«Proşaniye» — 1981-yilda suratga olingan, Valentin Rasputinning «Proşaniye Matyora bilan» qissasi asosidagi ikki qismli sovet filmi. Ssenariysi tuzilib, suratga oliş boşlangan bölsa-da, Larisa Şepitko halok bölgaç, filmni uning eri, kinorejissyor Elem Klimov tugatgan. U filmning nomini ham özgartirgan: «Proşaniye Matyora bilan» şunçaki «Proşaniye» bölib qolgan.
Film Matyora qişloğining sönggi kunlariga bağişlangan. Bu orol qişloği GES qurilişi tufayli suv ostida qolişi kerak edi. Filmda qişloq aholisining fojiasi körsatilgan: odamlar öz uylarini özlari yoqişga va ota-bobolarining qabrlarini suv ostida qoldirib ketişga majbur bölişadi.
Aleksandr Fyodorov: «Insonlarda insoniylikni yöqotiş, Tabiatning zöravonlikka uçraşi uçun çuqur oğriq bilan suğorilgan asar. Xotira-film. Aççiq va qayğuli… Uni tomoşa qiliş qiyin, çunki u Haqiqatni yumşatmasdan, ötkir burçaklarini silliqlamasdan aytadi».
1Treylerlar
▶2Rollarda
Stefaniya Stanyuta, Lev Durov, Aleksei Petrenko
Elem Klimovrejissyor
Larisa ShepitkorejissyorSSStefaniya StanyutaaktyorLDLev DurovaktyorAPAleksei PetrenkoaktyorYKYury Katin-YartsevaktyorMBMaya BulgakovaaktyorNGNaydan GendunovaaktyorRTRudolf Tyurinssenariy muallifiVAVyacheslav Artyomovkompozitor3Syujet
Angara daryosining örtasidagi orolda joylaşgan Matyora qişloği kelajakdagi suv omborining suvlari ostida…
Angara daryosining örtasidagi orolda joylaşgan Matyora qişloği kelajakdagi suv omborining suvlari ostida qoladi. Qişloq aholisi köçib yangi qişloqqa ötişlari kerakligi haqida uzoq vaqtdan beri ogohlantirilgan, ammo keksalar sönggi daqiqagaça çözişadi. Köçişga Pavel Pinigin rahbar etib tayinlanadi. U buni oğir yurak bilan qiladi, çunki özi umrining deyarli hammasini şu qişloqda ötkazgan. Uning boşliği Vorontsov esa şubha qilmaydi: u hamma narsa oliy maqsad uçun qilinayotganini biladi. Yaqinda yangi GES va uning atrofida yangi şaharlar qurilişi boşlanadi.
Orolga yoqiş böyiça brigada keladi: ular qabrlardan xoçlarni kesadi, baland daraxtlarni kesadi, böş uylarni yoqadi, qişloqni suv bosişga tayyorlaydi. Bolaligidan taniş bölgan dunyoning vayron bölişi qişloq keksalarini dahşatga soladi. Matyoraning ramzlaridan biri — ulkan, asrlik daraxt. Brigada uni bir neça marta yöq qilişga urinadi: avval arralaydi, keyin buldozer bilan yiqitmoqçi böladi, söngra yoqadi. Biroq kuyib qorayib qolgan bölsa ham, u oroll ustida avvalgidek baland turadi.
Asosiy qahramon Dariya, Pinigining onasi, ota-onasining qabrlarini orolldan olib ketişni umid qiladi. U buni köçişga yordamga kelgan nevarasidan söraydi. Lekin nevara buldozerga ötirib, öşa kuygan daraxtni yiqitmoqçi böladi, biroq otasi va buvisi uning harakatini maʼqullamayotganini tuşunib, ketib qoladi.
Qişloqqa öt öriş uçun öroqçilar keladi. Ammo yomğirlar boşlanadi, suv bosiş muddati ham qisqartiriladi. Öroqçilar ketadi, sentyabrga kelib orooldan barça bolalar ham olib ketiladi. Asta-sekin aholi ham köçadi va ortidan uylarini yoqib ketadi. Orolda yoqiş brigadasi va Dariyaning bir neça kampir dösti, şuningdek, çoli Bogodul va kiçkina Kolyanya qoladi.
Rejalaştirilgan jönaş arafasida, sönggi kunda, Dariya ota-onasining qabriga boradi, söng uyini çuqur tozalaydi, peçkasini oqlaydi, mehmonxonasini gullar bilan bezaydi. U buyumlari bilan uydan çiqadi va uning yonişini tomoşa qiladi. Şundan söng u va qolgan barça odamlar oxirgi qolgan omborda yiğiladi.
Tunda qirğoqdagi posyolkada Vorontsov Pinigin oldiga keladi va nega qolganlar hali olib çiqilmaganini söraydi: ertaga orolga komissiya keladi. Tong otganda Pinigin, Vorontsov va qişloqning sobiq aholisi Petruha katerda orolga jönab ketişadi. Atrofni qalin tuman örab olgan, ular orolni topa olmaydi. Ular baqirişadi, Vorontsov maşʼal yoqadi, ammo Matyora göyo allaqaçon suv ostiga çökkandek böladi.
Filmning sönggi kadri — Matyoraning asrlik daraxti. U kuymagan, yaşil barglar bilan qoplangan holda turadi. U Matyoraga nima bölganidan qatʼi nazar, tirik.
4Rollarda
Stefaniya Stanyuta — kampir…
Stefaniya Stanyuta — kampir Dariya
Lev Durov — Pavel Pinigin
Aleksey Petrenko — Vorontsov
Leonid Kryuk — Petruha
Vadim Yakovenko — Andrey Pinigin
Yuriy Katin-Yartsev — Bogodul
Denis Luppov — Kolyanya
Maya Bulgakova — Nastasya, Dariyaning dösti
Naydan Gendunova — tungus ayol, Dariyaning dösti
Galina Dyomina — Sima, Dariyaning dösti
Anna Kustova — Dariyaning dösti
Lyubov Malinovskaya — Liza, Dariyaning dösti
Nadejda Pogorişnaya — Dariyaning dösti
Lyudmila Polyakova — Dariyaning dösti
Fyodor Valikov — Yakov
Pavel Kormunin — çol Yegor
Elena Sanko — maktab direktori
Irina Brazgovka — öroq örayotgan qiz
Aleksey Goryaçev — işçi
Lidiya Savçenko — Pavelning xotini
Mixail Kalinkin — vezdexod yigiti
5Suratga oliş guruhi
Ssenariy mualliflari: German Klimov, Rudolf Tyurin, Larisa…
Ssenariy mualliflari: German Klimov, Rudolf Tyurin, Larisa Şepitko
Rejissyorlar: Elem Klimov, Larisa Şepitko
Operatorlar: Aleksey Rodionov, Yuriy Şirtladze, Sergey Taraskin
Rassom: Viktor Petrov
Kompozitorlar: Vyaçeslav Artyomov, Alfred Şnitke
Ovoz operatori: Boris Vengerovskiy
Dirijyor: Konstantin Krimets
Filmda «Dmitriy Pokrovskiy ansambli» ijrosidagi rus xalq qöşiqlari yangraydi.
6Kadrlar
1
1 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Прощание (фильм, 1981)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.