«Oryol»ning halokati» — 1940-yilda rejissyor Vasiliy Juravlyov tomonidan Konstantin Zolotovskiyning «Kapitan Lace» hikoyasi asosida suratga olingan sovet badiiy filmi.
1941-yil 15-yanvarda ekranlarga çiqqan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Nikolay Annenkov, Viktor Gromov, Sergei Stolyarov
3Syujet
Qrimning janubiy portlaridan biri. Причалда qutqaruv kemasi «Kambala» turibdi. Uning ekipaji «Epronovets»…
Qrimning janubiy portlaridan biri. Причалда qutqaruv kemasi «Kambala» turibdi. Uning ekipaji «Epronovets» jurnalida çop etilgan, muallif Ignatiy Byvaliy yozgan qissani qiziqiş bilan kuzatib boradi. Qissada qizil qöşinlar 1920-yil bahorida Novorossiykdan kapitan Çistyakov boşçiligida çiqib ketgan «Oryol» paroxodining sirli yöqolişi haqida hikoya qilinadi. Bu qiziqiş tasodifiy emas, ayniqsa «Kambala» kapitani Mixail Gruzdev bir vaqtlar «Oryol»da bosmanlik qilgani, Ignatiy Byvaliy esa kema şifokori Svetlovning taxallusi ekanini, fuqarolar uruşida halok bölgan deb hisoblangan kapitan Çistyakovning öğillaridan biri esa kemani qidiriş va kötariş işlariga qatnaşiş uçun «Kambala»ga kelganini hisobga olsak.
Kema paroxod halokatga uçragan deb taxmin qilinayotgan hududga yetib boradi. Suvosti şönğuvçisining birinçi şönğişi çuqurlikda heç kimga kerak bölmagan kater yotganini aniqlaydi. Şönğuvçi trofey sifatida tubdan zanglagan fonar va çiğanoqlar bilan qoplangan temir baçok olib çiqadi. Kapitan xafa bölib, portga qaytiş buyruğini beradi. Kema oşpazi yoş dengizçiga baçokni tozalaşni topşiradi — xöjalikda foydasi tegişi mumkin. Piçoq bilan qurollangan yoş dengizçi metallga yopişib qolgan çiğanoqlarni qirqib taşlay boşlaydi va kutilmaganda baçokdagi «Oryol» yozuvini köradi. Kapitan kemani burib, ular taxmin qilingan halokat joyiga qaytadilar. Çuqurlikdagi 160 metrda sinçiklab tralni tortişganda ulkan kema topiladi. Ehtimol, bu «Oryol»dir. Suvga kapitan Çistyakovning öğli — tajribali şönğuvçi tuşadi. Ha, şunday ekan. Lekin kemaning korpusi butunlay şikastlanmagani va mexanizmlari töliq saqlanib, qalin maşina moyi qatlami bilan qoplangani hayratlanarli, göyo ularni abadiy saqlaş uçun maxsus konservatsiya qilingandek. Bu sirni kapitan kayutasida topilgan kema jurnali tuşuntiradi.
Tantanali mitingda, kemani çuqurlikdan kötariş paytida «Kambala» kapitani Çistyakovning sönggi xabarini öqib eşittiradi. Unda «Oryol» ekipajining kemani çöktirib, oq gvardiyaçilarga uni çet elga olib ketişga yöl qöymaslik qarorini qabul qilgani aytiladi. «Kingstonlar oçiq, suziş qobiliyati nolga teng. Burçimizni bajarib çökamiz va „Oryol“ butun qolib, hali Vatanga xizmat qilişiga işonamiz», — Çistyakovning xabaridan sönggi satrlar.
Qutqaruv kemasi «Kambala» navbatdagi topşiriqqa ketayotganda, unga qarşi oppoq gözal laynер «Kapitan Çistyakov» keladi — suvdan kötarilib, taʼmirlangan «Oryol» paroxodi aynan şunday körinişga ega bölgan.
4Rollarda
Nikolay Annenkov — kapitan…
Nikolay Annenkov — kapitan Çistyakov
Viktor Gromov — kapitan Gruzdev
Sergey Stolyarov — Fyodor Çistyakov
Mixail Troyanovskiy — şifokor
Sergey Komarov — port qorovuli
Lev Fenin — oq gvardiyaçi general
Andrey Fayt — kontrrazvedkaçi
Pyotr Sobolevskiy — Pilʼnov
Nikolay Gorlov — oşpaz
Ivan Bobrov — ötxonaçi
Viktor Şepel — Saşenka
Pyotr Kiriçek — qöşiq aytayotgan dengizçi
Aleksandr Greçanыy — «Oryol»ning bosmani
5Syomka guruhi
Rejissyor-postanovşik: Vasiliy…
Rejissyor-postanovşik: Vasiliy Juravlyov
Ssenariy muallifi: Georgiy Grebner
Operator-postanovşik: Yuliy Fogelman
Bastakorlar: Vano Muradeli, David Blok
Rassom: Yuriy Şvets
Operator: Sergey Urusevskiy
Ovoz operatorlari: Vladimir Dmitriyev, I. P. Pisarev
Operator yordamçisi: Pavel Kraşeninnikov
Rassom-grim ustasi: Anatoliy Ivanov
Ovoz bezatuvçisi: Konstantin Kovalskiy
Rejissyor yordamçisi: B. I. Kurlikov
Direktor: Grigoriy Lukin
Administratorlar: A. A. Demyanenko, M. N. Rodin
6Işlab çiqariş
Suv ostidagi sahnalarni suratga oliş uçun Yaltada çuqurligi 6 metr bölgan maxsus hovuz qurilgan, u yerda…
Suv ostidagi sahnalarni suratga oliş uçun Yaltada çuqurligi 6 metr bölgan maxsus hovuz qurilgan, u yerda «Oryol» paroxodining maketi suratga olingan. Hovuz tubi dengiz tubi körinişida bezatilgan. Suv osti epizodlarida aktyorlar örnida kasbiy şönğuvçilar — dublyorlar işlagan, yaqin planlar esa Moskvada kiçik akvarium orqali qöşimça suratga olingan.
Tabiiy şaroitdagi suratga oliş Yalta akvatoriyasida ötgan. «Kambala» qutqaruv kemasi roli uçun Qora dengiz floti EPRON tarkibidagi «Merkuriy» qutqaruv kemasidan foydalanilgan.
Sovet kinoprokatiga film 1941-yil 15-yanvarda çiqarilgan.
Matn: maqola tarjimasi «Гибель «Орла»» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.
