Dont Look Back

Filmning oçiliş sahnasida Bob Dylan 1965-yildagi «Subterranean Homesick Blues» qöşiqi matnidan tanlab olingan söz va iboralar yozilgan bir qator kartoçkalarni körsatadi va taşlab yuboradi (ataylangan imlo xatolari va söz öyinlari bilan birga). Bu qöşiq uning eng sönggi albomi Bringing It All Back Homeʼdan çiqqan birinçi singl edi va film suratga olinganda Buyuk Britaniyada top-10 hit bölgan (bu fakt filmda muhokama qilinadi). Orqa fonda Allen Ginsberg körinadi, u Dylanning yöl menejeri Bob Neuwirth bilan suhbatlaşmoqda.

Filmda Joan Baez, Donovan, Alan Price (u yaqinda Animals guruhidan ketgan edi), Dylanning menejeri Albert Grossman va Neuwirth iştirok etadi. Marianne Faithfull, John Mayall, Ginger Baker va Ginsberg ham orqa fonda körinişi mumkin. Diqqatga sazovor sahnalar quyidagilar:

Dylan va Baez mehmonxona xonasida Hank Williams qöşiqlarini kuylaşadi, Baez esa «Sally Go 'Round the Roses», «Percyʼs Song» va «Love Is Just a Four-Letter Word» qöşiqlarining dastlabki bir neça misralarini ijro etadi («Love Is Just a Four-Letter Word» öşa paytda hali tugallanmagan edi, çunki Baez keyinçalik Dylanga şunday deydi: «Agar uni tugatsang, men uni plastinkaga yozaman»; qöşiqni u 1968-yilda Any Day Now albomida yozadi).

Dylan kontsertdan oldin «fan studenti» (prodyuser Terry Ellis, keyinçalik Çrysalis Recordsʼga asos solgan) bilan bahslaşadi.

Grossman sobiq raqs orkestri rahbari va musiqa agenti Tito Burns bilan muzokara olib boradi.

Dylan 1963-yil 6-iyulda Missisipi ştatining Grinvud şahridagi saylovçilarni röyxatga oliş mitingida «Only a Pawn in Their Game» qöşiğini kuylaydi (suratga olgan Ed Emşwiller).

Dylan Priceʼning kulisdagi «Little Things» ijrosini töxtatib, undan nima uçun Animals guruhini tark etganini söraydi.

Dylan intervyu vaqtida Time jurnalining London sanʼat va fan böyiça muxbiri Horace Freeland Judsonni uzoq vaqt masxara qiladi.

Dylanning Londondagi Royal Albert Hallʼdagi çiqişlaridan bir qator qöşiqlar.

Donovan «To Sing for You» qöşiğini ijro etayotganda Dylan «Hey, thatʼs a good song, man!» deb eʼlon qiladi va Donovanning iltimosiga köra «Itʼs All Over Now, Baby Blue» qöşiğini ijro etadi.

Bob Dylan

Albert Grossman

Bob Neuwirth

Joan Baez

Alan Price

Tito Burns

Donovan

Derroll Adams

Howard Alk

Jones Alk

Chris Ellis

Terry Ellis

Marianne Faithfull

Allen Ginsberg

Dorris Henderson

John Mayall

Brian Pendleton

John Renbourn

Tom Wilson

Filmning asl nomi Dont Look Back bölib, undagi apostrof yöq. Pennebaker nomni şunday yozişni «tilni soddalaştirişga uriniş» deb hisoblagan. Köplab manbalar buni imlo xatosi deb öylab, nomni Donʼt Look Back şaklida «tuzatgan». DVD naşriga qöşilgan şarhda Pennebaker nomning Satçel Paige iborasidan kelib çiqqanini aytgan: «Donʼt look back. Something might be gaining on you» («Orqaga qarama. Sening orqangdan biror narsa yetib kelayotgan bölişi mumkin») va Dylan ham şu qaraşda ekanini qöşimça qilgan.

Dont Look Back qora-oq rangda, qölda uşlanadigan 16 mm plyonkali kamera bilan suratga olingan hamda bevosita tovuşdan foydalangan. Şu tariqa u «rokumentari» janri uçun andoza böldi. Suratga oliş Dylan 1965-yil 26-aprelda Angliyaga kelganida boşlangan va gastrolning sönggi kontserti Royal Albert Hallʼda 10-mayda bölib ötganidan köp ötmay tugagan. Pennebaker bildirişiça, filmning boşida körsatiladigan maşhur «Subterranean Homesick Blues» musiqiy klipi aslida suratga olişning eng oxirida olingan; monteaj vaqtida Pennebaker uni filmning boşiga Dylan filmni boşlaşi uçun «sahna» sifatida qöyişga qaror qilgan.

Film birinçi marta jamoatçilikka 1967-yil 17-mayda San-Fransiskodagi Presidio teatrida körsatilgan va öşa yilning sentyabrida Nyu-Yorkdagi 34th Street East Theaterʼda namoyiş etila boşlangan.

Filmning fotosuratlar bilan birga bölgan stenogrammasi 1968-yilda Ballantine Books naşriyoti tomonidan çop etilgan.

Dont Look Back tanqidçilar tomonidan juda yaxşi qabul qilingan. Rotten Tomatoes saytida 55 ta şarhga asoslangan holda uning tasdiqlaş reytingi 91% ni taşkil etadi. Saytdagi tanqidçilar xulosasida şunday deyilgan: «Dont [sic] Look Back Dylan haqidagi sirlarning köp qismini saqlab qolgan holda, uning ajoyib karerasidagi hal qiluvçi lahzaning jozibali verite uslubidagi tasvirini beradi». Film AllMovieʼdan 5 yulduzli baho olgan va Metacriticʼda 84 ballga ega bölib, bu «umumiy eʼtirof» ni bildiradi. 1967-yil avgustda Newsweek şarhlovçisi şunday yozgan: «Dont Look Back aslida şuhrat haqida va u sanʼatni qanday xavf ostiga qöyişi haqida; matbuot haqida, u Dylanga öxşaş original şaxsni qanday tasniflaşi, buzib körsatişi, zararsizlantirişi, umumlaştirişi yoki anʼanaviylaştirişi haqida; u esa uni ança xira tuşunadigan biror narsaga aylantiradi».

Kurt Cobain 1991-yilgi intervyusida Nirvana guruhdoşlari bilan suhbatda uni «rok-n-roll haqidagi yagona yaxşi hujjatli film» deb atagan, bu fikrga Dave Grohl ham qöşilgan.

Filmni köplab boşqa filmlar va telekörsatuvlar parodiya qilgan va unga hurmat bajo keltirgan, jumladan This Is Spinal Tap, All You Need Is Cash, Bob Roberts va Documentary Now!. Oçiliş sekvensiyasi köplab musiqiy kliplarga ilhom bergan, jumladan INXSʼning «Mediate», MC Evidenceʼning «The Far Left», «Weird Al» Yankovicning «Bob», Hozierning «Almost (Sweet Music)», Kim Gordonning «Bye Bye 25» va Margo Pricening «Donʼt Wake Me Up» kliplari. Jurnalist Roger Friedman uni «eng köp nusxa köçirilgan, eng hurmatga sazovor musiqiy klip» deb atagan.

Dont Look Back ötgan ön yilliklar davomida VHSʼdan tortib Blu-rayʼgaça bölgan köplab formatlarda uy videosi sifatida çiqarilgan va qayta çiqarilgan. Raqamli usulda qayta işlangan kengaytirilgan DVD naşri 2007-yil 27-fevralda çiqarilgan. Ikki diskli naşrga qayta işlangan film, beşta qöşimça audio trek, rejissyor D. A. Pennebaker va gastrol yöl menejeri Bob Neuwirth şarhi, «Subterranean Homesick Blues» klipining muqobil versiyasi, 1968-yilda film namoyişiga töğrilab D. A. Pennebaker tahrir qilgan asl hamrohlik kitobi, «Subterranean Homesick Blues» klipi bir qismining flip-kitobi va D. A. Pennebaker suratga olgan hamda Walker Lamond montaj qilgan «65 Revisited» deb nomlangan yangi hujjatli film kiritilgan. DVD qadoqlaşi ham yangi sanʼat asari bilan bezatilgan.

2015-yil 24-noyabrda The Criterion Collection filmning yangi tiklangan 4K transferini Blu-ray va DVD formatida çiqardi. Criterion versiyasida yangi qöşimça xususiyatlar mavjud.

Hall, Jeanne (1998): Don´t you ever just watch? American Cinéma vérité and DONT LOOK BACK. In: Grant, Barry Keith/Sloniowski, Jeannette (eds.): Documenting the Documentary. Close Readings of Documentary Film and Video. pp. 223–236, Detroit: Wayne St. University Press, ISBN 978-0814326398

Saunders, Dave (2007). Direct Cinema: Observational Documentary and the Politics of the Sixties. London: Wallflower Press. ISBN 978-1-905674-16-9. (Bu kitobda Dont Look Back va uning madaniy konteksti hamda ahamiyatiga bağişlangan keng bob mavjud.)