«Elysium — Yerdagi jannat emas» (ingl. Elysium) uzoq kelajakda bölib ötadigan voqeaga bagişlangan. Jamiyat ikkiga bölingan: eng boylar toza tabiatli va yuqori darajadagi tibbiyot bilan taʼminlangan Elysium kosmik stantsiyasida yaşaydi, qolganlar esa haddan taşqari köp aholili, vayron bölgan Yerda yaşaydi. Ministr Rhodes muhojirlikka qarşi qonunlarni qatʼiy joriy etadi va elita hayot tarzini saqlab qoliş uçun heç narsadan toymaydi. Omadi kelmagan Maks ojiz vaziyatga tuşib qoladi va hayotini saqlab qolişi hamda ikki dunyo ortasida tenglik olib kelişi mumkin bolgan xavfli topşiriqqa rozi bölади.
Filmni ssenariy muallifi va rejissyor Neill Blomkamp suratga olgan. Rollarni Matt Damon, Jodie Foster, Sharlto Copley, Alice Braga, Diego Luna va William Fichtner ijro etgan. Janri — triller va fantastika. Studiya — Sony Pictures. Premyera 2013-yil 7-avgustda bölib ötgan, hronometraji 109 daqiqa.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Matt Damon, Jodie Foster, William Fichtner
·Ensiklopediyadan
«Elysium — Yerdagi jannat emas» (ingl. Elysium) — ssenariy muallifi va rejissyor Neill Blomkampning amerikalik ilmiy-fantastik filmi. Film ijtimoiy antiutopiyani jangari syujet bilan uyğunlaştiradi, unda kiberpank elementlari ham bor. Rejissyor niyatiga köra, bu film zamonaviy kapitalizmning allegorik tanqididir. Premyera 2013-yil avgust oyida bölib ötgan.
3Syujet
Uzoq kelajak, 2154-yil. Yer aholi haddan taşqari köpligi, kasalliklar va uruşlardan azob çekmoqda. Yerning…
Uzoq kelajak, 2154-yil. Yer aholi haddan taşqari köpligi, kasalliklar va uruşlardan azob çekmoqda. Yerning eng boy aholisi uni tark etib, toza muhitga ega va har qanday muammoni, jumladan rak, nur kasalligini davolaş, yöqotilgan aʼzolarni tiklaş va boşqa murakkab holatlarni hal qila oladigan yuqori darajadagi soğliqni saqlaş tizimiga ega «Elysium» kosmik stantsiyasiga köçib ötgan. Bundan taşqari, Elysium aholisi, ehtimol, ölmas yoki oddiy odamlarga qaraganda ança uzoq yaşaşi mumkin, çunki ular organizmini yoşartiradi. Qolganlar Yerdagi kambağal mahallalarda yaşaydi, xavfli va zararli muhit va mehnat şaroitlarida omon qoliş uçun kuraşişga majbur. Oddiy yerliklarni «Elysium»ga davolaniş uçun ham kiritişmaydi, Elysium aholisi esa faqat vaqtinça Yerga uçib kelib, işlab çiqariş va Yer aholisini nazorat qiliş işlarini tekşiradi. Yer aholisi stantsiya aholisi uçun öziga xos qullarga aylangan, ular jahon hukumatini almaştirgan.
Filmning boş qahramoni Maks Da Kosta ismli yigit. U Los-Anjelesning kambağal mahallasida yaşaydi. Bolaligini yetimxonada ötkazgan, ösmirlik davrida öğrilik qila boşlagan, Elysiumga «çipta» sotib olişni öylagan («çipta» deganda Elysium fuqaroligini noqonuniy oliş nazarda tutiladi, çunki u yerga oddiy odam hatto pul evaziga ham kira olmaydigan jamiyat elitasi yaşaydi). Keyin u maşina öğrilari tödasiga tuşib qolgan va köp yillar panjara ortida ötkazgan. Syujet boşida u şartli hukm bilan ozod qilingan. Endi u jinoiy ötmişini ortda qoldirib, «Armadyne» kompaniyasi zavodida işlaydi. Taqdir kulgisi şundaki, u droidlarni yiğadi, ularning vazifasi sayyora aholisini nazorat qiliş va elita uçun kuç tuzilmalari hamda qöriqçi funksiyalarini bajarişdir. Robot-askar uning qölini sindirgaç, Maks mahalliy kasalxonaga boradi va u yerda bolalikdagi dösti Freyni uçratadi, uni bir neça yildan beri körmagan edi. Maks unga uçraşuv tayinlaydi.
Ertasi kuni zavodda hodisa yuz beradi (himoya eşigining nosozligi). Işdan böşatiliş tahdidi ostida uçastka ustasi Maksga xavfsizlik texnikasini buzib, nosozlikni bartaraf etişni buyuradi va natijada u ölimga olib keladigan radiatsiya dozasini oladi. Şifokor-robot qahramonga beş kundan keyin yaşaşi mumkinligini aytadi (nur kasalligining «yuruvçi murda» bosqiçi). U Maksga zavodga daʼvo qilmaslik töğrisida hujjat imzolaşni taklif qiladi, evaziga unga dori beriladi, bu dori Maks organizmini ölimigaça normal işlaşda uşlab turadi. Bu dori faqat alomatlarni yengillaştiradi, Maksni töliq davolaş esa faqat Elysiumda mumkin. Kompaniya direktori (va Elysium yaratuvçisi) Karlaylga baxtsiz hodisa haqida xabar beriladi, lekin uni işçi yotgan polning radioaktiv zararlanişi uning hayotidan köproq taşvişga solади. U Maksni işdan böşatadi, uni uyiga qöyib yuborişadi.
Şu orada Elysium mudofaa vaziri xonim Delakur (Jodi Foster) noqonuniy ravişda tibbiy yordamdan foydalaniş uçun Elysiumga uçişga urinayotgan yerliklar kemalarini yöq qilişni buyuradi. Prezident unga tanbeh beradi va uning qöli bilan operatsiya ötkazgan agent Kryugerni (Şarlto Kopli) işdan böşatişni talab qiladi. Delakur direktor Karlaylni «samaraliroq prezident foydasiga» töntariş uyuştirişga undaydi, bu sözlar bilan u özini nazarda tutadi, evaziga esa uning kompaniyasiga keyingi 200 yil uçun foydali şartnomalar vaʼda qiladi. Bu Karlaylga katta daromad vaʼda qiladi, çunki Elysium fuqarolari kabi u ham organizmini yoşartira oladi va şartnomalar uning hayoti davomida ijro etiladi. Karlayl rozi böladi va Elysiumni qayta yuklaş dasturini yozişi mumkinligini aytadi, bu jarayonda avvalgi prezident «tasodifan yöqolib qolişi» mumkin. Yerdagi ofisiga qaytib, u tegişli dasturni yozadi va uning yagona nusxasini maʼlumotlarni saqlaş uçun öz miya implantiga yuklaydi, uni şunday şifrlaydiki, Karlaylsiz Elysium tizimlarini qayta yuklaşga urinган kişi halok böladi.
Maks dösti Xulio bilan odamlarni Elysiumga jönatiş bilan şuğullanuvçi «Öʼrgimçak» laqabli gangsterning oldiga boradi. Tölov sifatida u ulardan Elysium fuqarosining miyasidan bank hisob raqamlari va ularning parollarini olişni taklif qiladi. Maks qasos hissi bilan talon-taroj qiliş uçun obʼekt sifatida sobiq ish beruvçisi Karlaylni tanlaydi. Maks radiatsiya taʼsiridan keyin zörğa yurgani uçun uning tanasiga jismoniy kuçni sezilarli darajada oşiradigan maxsus ekzoskelet örnatiladi. Maks Öʼrgimçakning odamlari bilan Karlaylning uçuvçi «Bugatti»sini urib tuşiradi, u qöriqçi droidlar bilan otişmada jiddiy yaralanadi. Maks Öʼrgimçakka işlaydigan Sandro yordamida maʼlumotlarni öz miyasiga köçiradi. Lekin maʼlumot şifrlangan bölib çiqadi. Vazir Delakur maxfiy maʼlumotlarni qaytarib oliş uçun agent Kryugerni yuboradi. Jangda Maksning dösti Xulio halok böladi. Maksning özi quvğindan qutulib, Freyning uyida yaşirinadi. Karlayl qon ketişidan vafot etadi, Delakur esa Maksni tutiş uçun Los-Anjeles ustida parvozsiz zona joriy qiladi.
Şu orada Maks Freyning uyida uning leykemiya bilan kasallangan qizi Matilda bilan tanişadi. Frey Maksdan Elysiumga kirişda yordam berişni söraydi. Lekin u rad etadi, çunki qizning xavf ostida qolişini istamaydi. Maks ketgaç, Freyning uyiga Kryuger bostirib kiradi va Maksning qayerdaligini bilişga urinadi. Kryuger Freyni qizi bilan şattlga olib ketadi. Öʼrgimçak Maksga uning boşida Elysium qayta yuklaş dasturi borligini aytadi, bu dastur Yer aholisining barçasini Elysium fuqarosi qilişi mumkin edi. Lekin parvozsiz zona tufayli u Maksni Elysiumga olib bora olmaydi. Şunda Maks Kryugerga taslim böladi va qölida çekasi suğurib olingan granata bilan, agar uni tibbiy kapsulaga olib borsa, boşidagi maʼlumotni berişga rozi böladi.
Elysiumga yaqinlaşganda kemada janjal boşlanadi, granata Maksning qölidan tuşib portlaydi va Kryugerning boşining yarmini parçalab taşlaydi. Kema Elysiumda halokatga uçraydi. Frey qizini tibbiy kapsulaga olib borişga urinadi, lekin qurilma uni davolaşdan boş tortadi, çunki Matilda Elysium fuqarosi emas. Ularni va Maksni Elysium qöriqçilari uşlaydi, Delakur esa Maksning miyasidan maʼlumotni olişni buyuradi, bu uning ölimiga olib kelişini eʼtiborga olmaydi. Maks qarşilik körsatib qoçadi. Şu orada Öʼrgimçak parvozsiz zona bekor qilinganini bilib, öz odamlari bilan Elysiumga yetib keladi va Maksni topadi.
Yollanma askarlar tirik qolgan Kryugerning yuzini Elysium texnologiyalari yordamida tiklaydi va u hokimiyatni egallaş yölidagi barça odamlarni yöq qilişga qaror qiladi, buni siyosatçilarning sotqinligi bilan asoslaydi. Şundan söng u Delakurni öldiradi, uning guruhi esa dahşat uyuştiradi. Maks terroristlar bilan jangga kirişadi va asta-sekin ustunlikka erişadi, oxirgisi sifatida Kryugerni yengadi. Öʼrgimçak Maksning miyasidagi maʼlumotlardan foydalanib, Elysium tizimini qayta yuklamoqçi va barça yerliklarni öz fuqarolariga aylantirmoqçi, lekin maʼlumotni oliş Maksning ölimiga olib kelişini ogohlantiradi. Ikkilanişdan söng Maks maʼlumotni olişga ruxsat beradi va vafot etadi, odamlarning huquqlarini tenglaştiriş uçun hayotini bağişlaydi. Endi robot-askarlar Öʼrgimçakka hujum qilmaydi, çunki ular Elysium aholisiga qarşi harakat qilişdan man etilgan.
Freyning qizi leykemiyadan davolanadi. Yerga tibbiy kapsulalari bilan kemalar uçib keladi va endi Yer aholisining barçasi Elysiumdagi kabi tibbiy yordam olişi mumkin böladi.
4Rollarda
Filmda 60 dan ortiq aktyor iştirok etgan, massovka aktyorlari hisobga…
Filmda 60 dan ortiq aktyor iştirok etgan, massovka aktyorlari hisobga olinmagan.
5Yaratilişi
Blomkamp uçun ilhom manbai Meksika böylab sayohat taassurotlari va uning tuğilgan joyi Janubiy Afrikadagi…

Blomkamp uçun ilhom manbai Meksika böylab sayohat taassurotlari va uning tuğilgan joyi Janubiy Afrikadagi ijtimoiy tabaqalaniş böldi. Rejissyor kambağal mahallalardagi hayotni va boylar bilan kambağallar örtasidagi tafovutni fantastika prizmasi orqali körsatişga qaror qildi.
Suratga oliş 2011-yil iyul oyida boşlandi va Vankuver, Bea Creek boği, Mexiko va Punta-de-Mitada ötkazildi. Blomkamp syomka guruhi uçun xavf tuğdirişiga va prodyuserlarning norozi bölişiga qaramay, sahnalarning bir qismini Mexikoning haqiqiy kambağal mahallalarida va çiqindixonalarida suratga olişni qatʼiy talab qildi.
Maks Da Kosta roli uçun birinçi nomzod reper Eminem edi. U rolga rozi böldi, lekin şart qöydi: suratga oliş uning vatani Detroytda bölişi va şu paytda u «Recovery» albomini yozişi kerak edi. Unga rad javobi berildi. Keyin filmda rol taklifini Janubiy Afrikaning «Die Antwoord» hip-hop guruhi aʼzosi Ninja oldi. U ham bu rolni yangi boşlovçi uçun «juda masʼuliyatli» deb topib, rad etdi. Oxir-oqibat boş rolga Matt Deymon tasdiqlandi.
Filmda voqea sodir böladigan vaqt — 2154-yil — Jeyms Kemeronning «Avatar» fantastik filmidagi voqea vaqti bilan aynan mos keladi, ammo rejissyorning özi sana tanlovi tasodifiy bölganini taʼkidlaydi.
«Elysium»dagi Kryuger obrazini yaratişda aktyor Şarlto Kopli haqiqiy askarlarning prototiplaridan ilhomlangan. Janubiy Afrika armiyasida 1975-yildan 1993-yilgaça maşhur 32-batalyon mavjud bölib, u baʼzan «bufalolar» batalyoni deb ataladi. U tarkibiga yollanma askarlar ham kirgan, yomon şuhratga ega bölsa-da, juda hurmatli hisoblangan. Bu askarlar öşa davrdagi Afrika ozodlik uruşlari va töqnaşuvlarida qatnaşgan. Aktyor ularning taşqi qiyofasidan, yaʼni soqol, kiyim-keçak, şuningdek, odatlari va xulq-atvorini örganib, köp narsani bevosita özlaştirgan.
Premyera dastlab 1-martga belgilangan edi, lekin keyinçalik 2013-yil 9-avgustga köçirildi. 2013-yil aprel oyida treyler çiqarildi.
6Prokat
Premyera Isroil, Qozoğiston va Rossiyada 2013-yil 8-avgustda, AQŞ, Turkiya va Şvetsiyada 2013-yil 9-avgustda,…
Premyera Isroil, Qozoğiston va Rossiyada 2013-yil 8-avgustda, AQŞ, Turkiya va Şvetsiyada 2013-yil 9-avgustda, Avstraliya, Germaniya va Singapurda esa 2013-yil 15-avgustda bölib ötdi.
7Şarhlar
Film kino tanqidçilaridan örtaça ijobiy şarhlar oldi. Rotten Tomatoesʼda filmning reytingi 68 %,…

Film kino tanqidçilaridan örtaça ijobiy şarhlar oldi. Rotten Tomatoesʼda filmning reytingi 68 %, Metacriticʼda 62 %. Rossiya matbuotida «Kritikanstvo» agregatori maʼlumotlariga köra, film 10 ballik şkala böyiça örtaça 6,8 baho olgan. Tanqidçilar filmni ijtimoiy ostmatn va kelajakdagi antiutopik dunyo tasviri uçun maqtaşgan, lekin syujetning baʼzi ikkinçi darajaliligi va ostmatnning haddan taşqari töğridan-töğriligini qayd etişgan.
Baʼzi jurnalistlar «Elysium» va 1995-yildagi «Johnny Mnemonic» filmi syujetlarining öxşaşligini taʼkidlaşgan.
8Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Элизиум — рай не на Земле» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.

