Filmning voqealari 1917-yilda, Birinçi jahon uruşi davrida, Kaliforniyaning Salinas vodiysida bölib ötadi. Asosiy qahramon — Cal Trask. U otasining mehrini qozoniş uçun aka-ukasi bilan raqobatlaşişga majbur bölganini his qiladi. Kal uruşga bölgan munosabati, biznesda va hayotda oldinga çiqiş yöllari hamda uzoqlaşib ketgan onasi bilan qanday munosabat quriş masalasida doim qiyinçiliklarga duç keladi.
Filmni Elia Kazan suratga olgan, stsenariy muallifi — Paul Osborn. Drama va melodrama janridagi bu asar Jon Steynbekning shu nomli romani ikkinçi yarmining erkin ekranlaştirilişi. Boş rollarda Jeyms Din, Reymond Massi, Burl Ives va Jo Van Flit ijro etgan. Film Warner Bros. Entertainment studiyasi tomonidan çiqarilgan va 1955-yil 9-martda AQŞda prokatga çiqqan. Jo Van Flit debyut aktyorlik ishi uçun «Oskar» mukofotini olgan, Jeyms Din esa vafotidan keyin «Oskar» va BAFTA nominatsiyalariga sazovor bölgan birinçi aktyor bölgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
James Dean, Raymond Massey, Burl Ives
Elia Kazanrejissyor
James Deanaktyor
Raymond Masseyaktyor
Burl IvesaktyorRDRichard Davalosaktyor
Jo Van FleetaktyorADAlbert DekkeraktyorLSLois SmithaktyorTCTimothy CareyaktyorPOPaul Osbornssenariy muallifiLRLeonard Rosenmankompozitor·Ensiklopediyadan
«Şarq tomonda Eden boğidan»... Yöq, uşbu sarlavha böyiça tarjimani boşlayman.
«East of Eden» yoki «К востоку от рая» / «К востоку от Эдема» (ingl. East of Eden) — 1955 yilda Elia Kazan suratga olgan amerikalik drama filmi. Jon Steynbekning şu nomli romanining ikkinçi yarmini erkin ekranlaştiriş. Boş rollarda Jeyms Din, Jyuli Xarris va Reymond Massi iştirok etgan.
«Oskar» mukofoti Jo Van Flit tomonidan (Trask aka-ukalarining onasi) debyut aktyorlik ishi uçun olingan, şuningdek, uçta nominatsiya va Kann kinofestivalining konkurs dasturidagi eng yaxşi dramatik film mukofoti. Jeyms Din «Eng yaxşi erkak roli» toifasida ham «Oskar», ham BAFTA nominatsiyalariga vafotidan keyin sazovor bölgan birinçi inson böldi hamda «Oskar»ga qöşimça ravişda «Golden Globe»ning eng yaxşi dramatik aktyor uçun maxsus mukofotini oldi.
3Syujet
1917 yilda, Birinçi jahon uruşi davrida, Kaliforniyaning markaziy qismidagi Monterey va Salinas şaharlarida…
1917 yilda, Birinçi jahon uruşi davrida, Kaliforniyaning markaziy qismidagi Monterey va Salinas şaharlarida yoş egizak aka-ukalar Kal va Aron Salinas vodiysida otalari Adam Trask bilan birga yaşaydi; Adam fermer va çaqiruv komissiyasi raisi. Çuqur dindor xristian Adam öğillariga onalari Keyt ular hali çaqaloq bölganida vafot etganini aytgan. Aron taqvodor, vijdonli va masʼuliyatli, Kal esa kayfiyati özgaruvçan, injiq, isyonkor va aççiqlangan bölib, özini gunohkor deb hisoblaydi. Kal otasi faqat Aronni sevadi, deb öylaydi. Tabiatan qiziquvçan Kal ölgan deb hisoblangan onasi Keyt qöşni Montereyda genspolvonxona boşqarayotganini bilib oladi, ammo buni Adam va Arondan yaşiradi.
Adamning sabzavotlarni uzoq masofaga taşiş korxonasi yaratiş haqidagi idealistik rejasi falokat bilan tugaydi va u butun boyligini yöqotadi. Otasining yöqotişini qoplaşni, uning mehrini qozonişni va öz qobiliyatini isbotlaşni istagan Kal, AQŞ uruşga kirsa, loviya narxi keskin oşişini başorat qilib, loviya yetiştirişga qaror qiladi. Onasini izlab topgaç, u oxir-oqibat unga özini oçadi va öz xarakteri otasinikidan köra köproq onasiniki bilan öxşaşligini aytadi.
Dastlab şubha bilan qaragan Keyt asta-sekin öğlini maʼqullaydi va oilasini taşlab ketganini aytadi: u fermer hayotidan nafratlangan, Adamni heç qaçon sevmagan va uning özi ustidan töliq nazoratiga qarşi çiqqan. Adam uning ketişiga tösqinlik qilmoqçi bölganida, u unga yelkasidan öq uzgan. Keyin Kal Keyttan boşlanğiç kapital sifatida zarur bölgan 5 000 dollar talab qiladi va agar rad etsa, uning ötmişini oşkor qilişi mumkinligiga işora qiladi. Unga pul qarz berar ekan, Keyt vaziyatning kinoyasini his qiladi: uning biznesidan tuşgan daromad Adamning obröli bölib qolişiga xizmat qilişi kerak.
Şu orada Aronning qiz dösti Abra Kalga intila boşlaydi, ular örtasida köp umumiy xislatlar borligini sezadi va Kal ham unga javob beradi. Kalning loviya yetiştiriş korxonasi muvaffaqiyatli bölib çiqadi va u olgan foydani Abra bilan birga taşkil etgan otasining tuğilgan kuni bayramida sovğa qilmoqçi böladi. Bayram boşlanganda, Kalning moliyaviy sovğasidan xafa bölgan va uning Abra bilan yaqinlaşişidan taşvişlangan Aron tösatdan eʼlon qiladi: otasiga sovğa sifatida u Abra bilan öz nikohini taklif qilmoqda. Adam bu xabardan oçiqdan-oçiq xursand böladi, biroq Abra ham, Kal ham ular orasidagi tobora kuçayib borayotgan intilişdan noqulay his qiladi. Kal pulni otasiga topşirganda, Adam uni qabul qilişdan boş tortadi va uruşdan foyda köriş axloqsiz ekanini aytadi: çaqiruv komissiyasi raisi sifatida u yoş odamlarni uruşga yuborişi mumkin. U Kaldan fermerlarga pulni qaytarişni talab qiladi, ularni u «aldagan». Adam qöşimça qiladi: Aronning sovğasi, Kalning sovğasidan farqli ölaroq, «halol va... mehribon»dir.
Adamning rad javobidan ezilgan Kal buni yana bir hissiy rad etiş deb qabul qiladi. Xafa bölgan Kal xonadan çiqqanda, Abra uning ortidan ergaşadi. Ularning ortidan Aron ham boradi va Kalga undan uzoqroq turişni buyuradi. Javoban Kal ğazablanib, qatʼiyatli Aronga onasining tirik ekanini aytadi va keyin uni Monterey şahridagi genspolvonxonasiga olib boradi. Kal hayratda qolgan Aronni maʼqullamaydigan keksa Keyt tomon itaradi va u yiqiladi. Uyga qaytgan Kal Adamning Aron qayerda ekani haqidagi savoliga duç keladi. Avvaliga u «aka-ukamning qorovuli» emasligini aytadi, lekin keyin Adamga nima qilganini gapirib beradi.
Onasi haqidagi haqiqat pasifist Aronni içişga, özini tuta olmaslikka va armiyaga kiriş uçun harbiy poyezdga ötirişga majbur qiladi. Şerif bu haqda Adamga xabar berganida, u vokzalga şoşiladi va öğlini qaytarişga behuda urinadi. Adam muvaffaqiyatsizlikka uçraydi va Aronning vagon derazasiga boşi bilan urilib, isterik kulgan holda poyezd uzoqlaşayotganini ojizlik bilan kuzatadi. Qattiq sarosimaga tuşgan Adam insult oladi, natijada falaj bölib, gapiriş qobiliyatini yöqotadi. Kal unga gapirişga harakat qiladi, lekin u javob bermaydi. Abra Adamdan Kalga biroz bölsa-da mehr körsatişni, hali keç bölmasidan iltimos qiladi.
Kal şaharni tark etişdan oldin otasining eʼtirofiga erişişga sönggi marta uringanida, Adam nihoyat gapiriş qobiliyatini tiklaydi. U Kalga bezovta qiluvçi hamşirani işdan böşatişni buyuradi, söngra unga nimadir deb piçirlaydi. Kal Abraga mamnuniyat bilan xabar beradi: Adam unga faqat Kal parvariş qilişini xohlaşini aytgan. Kal otasining töşagi yonida yolğiz qoladi va ular örtasidagi hissiy tafovut qisqara boşlaydi. Abraning qöllab-quvvatlaşi bilan Kal otasining yonida qoladi va unga ğamxörlik qiladi.
4Rollarda
Jeyms Din — Kal…
Jeyms Din — Kal Trask
Jyuli Xarris — Abra
Reymond Massi — Adam Trask
Richard Davalos — Aron Trask
Jo Van Flit — Keyt
Burl Ives — şerif Sem
Albert Dekker — Uill Hamilton
Lois Smith — Enn
Timothy Carey — Jo
Nick Dennis — Rantani
Titrlarda körsatilmagan
Jonathan Hayes — Piskoraning öğli
Garry Gording — maqtançoq
Barbara Bakkli — Adamning hamşirasi
Lester Dorr — paradagi şahar amaldori
5Yaratiliş
Asosiy rollarga Kazan öşa paytda teatr aktyorlari Jeyms Din va Jyuli Xarrisni tanladi, söngra qolgan rollar…
Asosiy rollarga Kazan öşa paytda teatr aktyorlari Jeyms Din va Jyuli Xarrisni tanladi, söngra qolgan rollar uçun kastingni yakunlaş maqsadida Nyu-Yorkda ikki hafta ötkazdi. Kalni, boşqalar qatori, Jeyms Din bilan birga skrin-test topşirgan Pol Nyuman ham öynaşi mumkin edi. Şuningdek, Kazanning dastlabki ğoyasi Kal rolига Marlon Brando va Aron rolига Montgomeri Klifttni taklif qiliş edi, ammo ikkalasi ham 30 yoşdan oşgan bölib, ösmirlarni öynaş uçun juda katta deb topildi. Aslida, yakuniy qaror Jeyms Din foydasiga kitob muallifi Jon Steynbekning özi tomonidan çiqarildi: Din suratga oliş maydonçasiga kelganida, Steynbek xitob qildi: «Xudoyim-ey, u xuddi Kalning özi!»
Filmni suratga oliş 1954-yil 27-mayдан 1954-yil 13-avgustgaça davom etdi. Harakat Kaliforniyaning Monterey şahrida XX asr boşida bölib ötsa-da, filmning katta qismi Mendocino şahrida, şuningdek, Salinas vodiysida suratga olingan.
Jeyms Din film uçun haftasiga 1200 dollar olgan va bir vaqtning özida 9 ta film uçun şartnoma imzolagan. U boş erkak rolini ijro etgan uçta kartinadan faqat bittasi aktyor hayotligida çiqqan. 1955-yilda Amerika kino akademiyasi Jeyms Dinga boş erkak rol uçun vafotidan keyin «Oskar» nominatsiyasini berdi. Bunday nominatsiya Kinoakademiya tarixida birinçi marta berildi.
Kalning köplab sahnalari yoki replikalari aktyorning özi tomonidan improvizatsiya qilingan. Masalan, dalada raqs va harakatlanayotgan poyezd tomida tryuklar.
Adam va Kal örtasidagi suhbat sahnasida, ssenariyga köra, Kal otasidan ketişi kerak edi, ammo Din instinktiv ravişda Reymond Massi tomon burilib, uni quçoqladi — ekrandagi ota kutilmagan vaziyatdan karaxt bölib qoldi. Dinning bu xatti-harakati hamma uçun şu lahzada şunçalik hayratlanarli böldiki, Kazan sahnani şu holiça qoldirişga qaror qildi va bu töğri çiqdi. Aktyor hayotidan olingan bu epizodni 2001-yilgi biografik filmda köriş mumkin, unda Din rolini Jeyms Franko ijro etgan.
6Roman va film örtasidagi farqlar
Steynbekning 600 sahifalik epik romanidan Kazan faqat taxminan 100 ta sönggi sahifani tanladi. Masalan,…
Steynbekning 600 sahifalik epik romanidan Kazan faqat taxminan 100 ta sönggi sahifani tanladi. Masalan, ekranlaştirişdan Trasklarning falsafa bilan şuğullanuvçi xizmatkori, xitoylik Li butunlay olib taşlangan. Kal bilan Abra örtasidagi attraksion parkdagi sahnalar töliq Kazanning taşabbusi bölgan.
7Meros
1965-yil oktabrida CBS telekanali film asosida teleserial suratga olişni rejalaştirgan, ammo bu rejalar…
1965-yil oktabrida CBS telekanali film asosida teleserial suratga olişni rejalaştirgan, ammo bu rejalar amalga oşmagan. Ikki yildan söng United Artists kinokompaniyasi film asosida Brodvey myuzikli yaratişni moliyalaştirgan, biroq u teatr sahnasida heç qaçon namoyiş etilmagan. 1981-yilda ABC telekanalida filmga asoslangan mini-serialning premyerasi bölib ötdi, unda Kal va Abra rollarini Timothy Bottoms va Jane Seymour ijro etgan.
8Mukofotlar va nominatsiyalar
1956 — eng yaxşi ikkinçi plandagi ayol roli uçun «Oskar» mukofoti (Jo Van Flit), şuningdek uçta nominatsiya:…
1956 — eng yaxşi ikkinçi plandagi ayol roli uçun «Oskar» mukofoti (Jo Van Flit), şuningdek uçta nominatsiya: eng yaxşi rejissyor (Elia Kazan), eng yaxşi erkak roli (Jeyms Din, vafotidan keyin), eng yaxşi moslaştirilgan ssenariy (Pol Osborn)
1956 — ikkita «Golden Globe» mukofoti: eng yaxşi film — drama, maxsus yutuqlar uçun mukofot (Jeyms Din, vafotidan keyin)
1956 — BAFTA mukofotiga uçta nominatsiya: eng yaxşi film, eng yaxşi xorijiy aktyor (Jeyms Din, vafotidan keyin), eng istiqbolli yangi kelgan (Jo Van Flit)
1956 — AQŞ rejissyorlar gildiyasi mukofotiga badiiy film uçun eng yaxşi rejissura nominatsiyasi (Elia Kazan)
1956 — AQŞ ssenariyçilar gildiyasi mukofotiga eng yaxşi ssenariy — drama nominatsiyasi (Pol Osborn)
1955 — AQŞ Milliy kino tanqidçilari kengaşining yil eng yaxşi filmlari önligiga kirişi
1955 — Kann kinofestivalining eng yaxşi dramatik film mukofoti (Elia Kazan), şuningdek Oltin palma şoxi uçun nominatsiya (Elia Kazan)
9Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB10Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «К востоку от рая (фильм)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.