Dor

«Dor» hikoyasi Nageş Kukunoor 2005-yil noyabrda Hindistonning Xalqaro kino festivalida qatnaşayotgan paytda boşlangan. Festival davomida u jurnalistga keyingi ssenariysini yoza boşlaganini işora qilgan. Boşqa intervyusida u buni tasdiqlagan: festivalda gazeta maqolasiga asoslangan «Perumazhakkalam» (2005) filmini tomoşa qilgaç, u filmning öz versiyasini suratga olişga qaror qilgan. «Perumazhakkalam» rejissyori Kamal bilan hikoya huquqlarini sotib olgaç, u filmni boşqaça usulda qayta suratga olmoqçi bölgan. Hikoyasi orqali u qahramonlarning yakkalikdagi azob-uqubatini vizual drama şaklida körsatişni istagan. Biroq titrlarda «Perumazhakkalam»ga yoki uning ijodkorlariga tegişli minnatdorçilik bildirilmagan.

Kukunoor 2006-yil mart oyi boşida film suratga olinişini eʼlon qilgan va uning 2006-yil avgust oyida çiqişini taklif qilgan. U filmni uç qismga bölib tasavvur qilgan: birinçi va uçinçi qism asosiy qahramonlar, ikkinçi qism esa yordamçi qahramon uçun. Şu bilan birga, Kukunoor özining barça filmlarining asosida «inson omili» — «bizni hammamizni boğlab turadigan oddiy his-tuyğularning soddaligi» yotişini aytgan. Film voqealari Rajasthanda bölgani uçun u u yerga borgan va joy hamda qahramonlarni yaxşiroq tasvirlaş uçun zarur tadqiqotlarni ötkazgan.

Kukunoor bundan oldin Rajasthan yoki Himaçal-Pradeşga bormagan edi, lekin u u yerda ajoyib joylar topişiga işongan. Himaçal-Pradeşda suratga oliş uçun Çamba tumanidagi Salooni közda tutilgan. Geografik tajribasizligiga qaramay, Rajasthanda suratga oliş rejalaştirilganidek ötdi. Atrof-muhitga moslaştiriş uçun ssenariyga kiçik özgartirişlar kiritişga ruxsat berilgan. Panag Rajasthanda bölgan bölsa-da, baʼzan yozning jaziramasi unga çidab bölmas darajada tuyulgan. U töxtovsiz suratga oliş jadvalini yoqtirgan va bu tasvir hamda ijroda uzviylikni taʼminlaganini aytgan. Himaçalda esa vaziyat biroz boşqaça bölgan: guruh toğlarni töğri kadrga olişda qiynalgan. Olingan kadrlarni körib, ular barça içki sahnalarni taşqariga köçirişgan. «Dor» Rajasthanning bir neça joyida 37 kunda suratga olingan. Rajasthanning köpgina qadimiy saroylari mehmonxonaga aylantirilgani uçun guruh Manwar nomli saroy-kurortda yaşagan. Ular Pokhrandagi saroy-kurortda ham turgan, suratga oliş esa Jodhpurdagi Mehrangarh qalʼasida bölgan. Suratga oliş tugagaç, Kukunoor bu uning eng qiyin filmi bölganini aytgan, çunki unda real hayotdagi voqea aks etgan.

Gul Panag Kukunoorning oldingi filmi «Rockford» (1999)dan taassurot olgan va u bilan doimiy yozişmalari natijasida Zeenat rolini olgan. Kukunoor Panagda ozğin va soğlom, böyi baland, keng gavdali va mos teri rangiga ega bölgan xususiyatlarni körgan. Muvaffaqiyatli prosluhdan söng u özi ijro etiş qiyin deb hisoblagan rolga tasdiqlangan. Rejissyor aktrisani «Men şoşilinç ehtiyoj va oğriqni köraman, lekin qayğuni körmayman» va «Men ğazab va zaiflikni köraman, lekin aybdorlikni körmayman» deb tanqid qilib, uni çegarasigaça surgan. Panag Kukunoorni şunçalik qatʼiyatli inson deb hisoblaydiki, u tez-tez ovqatlanişni unutgan va bir safar bu oşqozon infeksiyasiga olib kelgan. Gul Panag esa öz rolini juda köp qirrali va köp qatlamli deb taʼriflagan va uni ijro etiş juda qiyin bölganini aytgan. U Kukunoor belgilarni aniqlaşda unga osonlik bilan yordam berganini va «Nageş eng kiçik tafsilotgaça eʼtibor berdi va men uçun aktyor sifatida katta tayanç böldi», deganini aytgan. Şu bilan birga, «Dor» filmining ijroçi prodyuseri Elahe Hiptoola filmda Panag uçun ovoz bergan.

Kukunoor Ayeşa Takiani «Soça Na Tha» (2004) filmida körgan va öşanda uni glamur qöğirçoği deb öylagan. Uning aktyorlik mahoratiga işonç hosil qilgaç, uni Meera rolini ijro etişga taklif qilgan. Takia rolining hissiy jihatdan çarçatişini, lekin ijro etiş qiyin bölmaganini va hayot haqida köp narsani örgana olganini aytgan. U yana şunday deb qöşgan: «“Dor” men aktrisa sifatida haqiqatan ham hayajonli sinov böldi. Şunday hayajonli rol juda yoş yoşida kamdan-kam aktyorlarga nasib etadi, bundan xursandman». U «Dor» bilan kinoda faqat glamur uçun emas, balki aktyorlik mahorati uçun ham turganini aytgan. Suratga oliş davomida Kukunoor Takia bilan şunçalik yaqin boğlanib qolganki, u undan singlisi bölişini söragan. Haqiqiy hayotda akasi yöq bölgani uçun Takia Kukunoorning aka taklifidan juda hayajonlangan. Bu mehr oxir-oqibat ramziy ravişda rakhi (boğlaniş bayrami ipi) bilan rasmiylaşgan.

Kukunoor niqoblarga töla qahramon haqida öylayotganda, avvaliga keksa odamni tasavvur qilgan. Uçta asosiy qahramonning çölda raqs tuşayotgan sahnasi xayolga kelganda, u keksa qahramonning çölda haqiqatga yaqin tarzda raqs tuşişi mumkin emasligini tuşungan. Şu zahoti u taqlid qiliş sanʼatini yaxşi biladigan Şreyas Talpadeni behrupiya roli uçun mos deb hisoblagan. Kukunoor oldin Giriş Karnad bilan işlagan va uni filmning kuçi deb atagan hamda uni yaxşi aktyor va yaxşi inson deb topgan. Kukunoorning oldingi «Iqbal» (2005) filmida sarlavha qahramoni bölgan Talpade Rajasthandagi behrupiyalarni kuzatgan va ularning şevasi, talaffuzi hamda tana harakatlarini öz qahramoniga singdirgan. Kukunoor haqida u şunday degan: «Aktyor köpinça haddan oşib ketadi, lekin Nageş rejissyor sifatida qahramonni şunday boşqaradiki, u qahramonni tasvirlaş siz uçun juda oson ekanini his qildiradi». Behrupiya qahramoni orqali Talpadedan taqlid qiliş talab etilgan. U kollejda taqlid qilişda yaxşi bölgan, lekin «Iqbal» suratga olinayotganda Kukunoor uning bu isteʼdodini payqagan va şu tufayli «Dor» rolini Talpade qöliga bergan. Hamkasblari haqida u Panag va Takia bilan 45 °C (113 °F) jaziramali issiqqa qaramay işlaş yoqimli bölganini aytgan. Kukunoor ssenariyni avval ingliz tilida yozgan, söngra uni hind tiliga tarjima qildirgan.

Salim–Sulaiman bastalagan va qöşiqlari Mir Ali Hussain yozgan saundtrek 2006-yil 26-avgustda, anʼanaviy va Rajasthanga xos taʼmda çiqarilgan.

Saundtrek haqidagi bir şarhda şunday deyilgan: «Bu oddiy albom emas va u musiqa elitasi tomonidan maʼqullanadi. Klassik musiqa va Rajasthan xalq musiqasi bilan suğorilgan bu Salim-Sulaimandan çiqqan yaxşi sifatli albom. Biroq kamçiligi şundaki, bu har bir quloqqa yoqadigan musiqa emas». Xuddi şunday ohangdagi boşqa şarhda albom «faqat klassik musiqa ixlosmandlari yoki Rajasthan xalq musiqasi asosidagi qöşiqlarni yoqtiruvçilar uçun mos» ekani, «bastalovçilar butun albom davomida yaxşi sifat körsatgani şubhasiz, lekin umuman olganda albom faqat tor auditoriyaga möljallangan» deyilgan. Fon musiqasi haqida Kukunoor şunday degan: «Filmga katta-kattalikdagi tasvir beriş uçun kötarinki musiqa qöyiş juda qiyin edi». Bu taşvişga qaramay, Salim–Sulaiman musiqani sahna ketma-ketligiga moslab bastalagani uçun u natijadan mamnun bölgan. Qöşiqlarni Şreya Ghoşal, Karsan Sagathia, Sunidhi Çauhan va pokistonlik xonanda Şafqat Amanat Ali kuylagan. Saundtrekni taqdim etar ekan, Kukunoor Salim–Sulaiman va u «özlarining boşqa qöşiqlardan va bezovta qiluvçi “item raqamlar”dan yoki zerikarli sevgi baladalaridan farq qiladigan, ajralib turadigan qöşiqlar» yaratişga harakat qilganini aytgan.

The Telegraph şarhida şunday yozgan: «Nageş Kukunoorning ajoyib tasvirga olingan “Dor”ini birinçi marta tomoşa qilganingizda, uni yaxşi kino sifatida olqişlagingiz keladi. Ayeşaning mukofotga loyiq ijrosi böladimi yoki Şreyasning kulgili lahzalari böladimi, ball rejissyor foydasiga töplanadi, u qiziqarli kino yaratgan».

The Times of India şunday deb yozgan:

«“Dor” şiorlar bilan baqirmasdan, kuçli feminist bayonot beradi. Va butun film davomida ikki qarama-qarşi ayol örtasidagi hayajonli döstlik va ularni bir-biriga boğlaydigan voqealar yuragingizni tortib turadi. Şreyas Talpade özining oldingi filmi «Iqbal» tasodif emasligini isbotlaydi, Gul Panag esa karerasidagi eng işonarli obrazlardan birini yaratadi. Lekin Ayeşa Takia nafasingizni şunçaki olib ketadi. Uning quvnoq itoatdan — erining oldida raqs tuşişga, qaynona-qaynotasining har bir buyruğiga tayyor turişga — jim ozodlikka qadar bölgan yöli juda samimiy».

Texnik bölim haqida The Hindu şunday yozgan:

«Bir sahna bor: rejissyor Zeenatni (Gul Panag) uyini taşqaridan, narvonda ötirib, qölida bolğa bilan tuzatayotgan holatidan, Meera (Ayeşa Takia) esa uy içida, pardaning orqasida körsatadigan joyga kesadi. Butun film davomida bunday vizual metaforalar uyğunligi filmga jahon darajasidagi his baxş etadi, bunday narsani odatda hind kinosida köriş qiyin».

The Telegraph gazetasining boşqa şarhida şunday deyilgan:

«Sudeep Çatterjee operatorligi ajoyib. U uslubli, lekin sodda kadrlar yaratadi, ular eʼtiborni öziga tortişga intilmaydi, lekin sezdirmasdan filmning yorqin umumiy vizual dizaynini taşkil qiladi».

Syujet va tasvirga oliş haqida yozar ekan, Rediff.com şunday xulosaga kelgan:

«Ssenariy qiziqarli; dialoglar köngiloçar, zehnli va şu bilan birga juda çuqur. Har bir sahna puxta öylangan. Qahramonlar tasviri kuçli, ular ilhomlantiradi, lekin öqituvçilik ohangida emas. Ssenariy, hikoya va qahramonlar diqqat markazida, dekorlar esa tasvirli bölsa-da, syujetni soyalab qöymasdan, unga qöşimça böladi».

Taran Adarş filmning tijorat muvaffaqiyati imkoniyatlari haqida yozar ekan, şunday degan: «“Dor” sifatli kinoga intilayotganlar uçun yaxşi tayyorlangan film. Mukofotlar va yorqin tanqidiy eʼtirof — ha, bularni qölga kiritiş qudrati unda bor. Lekin kassa mukofotlari va oddiy xalqning (aam junta) qöllab-quvvatlaşi unga nasib etmaydi. Sekin surʼat ham unga qarşi işlaydi».

Şarhlarga köra, film kinoteatrlarda katta qiziqiş uyğota olmagan. Kalkuttada kinoteatr rahbariyati teatrlarda namoyiş etilganidan bir hafta ötib, filmni ekrandan olib taşlagan. Buning sababi sifatida «Woh Lamhe» va «Snakes on a Plane» kabi bir vaqtda çiqqan köplab filmlar körsatilgan. Biroq bu filmlarning tijorat muvaffaqiyatidan qatʼi nazar, «Dor» yana ekranlarga qaytarilgan. Şundan söng film yillik Indo-American Arts Council kino festivali hamda Atlanta Indo-American kino festivalida namoyiş etilgan.

Operatorlik, dialoglar, qöşiqlar matni va yordamçi aktyor (Şreyas Talpade uçun) nominatsiyalari bilan birga, film 2007-yilgi Zee Cine Awards mukofotlari marosimida Ayeşa Takia va Gul Panag uçun tanqidçilar mukofotini qölga kiritgan. Yillik Star Screen Awards mukofotlarida Talpade va Takia mos ravişda komik rolda eng yaxşi aktyor va tanqidçilar tanlovi böyiça eng yaxşi aktrisa nominatsiyalarini qölga kiritgan, boşqa nominatsiyalar ham bölgan. Stardust Awards marosimida Takia va Panag öz ijrosi uçun mukofotlarga sazovor bölgan. Takia yana Bengal Film Journalists’ Association mukofotlarida eng yaxşi aktrisa mukofotini olgan. Karthik Saragur va Komal Sahani 52-Filmfare mukofotlarida eng yaxşi kostyum dizayni nominatsiyasiga nomzod bölgan.

Filmning DVD versiyasi 2006-yil 20-oktabrda çiqarilgan.

Eros Entertainment tarqatgan DVD 16:9 Anamorphic keng ekran, Dolby Digital 5.1 Surround, progressive 24 FPS, keng ekran va NTSC formatida mavjud. Davomiyligi 147 daqiqa bölgan DVDʼda ingliz tilidagi subtitrlar qöllab-quvvatlanadi.