Demolition Man

«Demolition Man» (ingliz tilida Demolition Man) — 1993-yilda rejissyor Marko Brambilla suratga olgan, komediya unsurlari aralaşgan ilmiy-fantastik jangovor film. Boş rollarda Sylvester Stallone, Wesley Snipes va Sandra Bullock ijro etgan.

Syujetning markazida jinoyatçi avtoritet Simon Phoenix bilan politsiyaçi John Spartan örtasidagi kuraş turadi. Bu kuraş 1996-yilda boşlangan va ularning muzdan çiqarilganidan keyin 2032-yilda tugagan.

Film ssenariysi bir neça marta qayta yozilgan, şuning uçun ssenariy mualliflari tört kişi: Daniel Waters, Robert Reneau, Peter M. Lenkov va Jonathan Lemkin.

Film Kaliforniyada 1993-yil bahorida suratga olingan, öşa yilning avgust oyida esa prokatga çiqqan.

Suratga oliş uçun maşinalarni işlab çiqiş va yaratiş bilan General Motors kompaniyasi şuğullangan.

Filmning byudjeti 57 million dollarni taşkil etgan va Warner Brothers kompaniyasining fikriça, u özini oqlamagan.

Film içki prokatda 58 million dollar, butun dunyo böyiça esa 159 million dollar yiğgan.

Film ssenariysi bir neça marta qayta yozilgan bölib, u Daniel Waters, Robert Reneau va Peter M. Lenkov işlaridan iborat. Biroq film Jonathan Lemkin ishi asosida suratga olingan, uning ismi titrlarda körsatilmagan. Keyinroq fantast yozuvçi István Nemeth mualliflarni plagiatda aybladi, çunki uning fikriça, film syujeti 1986-yilda naşr etilgan "Öliklar jangi" hikoyasidan köçirilgan. Bu hikoyada terrorist va maxsus maqsadli otryad jangçisi muzlatilib, kelajakka tuşadi va u yerda yana jang qiladi. Muallifning fikriça, syujetlar 75 foizga bir xil. Muallif şuningdek, bu Hollywood studiyalarining Yevropa yozuvçilaridan qilgan birinçi özlaştirişi emasligini ham taʼkidlagan.

Ssenarist Den Waters deyarli 30 yil ötgaç, tomoşabinlarni yillar davomida hayron qoldirib kelgan narsa haqida gapirib berdi, bu Stallone qahramoni hojatxonada topadigan uç dona çiğanoq haqida. Waters bu çiğanoqlarning qanday işlatilişini oçib bermagan, lekin köp yillar oldin kelajakdagi narsalar uçun ğoyalar kerak bölgan, biroq u heç narsa öylab topa olmagan. Muammoni hal qiliş uçun Waters ssenarist döstiga qönğiroq qilgan, u öşa paytda hammomda bölgan va, boşqa narsalar qatorida, lavabodagi bezak çiğanoqlari haqida gapirib bergan. Şundan keyin ssenarist ularni işlatişga qaror qilgan.

Dastlab rollarni Jean-Claude Van Damme va Steven Seagalga taklif qilişgan, lekin ular salbiy qahramonni ijro etişdan boş tortişgan. Keyin rolni Sylvester Stallone olganida, u Phoenix rolini Jackie Chan ijro etişini söragan, biroq Chan Osiyo tomoşabinlari bu rolni qanday qabul qilişidan qörqib, rad etgan. Snipesga qahramon juda yoqqan va uning kulgili qiyofasi, rangli soçlari va psixopatik xulqiga qaramay, u rozi bölgan. Suratga oliş vaqtida Stallone 47 yoşda edi.

2017-yilda Stallone Warner Brothers kompaniyasi ustidan sudga ariza bergan, çunki kompaniya unga kassa tuşumidan uluşini tölamagan. Şartnomaga köra, aktyor tuşum 125 million dollardan oşsa, tuşumning 15 foizini olişi kerak edi. Kompaniya 57 million dollarlik byudjetda film özini oqlamaganini bildirgan, biroq köp ötmay aktyorga izohsiz 2,8 million dollarlik çek yuborgan.

Filmning aktyor Arnold Sçwarzeneggerning siyosiy karyerasiga taʼsiri nomaʼlum, lekin syujetga köra prezident bölgan Hollywood yulduzi keyinçalik Kaliforniya ştati gubernatori bölgan.

1993-yil aprel oyida film suratga oliş Irvine şahrida, ofis parki yaqinida davom etgan. Butun suratga oliş guruhi 200 kişidan iborat bölgan. Wesley Snipes suratga oliş paytida jangovor usullarni maşq qilgan va avtograf beriş uçun töxtab turgan. Suratga oliş 1993-yil 12-aprelda Orange şahrida yakunlangan. Filmning bir qismi San-Diego va Burbankda ham suratga olingan. Maydonda ish ertalab soat 6 dan boşlanişi mumkin edi. Film öşa yilning avgust oyida prokatga çiqqan.

Dizayner David L. Snyder bir xil anti-Los-Anjelesni yaratgan: past binolar, toza köçalar va köp yaşil maydonlar bilan. Kelajak şahri aholisi uçun kiyim tanlaş syujet burilişlari, masalan, ekologik vaziyatning yomonlaşişiga olib kelgan falokatlar bilan belgilangan. Film uçun öziga xos dizaynga ega maşinalar, şuningdek, yöl belgilari va bir qator avtomatlar yaratilgan. General Motors kompaniyasi suratga oliş guruhiga 18 ta original avtomobil taqdim etgan. Filmda fuqarolik va politsiya patrul maşinalarini tasvirlaş uçun 20 dan ortiq şişa tolali nusxalar tayyorlangan. Suratga oliş tugagaç, qolgan maşinalar kompaniyaning konseptual transport vositalari tarkibiga qaytarilgan. Snipes qahramoni işlatgan kelajakning elektromagnit qurolі sifatida HK G11 hujum miltiği xizmat qilgan. Bu miltiq bir paytlar NATO uçun M16 ni deyarli almaştirgan.

Filmning musiqiy mavzusi Grace Jones ijro etgan qöşiqning qayta işlangan variantidir. Bu qöşiqni Sting The Police guruhi aʼzosi bölgan davrida yozgan.

Prokatdan keyin, 1994-yilda film VHS formatida çiqarilgan, söng 2011-yilda DVD da va 2014-yilda Blu-Ray da çiqarilgan.

Rotten Tomatoes saytida filmning tasdiqlaş reytingi 44 ta şarh asosida 66 foizni taşkil etadi, örtaça baho esa 10 balldan 5,7 ball. Saytning umumiy xulosasi şunday: "Örtaçadan yuqori sifatli satirik ostingga ega ilmiy-fantastik jangovor film, "Demolition Man" Sylvester Stallone, Wesley Snipes va Sandra Bullockning ajoyib öyini bilan qöllab-quvvatlangan". Metacritic saytida film töqqizta şarh asosida örtaça tortilgan 100 balldan 34 ball olgan, bu "umuman noqulay" şarhlarni körsatadi. CinemaScore sörovida qatnaşgan tomoşabinlar filmga A+ dan F gaça bölgan şkala böyiça örtaça "B" bahosini qöyişgan.

At The Movies körsatuvidagi tanqidçilar Gene Siskel va Roger Ebert filmga quyidagiça baho berişgan: Siskel filmni kulgili topgan, lekin jangovor sahnalar unga yoqmagan va unga "salbiy baho" qöygan. Ebertga esa filmning şu janrdagi boşqa filmlarga nisbatan satirik ötkirligi yoqqan, şuningdek, u jangovor sahnalarni bunday turdagi film uçun yaxşi deb hisoblagan va unga "yuqori baho" qöygan. Los Angeles Times gazetasidan Kenneth Turan film jangovor filmlar muxlislariga kerakli narsani bermasligini, hamma narsani örinsiz satirik izohlar bilan almaştirişini yozgan. The New York Times gazetasidan Vincent Canby filmni "bizning zamonimizning, heç bölmaganda şu haftaning muhim artefakti" deb atagan. Time jurnalidan Richard Sçickel şunday yozgan: "Ötkir ijtimoiy satira haddan taşqari portlaşlar va befarq aktyorlar tanlovi tufayli deyarli yöq qilinadi". Rolling Stone jurnalidan Peter Travers filmni tanqid qilib, uni "nafis va böş, şuningdek şafqatsiz va maʼnosiz" deb atagan. Variety gazetasidan Emanuel Levy uni "şovqinli, befarq, özini ortiqça uluğlovçi parodiya" deb atagan, unda ilmiy fantastika, sarguzaşt jangovor filmi va romantika elementlari aralaştirilgan, keyin esa Hollywood hazillariga töla komediya qatlami qöşilgan. Levyning aytişiça, sarguzaşt jangovor filmi sifatida "Demolition Man" "Last Action Hero" dan yaxşiroq körinadi, lekin u rassom-dekorator David L. Snyder va uning tajribali jamoasi yaratgan "yuqori texnologik metall uslubi" hamda operator Alex Thomsonning işini maqtaşdan tiyiladi. U xulosa qiladi, "juda köp yetişmayotgan narsa — bu yönaltiruvçi ğoya, u bu parçalangan filmni ikkinçi darajalilik holatidan çiqarardi".

Entertainment Weekly jurnalidan Owen Gleiberman filmga "B−" bahosini qöygan. U Joel Silverning qöyilişidan va "ğayriinsoniy yuqori texnologik jangovor filmlar maktabidan" katta umid kutmagan bölsa-da, filmni "baʼzan kulgili ilmiy-fantastik satira" deb topgan, undan keyin film töliq vayronagarçilik rejimiga ötadi. Gleiberman yozadi: "Agar tomoşabinlarni kinoteatrlarga haddan taşqari zöravonlik vaʼdasi jalb qilsa, men ularni köproq xotirjam sahnalar qoniqtirişiga gumon qilaman — aqlga ega bölişga daʼvo qiladigan sahnalar." The Washington Post gazetasidan Hal Hinson yozgan: "Mohiyatan "Demolition Man" — bu politsiyaçi haqidagi futuristik film, unda "Ruby and burn" janridagi tipik namunaga qaraganda biroz köproq tasavvur va hazil bor."

TV Guide filmga yuqori baho berib yozgan: "«Demolition Man» dagi yoqimli kutilmagan hol şundaki, ham ssenariy, ham Stallone özi kulgili; film yuqori byudjetli ekşen va kinoyali hazilni birlaştirgan — "Last Action Hero" qilişga urinib, lekin uddalay olmagan narsa aynan şunday". Empire jurnalining Phillipa Bloom filmga 5 balldan 4 ball qöygan va uni bir keça uçraşuvga öxşatgan: "kerak emas, ertasi kuni eslab qolişingiz şart bölmagan, lekin tez, ğazabli va tomoşa davomida juda zavqli". Bloom zaif syujetni tanqid qilgan, lekin Stallone va Snipesni "ajoyib ekran juftligi" deb atagan.

2017-yil iyul oyida, "24 soat" va "Yangi MacGyver" seriallari bilan maşhur bölgan prodyuser Peter Lenkov filmni qayta işga tuşirişni rejalaştirayotganini aytgan, u yangi film sifatida ham, teleserial sifatida ham bölişi mumkin.

Biroq Lenkov CBS kompaniyasi bilan şartnomasi borligini va Warner Brothers filmga huquqlarga egaligini taʼkidlagan, şuning uçun hozirça işlar töxtatilgan, garçi u şartnoma muddati tugagaç paydo böladigan imkoniyatlarni öylab körayotgan bölsa ham.

1993-yilda "US Magazine" davomi 1995-yil uçun ham rejalaştirilganini xabar qilgan, biroq sikvel ustida ish öşa paytgaça boşlanmagan edi. 2006-yilda Stallonedan davomi haqida söraşganida, u şunday degan: "Men "Demolition Man" ning davomini suratga olişni xohlardim, lekin öylaymanki, bu kema allaqaçon jönab ketgan va ehtimol ufqda yangi sinovlar kutmoqda". 2020-yil 4-mayda Stallone Instagram orqali öz efirida "Demolition Man" sikvelini işlab çiqişni boşlaşni rejalaştirayotganini tasdiqlagan.

2018-yilda filmning 25 yillik yubileyi munosabati bilan Taco Bell restoran tarmoği (syujetga köra 2032-yilga qadar yagona qolgan) filmda körsatilgan restoranni qayta yaratişga qaror qilgan va qisqa muddatga "Naço Fries" nomli taomni "qaytargan". Hamma xohlovçilar uni 19 dan 22 iyulgaça San-Diegodagi Comic-Con festivalida tatib köriş imkoniyatiga ega bölgan, u yerda filmning özi ham namoyiş etilgan.

Filmning xalqaro versiyasida Taco Bell Pizza Hut bilan almaştirilgan.

1993-yil noyabr oyida DC Comics kompaniyasi film asosida komikslar çiqargan.

Film asosida bir xil nomli öyin mavjud bölib, u 3DO, Mega Drive/Genesis, Mega-CD va SNES platformalari uçun çiqarilgan.