Escape from New York

Ssenariyni Karpenter 1970-yillarning örtalarida yozgan. Uni yozişga öşa davrda yuz bergan Uotergeyt janjali turtki bergan. «Xelloun» filmining muvaffaqiyati tufayli Karpenter «Qoçiş»ni suratga olişga kirişiş uçun yetarli taʼsirga ega böldi. Suratga oliş asosan Sent-Luisda bölib ötdi, filmning byudjeti 6 million dollarni taşkil etdi. Prodyuserlar Debra Xill va Larri Franko böldi. Ssenariy hammualliflaridan biri Nik Kasl edi, u oldin ham Karpenter bilan «Xelloun»da işlagan.

AQŞda film 1981-yil 10-iyulda ekranga çiqdi. Film tijorat muvaffaqiyatiga erişdi va tanqidçilar tomonidan yaxşi baholandi. Kartina «Saturn» mukofotiga «eng yaxşi ilmiy-fantastik film» va «eng yaxşi rejissyorlik» nominatsiyalarida tanlandi. Film Totalscifionline resursining «barça davrlarning 100 ta eng buyuk ilmiy-fantastik filmi» röyxatida 52-örinni egalladi.

Amerika Qöşma Ştatlarida jinoyatçilikning ösişi va qamoqxonalar yetişmasligi sababli, 1988-yilda Manxetten orolini izolyatsiya qilib, uni qattiq rejimli qamoqxonaga aylantiriş qarori qabul qilindi. Qamoqxonani Nyu-Jersi qirğoği böylab qurilgan, Garlem daryosini kesib ötuvçi va Bruklin qirğoğiga tutaşgan ulkan 15 metrli devor örab turadi. Barça köpriklar minalaştirilgan. Qamoqxona içida qöriqçi yöq, ammo perimetr harbiylar tomonidan nazorat qilinadi.

Filmning boşida Manxettendagi qamoqxonadan ikki mahbusning özlari yasagan qayiqda qoçişga urinişi körsatiladi; signal böyiça jangovar vertolyot kötariladi va qoçoqlarni raketa zarbasi bilan yöq qiladi. Keyin qamoqxona hududi havo böşliğiga nomaʼlum samolyot kirib keladi; keyinroq maʼlum bölişiça, bu bortida prezident bölgan «bir raqamli» reys bölib, uni ayol terrorist egallagan edi. Prezidentni (Donald Pleasence) maxsus kapsulaga solib, unga mayoq örnatiladi. Şundan söng samolyot qulab, yerga uriladi. Yetib kelgan desant guruhi kapsulani böş holda topadi. Romero laqabli mahbus (Frank Doubleday) ularga xabar beradi: agar ular uçib ketsalar, prezident öladi; agar qaytib kelsalar, u baribir öladi.

Prezidentni qutqariş uçun maxsus operatsiya ötkaziş qaroriga kelinadi. Şu maqsadda politsiya boşliği Xouk (Lee Van Cleef) yangi keltirilgan mahbus Pliskinni, laqabi Zmey (Kurt Russell)ni çaqiradi — federal zaxira saqlanadigan xonani talagan sobiq harbiy. U unga voqealar mohiyatini tuşuntiradi va bu topşiriqni bir sutka içida bajarişni taklif qiladi. Şu maqsadda Pliskinni qurol va uskunalar bilan taʼminlaydilar, şuningdek unga göyo antivirus preparati deb ataluvçi inʼeksiya qilişadi; aslida bu ikkita mikrokapsula bölib, ular bir sutkadan keyin portlab, taşuvçisini öldiradi — şunda Zmey topşiriqni bajaradi va imkoniyatdan foydalanib qoçişga urinmaydi. Prezident esa, eng avvalo, çamadonidagi kassetaga kerak, unda yadro sintezi haqida maʼlumot yozilgan. Ğazablangan Pliskin qaytib kelganda Xoukni öldirişga vaʼda beradi.

Pliskin planerda Jahon savdo markazi binosining tomiga qönadi, pastga tuşib, samolyot qoldiqlarini közdan keçiradi. Prezidentni öğirlagan kişilar uning yaşirin qutqariş operatsiyasini kutgan bölişi mumkin, şu sababli ular prezidentning bilagi uzugini qandaydir sarson-sargardonga taqib qöyişgan. Signal böyiça eski teatrga kelgan Pliskin qölida prezidentning bilagi uzugi borligini körib, ğazabdan qurilmani sindiradi va prezident ölgan deb taxmin qiladi; biroq Pliskinga qaytib kelişni ölim tahdidi ostida taqiqlaşadi. 42-köçada Zmey oy oxirida kanalizatsiyadan ovqat izlab çiqadigan «Kallalar» bilan töqnaşadi. Avval ular sobiq kafeda Zmey uçratgan qizni uşlab, yertölasiga sudrab ketişadi, keyin esa Zmeyning ortidan quvişadi. Zmey «Kallalar»dan qoçadi; uni teatrda uni tanib qolgan taksi haydovçisi Kebbi (Ernest Borgnine) olib ketadi va «Miya»ning oldiga olib boradi. Ularni «Miya»ning yordamçisi Meggi (Adrienne Barbeau) kutib oladi.

Zmey Miyada Garold Xelmonni (Harry Dean Stanton) tanib oladi — u Zmeyni ölişga taşlab ketgan odam edi. Miya Pliskinga yordam berişga rozi bölib, uni «Nyu-York gersogi» (Isaac Hayes) oldiga olib boradi. Yölda Zmey maşinani öğirlaydi, şu maşinada yangi tanişlar tösiqni yorib ötib, prezident saqlanayotgan joyga yetib boradilar. Biroq hamma narsa rejalaştirilganidek bölmaydi: Zmey yaralanib, asirga olinadi. U nihoyat Gersog bilan tanişadi va Gersog ham uni tanib oladi. Şu orada Pliskin bilan aloqani yöqotgan harbiylar muammoni hal qilişning boşqa variantlari haqida öylaşadi. Zmeyni tört kişi qöriqlaydi, Gersog esa boğlangan prezidentga Zmeydan olingan avtomatdan öq uzib, vaqt ötkazadi.

Miya va Meggi allaqaçon qoçişni rejalaştirişgan; ulardan birida köpriklardan biridagi mina maydonining xaritasi bor. Mahbuslar hammaga amnistiya talab qiladi va Xoukka Pliskinning buyumlaridan tungi köriş közoynaklarini yuborişadi. Mahalliy köngiloçar tadbirlardan biri gladiatorlar janglari edi, ularga Zmeyni ham taklif qilişadi. U qiyinçilik bilan raqibini mixli bolğa bilan boşining orqa qismiga urib yengadi va Xoukka hali tirikligini bildiriş uçun signal tugmasini bosadi. Şu orada Meggi va Miya prezidentning qöriqçilarini öldirib, uni öğirlab ketişadi. Zmey savdo markaziga aynan şu paytda yetib keladi, «qizil terililar» planerni tomdan uloqtirib, prezident va uning hamrohlarini deyarli öldirişadi. Taksi haydovçisi Kebbi ularni yana qutqaradi va savdo markazidagi pistirmadan olib çiqib ketadi. Haydovçida esa Romerodan öz şlyapasiga almaştirib olgan prezidentning kassetasi bor edi.

Köprik böylab ötayotganda taksi minaga uriladi. Taksi haydovçisi halok böladi, maşina ikkiga bölinib ketadi. Ularni Gersog quvib yetadi. Miya xaritani notöğri öqib, halok böladi, Meggi esa Gersogni töxtatişga urinib, uning maşinasi ostida qoladi. Prezidentni devor orqali olib ötişadi, şundan söng u Zmeyni yem sifatida işlatib, Gersogni öldiradi. Zmey içidagi kapsulalar elektr razryadi bilan öçiriladi. Prezident nutqqa tayyorlanadi, Pliskin amnistiya oladi va Xouk unga ish taklif qiladi. Biroq prezidentning efirdagi nutqi paytida maʼlum böladiki, Pliskin yozuvli kassetani eski taksi haydovçisining musiqali kassetalaridan biriga almaştirgan edi. Himoyalangan hududdan çiqiş yölida Zmey audio yozuvni yöq qiladi.