«Eastern Promises» (rus. «Порок на экспорт», tarjima: «Şarqning vaʼdalari») — Kanada rejissyori Devid Kroneberg suratga olgan, London şaharida rus «qonun ostidagi öğrilar» hayotiga bağişlangan keskin syujetli film. Boş rollarda Viggo Mortensen, bu rol uçun «Oskar» va «Oltin globus» mukofotlariga nomzod bölgan, Naomi Watts va Vincent Cassel ijro etadi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Viggo Mortensen, Naomi Watts, Vincent Cassel
3Syujet
London kasalxonasida tuğiş paytida 14 yoşli ukrainalik ösmir qiz vafot etadi. Akuşerka Anna, rus…
London kasalxonasida tuğiş paytida 14 yoşli ukrainalik ösmir qiz vafot etadi. Akuşerka Anna, rus muhojirlarining qizi, qizning kundaligi va Trans-Siberian nomli restoran kartoçkasini topadi. Rus tilini deyarli bilmasa ham, Anna qizning yaqinlari haqida biror narsa biliş umidida restoranga boradi va u yerda restoran egasi Semyon bilan uçraşadi — bu obröli keksa odam. Semyon kundalikni tarjima qilişda yordam berişga vaʼda beradi, lekin uning savollari va xatti-harakati Annani ogohlantiradi: xususan, Semyon kundalikning nusxasini emas, asl nusxasini söraydi va Anna qayerda işlaşi hamda yaşaşi haqida tinimsiz suriştiradi. Çiqiş joyida u Semyonning öğli Kirill va uning şofyori (hamda kir işlar uçun şaxsiy qöriqçisi) Nikolay bilan töqnaşadi. Nikolayga Anna yoqadi va u qizga ergaşişga harakat qiladi, xususan, mototsikli buzilib qolganda uni uyiga yetkazib qöyadi. Anna şaxsiy fojia ham boşdan keçirgan: bir munça vaqt oldin u çaqaloqni yöqotgan va şu sababli erkagi bilan ajraşgan, buni unga amakisi Stepan eslatib turadi, u «irq tozaligi»ni juda qadrlaydi (Annaning erkagi qora tanli bölgan). Şaxsiy jarohati tufayli u çaqaloqning taqdiri va uning boşqa qarindoşlarini izlaş bilan juda taşvişlanadi, qizni — uni Kristina deb atagan — yetimxonalar va asrab oliş tizimidan qutqarişga urinadi.
Uyiga qaytgaç, Anna onasi va amakisi yozuvlarni allaqaçon tarjima qilganini bilib oladi. Kundalikdan maʼlum böladiki, qiz Rossiyadan Londonga aldov bilan olib kelingan, u yerda uni urişgan, geroin yuborişgan va fohişalikka majbur qilişgan. Xususan, uni zörlagan Semyon bölgan va tuğilgan çaqaloqning otasi ham şu.
Kirillni ikki çeçen ovlaydi: ular akalarini Kirillning buyurtmasi bilan piçoqlab öldirilganini bilib olişgan. Ular Kirillning qonun ostidagi öğri ekanini bilişadi, lekin uning qiyofasini bilişmaydi. Semyon Nikolayni «öğrilar» qatoriga qabul qiliş marosimini, yaʼni tatuirovka qilişni boşlaydi, Nikolayni öğlim sifatida körsatib, uni qurbon qiliş rejasini tuzadi. Reja muvaffaqiyatli böladi: çeçenlar hammomda Nikolayga piçoq bilan hujum qilişadi. Qattiq jangda u ikkalasini ham öldiradi.
Kasalxonada Nikolayni Scotland Yard rusça bölimining kuratori ziyorat qiladi. Ularning suhbatidan maʼlum böladiki, Nikolay rus maxsus xizmatlari tomonidan yollangan. Nikolay endi «toj kiygan» ekanini aytadi va Semyon hibsga olinsa, Londondagi rus mafiyasiga rahbarlik qila olişini bildiradi. Nikolay Semyonni yöq qilişni taklif qiladi: qon tahlili orqali 14 yoşli qizdan tuğilgan çaqaloqning otasi aynan Semyon ekanligini isbotlaş mumkin, britaniya qonunlariga köra bu zörlaş deb hisoblanadi.
Qon topşirilgandan keyin Semyon kasalxonadan çaqaloqni öğirlaşni uyuştiradi. Nikolay va Anna Temza daryosi böyida Kirillni topişadi: u öğirlangan qizni daryoga çöktirişni ikkilanib öylamoqda. Nikolay Kirillni bolani Annaga berişga köndiradi. Nikolay va Anna öpişadi. Nikolay mafiya boşliği böladi, Anna esa qutqarilgan çaqaloqni asrab oladi.
4Rollarda
Viggo Mortensen — Nikolay…
Viggo Mortensen — Nikolay Lujin
Naomi Watts — Anna Xitrova
Vincent Cassel — Kirill
Armin Mueller-Stahl — Semyon
Sinéad Cusack — Helen
Mina E. Mina — Azim
Jerzy Skolimowski — Stepan
Donald Sumpter — Yuriy
Raza Jaffrey — doktor Aziz
Josef Altin — Ekrem
Sarah-Jane Labrosse — Tatyana
Tatiana Maslany — Tatyana (faqat ovozi)
Tereza Srbová — Kirilenko
Tamer Hassan — çeçen
Olegar Fedoro — tatuirovkaçi
5Işlab çiqariş
Suratga oliş boşlanişidan ança oldin, hali AQŞda ekanligida, Viggo Mortensen sobiq rus mahbuslaridan biri…

Suratga oliş boşlanişidan ança oldin, hali AQŞda ekanligida, Viggo Mortensen sobiq rus mahbuslaridan biri bilan muloqot qilgan, blatnoy slang bilan tanişgan va Prinston universiteti öqituvçisi Stanislav Şvabrin bilan ssenariyning rusча qismlarini maşq qilgan.
Amerikalik kinohujjatçi Alix Lambertning «Qobil nişoni» filmi hamda D. S. Baldaevning «Rus jinoiy tatuirovkalari entsiklopediyasi» Mortensen tomonidan Nikolay Lujin obrazini yaratiş uçun foydalanilgan. Suratga oliş yaqinlaşganda Mortensen bir neça kun Sankt-Peterburg, Moskva va Yekaterinburgda bölib, öz ekran qahramonining vatanini körgan. Londonʼda suratga oliş paytida Viggoning rus talaffuzi va ekrandagi xulq-atvori böyiça ustozi epizodik rol — tatuirovkaçi ijro etgan aktyor Olegar Fedoro bölgan. Öz navbatida filmning grimyori Stefan Dupua suratga oliş kunining deyarli boşida, ikki soat davomida Mortensenni soxta öğri tatuirovkalari bilan qoplagan.
6Zöravonlikning jinsiylaştirilişi
Kroneberg filmni «gomoerotik triller» deb taʼriflagan va jinoiy olamni bir-biriga boğlaydigan narsa —…

Kroneberg filmni «gomoerotik triller» deb taʼriflagan va jinoiy olamni bir-biriga boğlaydigan narsa — gomoseksual xarakterdagi bostirilgan istaklar ekanligiga işora qilgan. U Nikolay va Kirillni «issiq juftlik» deb ataydi: Nikolay Kirillni «ovlaş»ga ongli ravişda urinadi, çunki u yaşirin gey ekanini biladi. Erkak va ayol örtasidagi jinsiy aloqa sovuq ranglarda körsatiladi, zöravonlik sahnalari esa ehtirosli yaqinlik sifatida berilgan. «Birodarlar bir-biriga intimlik darajasida yaqin», — deydi Kroneberg futbol jamoalaridan tortib harbiy taşkilotlargaça bölgan erkaklar yopiq jamoalari asosida yotuvçi bostirilgan gomoseksual istak haqida (bu Jijekning sevimli fikri). «Men “Bornga öxşaş” film suratga olişni niyat qilmagan edim», — deb tuşuntiradi rejissyor erkaklar kuraşidagi yaşirin erotizmni taʼkidlaşga nima majbur qilgani haqida. Tanqidçi J. Hobermanning fikriça, «gomoerotik ostiga yaşiringan maʼno tösinni yorib ötadi va hammomdagi sahnada ekranni deyarli töldiradi; ehtimol, yalanğoç holdagi ajoyib kuraş sahnasini suratga olişga kamida bir hafta ketgan».
7Reliz
Premyera 2007-yil 8-sentabrda Toronto festivalida bölib ötdi va film tomoşabinlar simpatiyasi mukofotiga…
Premyera 2007-yil 8-sentabrda Toronto festivalida bölib ötdi va film tomoşabinlar simpatiyasi mukofotiga sazovor böldi. Kartina 2007-yilgi San-Sebastyan kinofestivalini oçgan va asosiy tanlovda iştirok etgan. «Porok na eksport» «Oltin globus» mukofotiga uç nominatsiya böyiça nomzod böldi («eng yaxşi drama filmi», «eng yaxşi aktyor ijrosi», «eng yaxşi musiqa»); «Oskar»ga esa Viggo Mortensen eng yaxşi erkak roli uçun nomzod böldi. Filmi çeklangan rus kinoprokatiga 2007-yil 4-oktabrda çiqdi.
8Tanqid
Amerikalik kinotanqidçilar Mortensenning aktyorlik işini zavq bilan qarşi olişdi, Roger Ebert esa öz şarhida…

Amerikalik kinotanqidçilar Mortensenning aktyorlik işini zavq bilan qarşi olişdi, Roger Ebert esa öz şarhida lentaga mumkin bölgan eng yuqori ballni qöydi. J. Hoberman filmning oçiq syujeti ortida ança qoronği va ğalati narsa yaşirinligini taʼkidladi; Jonathan Rosenbaum esa atmosfera gomoerotika bilan zaryadlanganini aniqladi. A. O. Scott operator Piter Suşitskiyning neonuar uslubidagi işini ajratib körsatdi: «Yomğirda silliqlangan London köçalari qoronği ranglarda olingan, şaharni jonli va xavfli narsaga aylantiradi». Hobermandan taşqari, Manola Dargis va Piter Travers kabi obröli kinotanqidçilar «Porok na eksport»ni yilning eng yaxşi 3–4 filmi qatoriga kiritişdi. Köpçilik filmda Kroneberg-ning oldingi asari, «Oqlangan zöravonlik» (2005) triллeriga mavzu jihatdan öxşaşlikni kördi.
Rus tomoşabinlari filmni sovuqroq qabul qildi. Masalan, Mixail Trofimenkov öz şarhida «Oqlangan zöravonlik»dan farqli ölaroq, Mortensen qahramonida kutilgan «psixologik mutatsiya» sodir bölmasligini taʼkidladi: «Film heç qayerga burilmaydi, özi hikoya qilayotgan voqeaga teng bölib çiqadi. Yaxşilik yomonlikni yengadi, tuğilişdanoq yetim qolgan bola oila topadi, mafiya esa, ehtimol, ölmas, lekin zaif. Jinoyat kodeksi nuqtai nazaridan — bu ğalaba. Kinematograf nuqtai nazaridan — mağlubiyat».
9Mukofotlar va nominatsiyalar
2008 — «Oskar» mukofotiga eng yaxşi erkak roli uçun nominatsiya (Viggo…

2008 — «Oskar» mukofotiga eng yaxşi erkak roli uçun nominatsiya (Viggo Mortensen)
2008 — «Oltin globus» mukofotiga 3 nominatsiya: eng yaxşi film — drama, eng yaxşi erkak roli — drama (Viggo Mortensen), filmga eng yaxşi musiqa (Howard Şore)
2008 — «Tanqidçilar tanlovi» mukofotiga eng yaxşi erkak roli uçun nominatsiya (Viggo Mortensen)
2008 — BAFTA mukofotiga 2 nominatsiya: eng yaxşi britaniyalik film (Paul Webster, Robert Lantos, David Cronenberg, Steven Knight), eng yaxşi erkak roli (Viggo Mortensen)
2008 — AQŞ kinoaktyorlari gildiyasi mukofotiga eng yaxşi erkak roli uçun nominatsiya (Viggo Mortensen)
2008 — «Sezar» mukofotiga eng yaxşi xorijiy film uçun nominatsiya (David Cronenberg)
2008 — «Saturn» mukofoti eng yaxşi xorijiy film uçun, şuningdek 2 nominatsiya: eng yaxşi erkak roli (Viggo Mortensen), eng yaxşi ayol roli (Naomi Watts)
2007 — «Sputnik» mukofoti eng yaxşi erkak roli — drama (Viggo Mortensen) uçun, şuningdek 5 nominatsiya: eng yaxşi film — drama, eng yaxşi rejissyor (David Cronenberg), eng yaxşi asl ssenariy (Steven Knight), filmga eng yaxşi musiqa (Howard Şore), eng yaxşi montaj (Ronald Sanders)
10Kadrlar
2
1 · TMDB
2 · TMDB11Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Порок на экспорт» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.



