.
Dastlab rejalaştirilmagan kiriş sahnasida bolalar kölda çömiladi. Aktyorlarga «iyun issiğidan azob çekayotganlar»ni oktyabrda öynaş qiyin edi, ayniqsa kiyimlarini yeçiş. Çömiliş kadrlari yaqin planda suratga olingan, çunki aktyorlar kölda emas, «Olimpiyskiy» sport majmuasi basseynida suzgan.
Tabiiy sahnalar Moskvada, Kravçenko köçasidagi uylarda suratga olindi. Kiriş sahnasi ham öşa yerda, Udaltsov köllarida suratga olingan.
6Musiqa
Filmning titrlarida musiqa mualliflari va ijroçilari körsatilmagan. Faqat musiqiy bezak ustida Sergey Skripka…

Filmning titrlarida musiqa mualliflari va ijroçilari körsatilmagan. Faqat musiqiy bezak ustida Sergey Skripka işlagani maʼlum. Filmda «Torero» (musiqasi — Aleksandr Granovskiy, sözlari — Margarita Puşkina, ijroçi — «Ariya» guruhi) va «Faqat sen va men» (sözlari — Viktor Gin, bastakori va ijroçisi — Vladimir Kuzmin) qöşiqlari yangraydi. Qahramonlar breyk raqsga tuşadigan mavzu «Baxtli kun» deb nomlanadi (ijroçi — «Rodnik» guruhi). Şuningdek, filmda Eldar Ryazanovning boşqa filmi — «Beçora hussarga söz bering» dan Andrey Petrov valsi ham çalinadi. Televizorda leningradlik «AVIA» rok-guruhining «Men seni sevmayman» klipi bir neça soniya körsatiladi.
7Tanqid
1988-yilda «Kinomexanik» jurnalining sentyabr sonida kinotanqidçi Natalya Miloserdova Ryazanov zamonaviy…

1988-yilda «Kinomexanik» jurnalining sentyabr sonida kinotanqidçi Natalya Miloserdova Ryazanov zamonaviy yoşlar haqidagi bahsga qöşilganini taʼkidladi. Tanqidçining fikriça, töxtaş davri, uning ruxsatgöyligi bilan, yoşlar orasida işonçsizlik va sinizm kabi halokatli mevalarni berdi, bu esa «otalar» avlodini hayratga soladi.
1988-yilda «Kinotomoşabin yöldoşi» jurnalining oktyabr sonida kinotanqidçi Tatyana Xloplyankina Lyudmila Razumovskaya 80-yillar boşidayoq öz pyesasi bilan bizni ogohlantirgan birinçilardan biri ekanini, «Dorogaya Yelena Sergeyevna» pyesasi orqali yangi, «nosoğlom avlod» ösib kelayotgani va u endi öz ustozlariga işonmayotganini qayd etdi.
Ösmirlar psixologi Aleksandr Tolstix bu filmda «ham ziddiyat, ham harakat şaroitlari, ham xulq-atvor motivlari juda nazariy, hatto öylab topilgan» deb taʼkidlagan.
Matn: maqola tarjimasi «Дорогая Елена Сергеевна (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.