Terminator 2: Qiyomat kuni

«Terminator 2: Judgment Day» — Jeyms Kemeron rejissyorligidagi amerikalik ilmiy-fantastik jangovar film bölib, 1991-yilda çiqqan. Ssenariyni Kemeron özi Uillyam Vişer bilan hammualliflikda yozgan. Bu «Terminator» (1984) filmining davomi va şu nomli franşizaning ikkinçi qismi. Boş rollarda Arnold Şvartsenegger, Linda Xemilton, Robert Patrik va Edvard Furlong ijro etgan. Filmda duşman sunʼiy intellekt Skaynet odam öldiriş uçun yaratilgan yuqori rivojlangan maşina — Terminatorni 1995-yilga, inson qarşiligining kelajakdagi yetakçisi Jon Konnor hali bola bölganida, uni öldiriş uçun orqaga yuboradi. Qarşilik esa kamroq rivojlangan, qayta dasturlangan T-800 ni orqaga yuboradi, u Konnorni himoya qilişi va insoniyat kelajagini taʼminlaşi kerak.

Birinçi qismning muvaffaqiyati Şvartsenegger va Kemeronning kinoindustriyadagi mavqeini sezilarli darajada mustahkamladi, lekin davom ustida ish ular bilan Hemdale Film Corporation örtasidagi nizo tufayli töxtab qoldi, çunki bu kompaniya filmga huquqlarning bir qismiga egalik qilardi. 1990-yilda Şvartsenegger va Kemeron Carolco Pictures kompaniyasini «Terminator» prodyuseri Geyl Enn Xörddan va moliyaviy qiyinçiliklarga duç kelgan Hemdale kompaniyasidan huquqlarni sotib olişga köndirdi. Çiqiş sanasi keyingi yilga belgilandi, bu esa Kemeron va Vişerga ssenariy yoziş uçun yetti hafta qoldirdi. Asosiy suratga oliş 1990-yil oktyabridan 1991-yil martigaça davom etdi, Los-Anjeles va uning atrofida ötkazildi, byudjeti 94-102 million dollar böldi va bu kinokartinani öşa paytdagi eng qimmat film qildi. Industrial Light & Magic (ILM) studiyasining ilğor vizual effektlari filmning prokatga çiqişini keçiktirdi. Kinonusxalar premyera kuni, 1991-yil 3-iyul keçasi kinoteatrlarga yetkazildi.

«Terminator 2: Judgment Day» filmi tanqidçilar va tomoşabinlar orasida muvaffaqiyat qozondi, prokatda 520 million dollar yiğib, 1991-yilning dunyodagi eng kassali filmi va öz davrining uçinçi eng kassali filmi böldi. U «Saturn», BAFTA va «Oskar» mukofotlari kabi bir qança mukofotlarga sazovor böldi. «Terminator 2» asosida bir qator videoöyinlar, komikslar, romanlar çiqarildi hamda jonli aktyorlar iştirokidagi öyin attraksioni işga tuşirildi.

«Terminator 2: Judgment Day» hozirgaça suratga olingan eng yaxşi ilmiy-fantastik filmlar, jangovar filmlar va davomlardan biri hisoblanadi. U şuningdek filmlardagi vizual effektlarga katta taʼsir körsatib, amaliy effektlardan kompyuter tasvirlaridan foydalanişga ötişga yordam berdi. 2023-yilda AQŞ Kongress kutubxonasi uni Milliy film reestriga kiritdi. Jeyms Kemeron «Terminator 2» franşizaning sönggi qismi bölişini rejalaştirgan bölsa-da, unga bir qator davomlar ergaşdi, jumladan «Terminator 3: Rise of the Maçines» (2003), «Terminator Salvation» (2009), «Terminator Genisys» (2015) va «Terminator: Dark Fate» (2019), şuningdek «Terminator: The Sarah Connor Chronicles» teleserialining (2008—2009) ham çiqdi.

2017 va 2019-yillarda «Terminator 2: Judgment Day» 3D formatda qayta prokatga çiqdi.

Arnold Şvartsenegger — terminator (T-800) rolida: 101 800 «T-800» seriyasining qayta dasturlangan Terminatori, metall endoskeleti ustida inson töqimasidan iborat

Linda Xemilton — Sara Konnor rolida: özini özi örgatgan askar, Skaynetning paydo bölişini oldini olişga bağişlangan

Edvard Furlong — Jon Konnor rolida: Saraning öğli, Skaynetga qarşi insoniy qarşilikka boşçilik qilişi kerak bölgan

Robert Patrik — T-1000 rolida: takomillaştirilgan, şaklini özgartira oladigan Terminator prototipi, polimetall qotişmadan iborat

Erl Boen — doktor Piter Silberman rolida: Peskadero davlat şifoxonasining şifokori

Jo Morton — Miles Bennet Deyson rolida: Cyberdyne Systems korporatsiyasida maxsus loyihalar direktori

Filmning aktyorlar tarkibiga şuningdek Jonning tarbiyaçi ota-onalari — Janel va Todd Voytovlar rolida Jenett Goldstin va Xander Berkli, Saraning dösti rolida Kastulo Erra, Enrike Salseda, Deysonning xotini Tarissa va öğli Denni rollarida S. Epata Merkerson va Devon Niksonlar, Jonning dösti Tim rolida Denni Kuksi ham iştirok etgan. Linda Xemiltonning egizak opasi Leslie Xemilton Jarren Sara Konnor qiyofasida, Linda Xemilton Sara qiyofasini olgan T-1000 ni öynagan sahnalarda paydo böladi. Egizaklar Don va Den Stentonlar Peskadero davlat şifoxonasining qöriqçisi va uning qiyofasini nusxalagan T-1000 rollarini ijro etişgan.

Boşqa aktyorlar orasida: Ken Gibbel — Duglas rolida, şifoxona xizmatçisi, Saraga jinsiy tajovuz qiladi; Robert Uinli, Ron Yang, Çarlz Robert Braun va Pit Şrum — baykerlar barida T-800 ga qarşi çiqadigan erkaklar rolida; Abdul Salaam El Razak — Cyberdyne qöriqçisi Gibbons rolida; Din Norris — maxsus qöşin komandiri rolida. Maykl Edvards 2029-yildagi katta yoşli Jon Konnor rolini öynaydi, Xemiltonning bolasi Dalton Ebbott esa uning tuşidagi epizodda Jonni ijro etadi. Ssenariy hammuallifi Uillyam Vişer savdo markazida T-800 ni suratga olayotgan odam rolida epizodik iştirok etadi, Maykl Bin esa teatr versiyasidan olib taşlangan sahnalarda qarşilik askari Kayl Riz rolini yana bir bor ijro etadi.

Birinçi «Terminator» (1984) kutilmaganda prokatda hit böldi, 6,4 million dollarlik byudjetda 78,4 million dollar daromad keltirdi, şuningdek Arnold Şvartseneggerning yetakçi aktyor sifatidagi maqomini tasdiqladi va Jeyms Kemeronni mainstream filmlar rejissyori sifatida mustahkamladi. Öşa paytda Şvartsenegger davomga qiziqiş bildirib: «Men har doim hikoyani davom ettiriş kerakligini his qilganman … Birinçi filmni tugatgandan keyin darhol [Kemeronga] buni aytdim», dedi. Kemeron ham Şvartseneggerning davom ideyasiga har doim özidan köra köproq iştiyoq bilan qaraganini tasdiqladi, çunki özi birinçi filmni tugallangan hikoya deb hisoblagan.

Davom yaratiş haqidagi muzokaralar «Çujie» (1986) va «Bezdna» (1989) kabi boşqa filmlar ustidagi Kemeron ishi tufayli, qisman, va huquq egasi Hemdale Film Corporation bilan nizo tufayli, 1989-yilgaça töxtab qoldi. Hemdale hammuassisi Jon Deyli Kemeronning istagiga qarşi «Terminator» finalini özgartirişga urindi, bu deyarli jismoniy töqnaşuvga olib keldi. Davomni Hemdale roziligisiz suratga olib bölmasdi, çunki Kemeron filmni suratga oliş uçun kompaniyaga öz huquqlarining 50 foizini bergan edi. Kemeron şuningdek 1989-yilda ajraşgandan keyin qolgan uluşining yarmini sobiq xotini, birinçi film prodyuseri va ssenariy hammuallifi Geyl Enn Xerdga 1 dollarga sotgan edi. 1990-yilga kelib Kemeron, Şvartsenegger, Xerd va effektlar rassomi Stan Vinston birinçi filmdan tölanmagan foyda uçun Hemdale ga qarşi sud ishi qözğaşdi.

Hemdale ning moliyaviy qiyinçiliklarini bilgan Şvartsenegger Carolco Pictures kompaniyasini «Terminator» huquqlarini sotib olişga köndirdi, çunki u ilgari bu mustaqil studiya bilan «Eslaş» (1990) yirik byudjetli ilmiy-fantastik filmida hamkorlik qilgan edi. Egasi Mario Kassar franşiza huquqlarini sotib olişni Carolco tarixidagi eng murakkab bitim deb atadi. U Hemdale uluşi uçun 10 million dollar tölaş taklifini qabul qildi, bu summani uni qaytariş uçun ataylab oşirilgan deb hisoblasa-da, şuningdek Xerdga uning uluşi uçun 5 million dollar töladi. Natijada yangi film işlab çiqiş boşlanişidan oldin sotib olişning umumiy qiymati 17 million dollarga yetdi, unga qöşimça xarajatlar ham kiritilgan edi.

Kassar Kemeronga qatʼiy bildirdiki, sarmoyasini qoplaş uçun film albatta suratga olinadi: uning iştirokida yoki iştirokisiz. U Kemeronga ssenariy muallifi va iştirokçi sifatida 6 million dollar haq taklif qildi. Film bir neçta işlab çiqariş studiyalari hamkorligining natijasi böldi: Carolco, Le Studio Canal+, Kemeronning Lightstorm Entertainment va Xerdning Pacific Western Productions. Studiyaning şuningdek AQŞ da tarqatiş böyiça TriStar Pictures bilan amaldagi şartnomasi bor edi, unga köra film 1991-yil 27-mayda, Xotira kuni arafasida çiqişga tayyor bölişi kerak edi.

Rejalaştirilgan çiqiş sanasi böyiça Kemeronda davomni yoziş uçun olti-yetti hafta bor edi. 1990-yil martida u özining doimiy hamkori va «Terminator» hammuallifi Uillyam Vişerga murojaat qildi. Ular Kemeronning Jon Konnor va T-800 örtasidagi munosabatlarni şakllantiriş ğoyasiga asoslangan ssenariyni işlab çiqişga ikki hafta sarfladilar, Vişer bu ğoyani hazil deb hisoblagan edi. Ularning ssenariysi asl filmning «ilmiy-fantastik sleşer» mavzusidan farq qilar edi, unda Sara, Jon va T-800 örtasida şakllangan ğayrioddiy oilaviy aloqaga eʼtibor qaratilgan edi. Kemeron bu munosabatlar filmning «yuragi» ekanini aytib, ularni «Oz mamlakatining sehrgari» (1939) filmidagi Temir Duxobani yurak olişi bilan taqqosladi.

Kemeronning konsepsiyasida Skaynet va qarşilik ikkalasi ham T-800 larni ötmişga yuborardi — ikkalasini ham Şvartsenegger öynagan — biri Jonni öldiriş uçun, ikkinçisi uni himoya qiliş uçun. Vişer esa ikki bir xil Terminator örtasidagi jangni tomoşabin uçun zerikarli deb hisoblardi. Keyin ular qisqa muddat kattaroq «Super-Terminator» variantini körib çiqdilar, lekin uni ham rad etib, Kemeronning birinçi film uçun ham öylagan ğoyasini rivojlantirişga qaror qilişdi — oddiy odamga öxşagan suyuq metalldan yasalgan Terminator haqida, Şvartseneggerning bahaybat qiyofasiga qarama-qarşi. Kemeron eslaşiça, dastlab Terminator haqidagi hikoya ikki qismdan iborat bölişi rejalaştirilgan edi: birinçi qismda Skaynet ötmişga metall kiborgni yuboradi, u katta inşoot yoki maşina yordamida yöq qilinadi, şundan söng Skaynet tajribaviy T-1000 ning yagona nusxasini öz asosiy qurolidek yuborişga majbur böladi. Oxir-oqibat suyuq metall Terminator birinçi qismga kirmadi, lekin ikkinçisida asosiy antagonist maqomini oldi. Kemeron va Vişer T-1000 ga politsiyaçi qiyofasini berişdi, şunda unga katta harakat erkinligi taʼminlanardi. Vişer T-800 ni «yaxşi» qilib körsatiş qiyin ekanini, lekin uni xavfsiz qilmasdan turib buni amalga oşiriş kerakligini his qildi. Ssenariyçilar unga örganiş va his-tuyğularni rivojlantiriş qobiliyatini berişga qaror qilişdi, şu tufayli u vaqt ötişi bilan yanada insoniy bölib boradi. Ular T-800 replikalarini qisqa qilişdi, tomoşabinlar bu «kiçik bitlar» orqali köp narsani özlari taxmin qilişlariga işonib. Uning maşhur iborasi «Hasta la vista, baby» — Vişer va Kemeron telefon suhbatlaridan keyin bir-biriga aytadigan gap edi.

Vişer ssenariyning birinçi yarmini Kemeronning uyida tört hafta davomida yozdi, Kemeron esa ikkinçi yarmi ustida işladi. Keyinçalik köplab epizodlar olib taşlandi, şu jumladan Deyson haqidagi «çalkaş» pastki syujet va Sarаga yordam bergan omon qoliş böyiça mutaxassislar lagerining qirğini. Byudjetni hisobga olmagan Kemeron ssenariy yozişda baʼzi murakkab sahnalarni, jumladan 2029-yilda vaqt maşinasidan foydalanişni körsatuvçi töqqiz daqiqalik boşlanişni olib taşlaşga majbur böldi. Vişer va Kemeron öz ğoyalarining qaysilari amalga oşirilişi mumkinligini aniqlaş uçun Industrial Light & Magic (ILM) effektlar studiyasi bilan tez-tez maslahatlaşdilar.

Kemeron va Vişer har bir personajning evolyutsiyasi va rivojlanişini körsatiş uçun birinçi filmni tahlil qilişdi. Kemeron Saraning kelajakni bilişi uni yolğiz qilib qöyişini, uni omon qoliş böyiça mutaxassislar bilan muloqot qilişga va mustaqil jangçi — bir özida komando bölişga majbur qilişini hisobladi. Uning obrazi Terminator bilan qiyoslanadigan darajada hissiy sovuq va uzoqlaşgan qilib tasavvur qilingan edi, ayniqsa u Deysonni öldirişga qatʼiy qaror qilgan paytda. Birinçi qismdan farqli ölaroq, filmning boşida Sara emas, balki Jonning tarbiyaçi oilasidagi hayoti körsatiladi, bu filmning syujet keskinligini oşiriş uçun qilingan. Jon obrazi Stingning 1985-yildagi «Russians» qöşiğidan ilhomlangan edi, Kemeron bu haqda şunday eslaydi: «Eslayman, bir kuni men u yerda ekstazi taʼsiri ostida ötirgan edim … Qöşiqning sözlari meni hayratga soldi: „Umid qilamanki, ruslar ham öz bolalarini sevadi“. Va men öyladim … Yadro uruşi ğoyasi hayotning özi bilan şunçalik zid. Mana şundan [Jon] paydo böldi». Ular Kannga borişdan oldin ssenariyni yakunlaşga uç kun sarfladilar, u yerda 1990-yil may oyi boşida «Terminator 2» eʼlon qilindi. Şvartsenegger ssenariyni öqiganda baʼzi joylar uni hayron qoldirganini eslaydi, masalan u Kemeronga: «„Polisplav“ nima?» deb söradi. U şuningdek öz qahramonining ekranda juda kam odam öldirişi, bu esa uning jangovar filmlar qahramoni va birinçi «Terminator»dagi obrazi bilan zid ekanini taşvişli deb bildi. Kemeron tomoşabinlarning kutişlariga qarşi çiqmoqçi ekanini tuşuntirdi. Oxir-oqibat Şvartsenegger ssenariyçilarga işonişga qaror qildi: «Şunçaki meni zör qilib körsating».

Şvartsenegger öz rolini qaytarişga qiziqdi, personaj oldingi filmga qaraganda murakkabroq va hamdardlik uyğotadigan bölib qolganini kördi. Qörqmas va hissiz maşinani aniq tasvirlaş uçun u tryuklar koordinatori Joel Kramer bilan köp maşq qildi, şunda atrofidagi olov va portlaşlarga befarq bölişi mumkin edi. Filmda iştirok etgani uçun Şvartsenegger 12-15 million dollar oldi. Öşa paytda Carolco kompaniyasi aktyorlarga haddan taşqari köp haq tölaşda ayblanardi, ular «Eslaş» (1990) filmi uçun Şvartseneggerga taxminan 11 million dollar tölagandan keyin. Ular öz navbatida bu xarajatlarni asosiy qahramonlarining AQŞ taşqarisidagi bozorlarda keng maşhurligi bilan oqlaşdi. Bevosita moliyaviy yukni kamaytiriş uçun Carolco Şvartseneggerning haqining katta qismini kredit evaziga sotib olingan 12,75 million dollar qiymatidagi Gulfstream III samolyoti hisobidan töladi.

Kemeron Linda Xemiltonni Sara Konnor rolidan almaştirişni rad etdi, lekin agar u öz qahramoniga qaytişni istamasa, uni almaştirmasdan qanday ish tutişni rejalaştirdi. Muzokaralar çözildi, lekin tez tugadi, Kemeron Carolcoga ssenariyni Xemiltonning loyihada iştirok etiş-etmasligi aniq bölmagunça yakunlab bölmasligini aytgandan keyin. Xemilton taxminan 1 million dollar oldi, uning sözlariga köra, bu «„Terminator“dan topganidan ança köp» edi, lekin u Şvartseneggerning haqi bilan farqdan norozi edi. Xemilton Sara xatti-harakatini «aqldan ozgança» ijro etişni xohlardi, buni u insoniyatning yaqinlaşib kelayotgan halokati bilan köp yillar yaşagaç, Saraning ğazabkor, ruhiy beqaror ayol, jangçi xususiyatlarini birlaştirgan, qöpol mavjudotga aylanib qolgan bölişi kerakligi bilan izohladi. U şuningdek taʼkidladi: «[T-800] mendan yaxşiroq inson, men esa undan yaxşiroq Terminatorman». Kemeron personajning yuziga çandiq qöyişni körib çiqdi, lekin buni har kuni qiliş juda qiyin bölişini hisobga olib, rad etdi. Xemilton rolga jiddiy tayyorgarlik kördi, haftada olti kun, kuniga uç soat şaxsiy murabbiy bilan maşq qildi va qatʼiy kam yoğli parhezga rioya qilib, taxminan 12 funt (5,4 kg) vaznini taşladi. U şuningdek dzyudo va harbiy tayyorgarlikni sobiq isroillik komando Uzi Galdan oldi. Maşğulotlar, suratga oliş va kiçik öğli Dalton bilan ötkazgan vaqt orasida Xemilton kuniga örtaça tört soat uxladi. U tayyorgarlik davrini «haqiqiy dözax» deb taʼriflagan, lekin özining yangi jismoniy tayyorgarligini namoyiş etişni yoqtirgan. Xemiltonning egizak singlisi Leslie ham ekranda ikki Sara versiyasi bir vaqtda paydo böladigan sahnalarda suratga tuşgan.

Robert Patrik, öşa paytda 31 yoşda bölib, maşinasida yaşardi, T-1000 rolidan oldin taxminan 20 yoşdagi bir neça aktyor ham körib çiqilgan edi. Kemeron Şvartseneggerga qarama-qarşi bölişi uçun yaqinda yollangan politsiyaçiga öxşaş ozğin aktyorni xohlardi. Kemeronning sözlari bilan aytganda: «Agar [T-800] seriyasi Panzer odam tanki bölsa, [T-1000] seriyasi Porsche bölişi kerak». Casting direktori Mali Finn Patrikda ularga kerak bölgan «kuçli taʼsirçanlik» borligini hisoblardi. Patrik befarq ovçi rolini körsatib sinovdan ötdi, keyinroq esa yoritiş uning terisi va közlari bilan qanday özaro taʼsir qilişini baholaş uçun sinov suratlarida iştirok etdi. Öz personaji uçun u birinçi «Terminator»dagi Şvartseneggerning öyinidan ilhom oldi va ov qiluvçi jonzotlarni — sudralib yuruvçilar, haşarotlar, muşuklar va akulalarni kuzatdi. Patrikning yuz ifodasi qarsildoq mimikasiga asoslangan edi: u boşini pastga egdi, bu doimiy intiliş va oldinga harakat qilişga tayyorlikni anglatardi. Şuningdek, u harbiy holat va jangovar sanʼat aralaşmasidan foydalanib, T-800 ning qattiq harakatlaridan farq qiluvçi silliq harakatlarni ifodalaşga harakat qildi. Rol Patrikdan ozğinlik va tezlikni talab qilardi, bu ideal jismoniy şaklni anglatardi. Şu tariqa u oğir nafas olmasdan va çarçamasdan yugurişni örgandi va Galdan maxsus tayyorgarlikdan ötdi. Qurol böyiça usta Harri Lu unga qurolni tez işlatiş va öqlarni, masalan Beretta 92FS ni qaramasdan öqlaşni örgatdi, oxir-oqibat esa köz qisib olmaslikni ham. Dastlab rolga qöşiqçi Billi Aydol tasdiqlangan edi, lekin u mototsikl halokatida oyoğini jiddiy şikastlab oldi. 2021-yildagi retrospektivada Kemeron Aydolning qiziqarli estetikasi borligini aytdi, lekin orqaga qarasa, ehtimol uni bu rolga olmagan bölardi. Şuningdek WASP rok-guruhining vokalisti Blekki Louless ham körib çiqilgan, lekin u juda baland bölgani uçun rad etilgan.

Edvard Furlong yuzlab boşqa daʼvogarlar bilan teng ravişda kastingdan ötdi va yoşligidagi Jon Konnor rolini sönggi prosluşkasida oldi. Kemeron dastlabki nomzodlarning ham OAV da juda taniqli bölgani, ham reklamada işlagan tajribasi borligi, bu esa ularni quvnoq va jonli bölişga örgatganini hisobladi. Furlongning aktyorlik tajribasi yöq edi, uni Finn Pasadenadagi öğil-qizlar klubida topdi. Kemeron Furlongni «ğamgin, aqlli, faqat taşqariga çiqariş kerak bölgan» bola deb taʼriflagan. Undan aktyorlik saboqlari oliş, ispan tilini örganiş, şuningdek mototsiklda yuriş va qurolni qayta öqlaş talab qilingan. Charli Korsmo bu rol unga ham taklif qilinganini, lekin şartnomaga köra «Bob bilan nima böldi?» (1991) filmida suratga tuşişi kerakligini aytgan.

Jo Morton özini Miles Deyson rolida tanlanişini, Kemeronning ozçilik vakili bölgan personaj dunyoni özgartirişda muhim rol öynaşini xohlagani bilan boğliq deb hisoblagan. Morton ekrandagi munosabatlar işonçli darajada begona körinişi uçun aktyorlar bilan muloqotdan qoçgan. Deyson roli qisqartirildi, çunki dastlabki nomzod Denzel Vaşington bu rolni rad etgan edi, sababi rolda asosan qörquvni ifodalaş talab qilingan.