Fear and Desire

Qörquv va istak filmini suratga oliş boşlanişiga kelib Kubrik 1950-yillar boşida bir neça hujjatli lavhalarni suratga olgan Look jurnalining ştatdagi fotografi edi. Uning dastlabki işlari RKO Radio Pictures buyurtmasi bilan suratga olingan va kinoteatrlarda seanslar oldidan köp namoyiş etilgan. Hujjatli filmlardagi tajribasiga tayanib, Kubrik badiiy kinoda ham özini sinab körişga qaror qildi. Suratga oliş uçun u Look jurnalidagi ish kunini qisqartirdi.

Film ssenariysini Kubrikning sinfdoşi (Uilyam Taft maktabidan) Govard Sekler yozgan, u keyinçalik 1968-yilda sahnalaştirilgan «Buyuk oq umid» (ingl. The Great White Hope) pyesasi uçun Pulitser mukofotini qölga kiritadi. Filmdagi askarlardan birini öynagan Pol Mazurski keyinçalik «Garri va Tonto» hamda «Turmuşga çiqmagan ayol» filmlari bilan rejissyorlik sohasida maşhur böldi. Filmni suratga oliş Kubrik oilasi va döstlarining şaxsiy mablağlari hisobiga moliyalaştirildi. Eng katta hissani Kubrikning amakisi, foydali dorixona dökoni egasi Martin Perveler qöşdi. Byudjet 10 000 dollar deb baholangan.

Film suratga oliş guruhi jami 15 kişidan iborat edi: Stenli Kubrik, beş aktyor (Virjiniya Leyz, Pol Mazurski, Frenk Silvera, Kenneth Harp va Stiven Koyt), beş operator (jumladan, Kubrikning birinçi xotini Toba Mets) va Kaliforniyadagi San-Gabriel toğlarida suratga oliş joylariga kinoapparatura olib borgan tört nafar meksikalik yordamçi işçi. Kubrikning özi filmda rejissyor, prodyuser, operator va montajçi vazifasini bajargan. Filmning çeklangan byudjeti tufayli Kubrik kinoapparaturadan foydalanişda improvizatsiya qilişga majbur böldi. Masalan, tuman effektini yaratiş uçun u qişloq xöjaligi purkagiçidan foydalandi. Şu sababli suratga oliş guruhi böğilib qoliş xavfi ostida qoldi, çunki apparat faqat qişloq xöjaligi işlarida işlatiladigan insektitsidni purkardi. Kamera harakatlarini silliq qiliş va kadr almaşinuvlarini (nаплыв) amalga oşiriş uçun, Pol Mazurskining xotiralariga köra, Kubrik relslar örnini bosuvçi vositadan foydalangan: «Uning kinoplatformasi yöq edi, kamera harakatlari uçun faqat bolalar aravaçasi bor edi», — deb eslagan Mazurski bir intervyusida.

Postprodakşn davrida Kubrik yana bir qança muammolarga duç keldi. U filmni keyinçalik ovoz va tegişli şovqin qöşişni umid qilib, butunlay ovozsiz suratga olgan edi. Ammo ovoz qöşiş plyonkani işlab çiqiş narxini oşirdi. Kutilmagan xarajatlarni qoplaş uçun Kubrik televidenie uçun Avraam Linkoln hayoti haqida film suratga olişni taklif qildi. Şuningdek, filmning muhim sahnasini montaj qilişda qiyinçiliklar paydo böldi: askar polga bir tarelka loviya taşlaydi va kadrga notöğri tomondan kiradi. Kubrik sahnaning buzilişiga ham, aktyorlar şartli «rejissyor çiziği» (ingl. directorʼs line) ni bosib ötganiga ham eʼtibor bermadi. Bu çiziq montaj jarayonida negativni ağdariş uçun zarur edi (kadr uzluksizligini saqlaş maqsadida). Bularning barçasi qöşimça xarajatlarni talab qildi.

Film birinçi marta 1952-yil 18-avgustda Venetsiya kinofestivalida 70 daqiqali versiyada «Qörquv şakli» nomi bilan «Ilmiy kino va hujjatli sanʼat festivali» bölimida namoyiş etildi. Keyinçalik uni AQŞda prokat uçun uruş iştirokçisi va Yevropa artxaus filmlarini namoyiş etişga ixtisoslaşgan distribyutor Jozef Bërstin sotib oldi. Film 62 daqiqagaça qisqartirildi va «Qörquv va istak» deb qayta nomlandi. U «Tuzoqda... 4 umidsiz erkak va ğalati yarim hayvon qiz!» degan şior bilan çiqdi.

Filmning teatrlardagi premyerasi AQŞda 1953-yil 31-martda bölib ötdi. The New York Times gazetasi filmga şarhida şunday yozdi: «Agar „Qörquv va istak“ notekis bölsa va baʼzan silliqlangan taşqi köriniş emas, balki tajribani namoyon etsa, uning umumiy taʼsiri unga sarflangan samimiy kuç-ğayratga töliq arziydi» (ingl. If Fear and Desire is uneven and sometimes reveals an experimental rather than a polişed exterior, its overall effect is entirely worthy of the sincere effort put into it). Kubrik kino tanqidçisi va ssenariyçi Jeyms Eyji tomonidan ham maqtovga sazovor böldi; miş-mişlarga köra, Eyji Kubrikka içişni taklif qilib, unga şunday degan: «Bu [„Qörquv va istak“] badiiylik daʼvo qilişi uçun yetarliça yaxşi jihatlarga ega… [Fear and Desire] arty» (ingl. There are too many good things… to call [Fear and Desire] arty). Kolumbiya universitetining professori Mark van Doren Kubrikka xat yozib, unda şunday deb yozdi: «Qizni daraxtga boğlaş sahnasi filmni körişning özi bilan kino tarixiga kiradi… Stenli Kubrik kimki yuksak isteʼdodni uning paydo bölgan onida kaşf etişni istasa, tomoşa qilişga arziydi» (ingl. The incident of the girl bound to the tree will make movie history once it is seen… Stanley Kubrick is worth watching for those who want to discover high talent at the moment it appears).

Ammo film tijoriy muvaffaqiyat qozonmadi, şuning uçun Kubrik vaqtinça «Dengizçilar» reklama filmini suratga olişga kirişdi. Bu film Xalqaro dengizçilar ittifoqi aʼzoligining foydasini maqtar edi. Şu tarzda u keyingi filmi «Qotilning öpiçi» ustida işlaşga kirişdi; unda ham, xuddi «Qörquv va istak»dagidek, Frenk Silvera rol öynadi. Relizdan yillar ötgaç, film yöqolgan deb hisoblandi. Jozef Bërstin vafot etdi, uning kompaniyasi bankrot böldi, Kubrik esa filmning barça maʼlum nusxalarini yiğiştirib oliş uçun köp kuç sarfladi, toki uni boşqa heç kim körmasin. Şunga qaramay, ayrim nusxalar şaxsiy kollektsiyalarda saqlanib qoldi. Keyingi yillarda Kubrik özi bu filmni tilga olganda uyalardi va uni havaskorlik ishi deb atardi.

Filmning asl nusxasi Puerto-Rikodagi kinolaboratoriyada topildi. Birinçi retrospektiv namoyiş 1993-yilda Telluride kinofestivalida bölib ötdi. 1994-yil yanvarida Quyi Manhetténdagi notijorat kinoteatr Film Forum «Qotilning öpiçi» filmi bilan birga filmni ikkita seans sifatida namoyiş etiş rejalarini eʼlon qildi. Film mualliflik huquqi muddati tugab, jamoat mulkiga ötgani sababli sud daʼvosi xavfisiz namoyiş etiş mumkin edi, ammo Kubrik baribir auditoriyani filmda heç qanday qiymat yöqligiga işontirişga urindi. U Warner Brothers orqali bayonot berib, «Qörquv va istak»ni «noqulay havaskorlik film maşqi» (ingl. a bumbling amateur film exercise) deb atadi.

Hozirgaça «Qörquv va istak»ning bir neçta oçiq namoyişlari bölgan; filmning yagona tijoriy jihatdan mavjud versiyasi uzoq vaqt davomida Nyu-York ştatining Roçester şahridagi «George Eastman House» muzeyiga tegişli bölgan. Şuningdek, lentadan olingan kadrlar 2001-yildagi «Stenli Kubrik: Kino içidagi hayot» hujjatli filmida işlatilgan. Film DVD formatida sotib oliş uçun, şuningdek, video portallarda onlayn tomoşa qiliş uçun mavjud bölgan.

2010-yilda Puerto-Riko kinolaboratoriyasida filmning asl negativlari topildi va ular restavratsiyaga yuborildi. 2011-yil 14-dekabrda Turner Classic Movies kanali «George Eastman House»ga tegişli versiyani efirga uzatdi. Kino Video 2012-yil boşida filmning Blu-Ray va DVD relizini eʼlon qildi, restavratsiyalangan versiyaning sotuvi esa 2012-yil 23-oktabrda boşlandi.