Flow

«Flow» (latv. *Straume*) — 2024-yilda latviyalik rejissyor Gints Zilbalodis suratga olgan töliq metrajli animatsion sarguzaşt filmi. Syujet bir muşuk va suv toşqinidan qayiqda qutulayotgan boşqa hayvonlar atrofida quriladi. Hikoya hayvonlarning tanişuvi va bir-biriga yordami haqida. Filmning jahon premyerasi 2024-yil 22-mayda 77-Kann xalqaro kinofestivalida bölib ötdi. Milliy premyera 2024-yil 28-avgustda böldi. «Flow» Latviyada eng ommabop film böldi va harbiy drama «Qor böronidagi ruhlar»ni ortda qoldirdi. 306 000 dan ortiq çipta sotildi.

Film sözlarsiz hikoya qilinadi. U butunlay oçiq manbali 3D kompyuter grafikasi dasturi Blender yordamida suratga olingan.

Filmning 57 ta mukofoti va yana 78 ta turli mukofotlarga nominatsiyasi bor. Film «Eng yaxşi animatsion töliq metrajli film» toifasida «Oskar» mukofotini oldi hamda «Eng yaxşi çet tilidagi film» toifasida nominatsiyaga sazovor böldi.

Filmdagi hayvon personajlari:

Muşuk

Labrador va boşqa zotdagi törtta it

Baliqlar

Kotibçi quşlar

Buğular tödasi

Kapibara

Kit

Halqali dumli lemur

Film butunlay oçiq manbali 3D kompyuter grafikasi dasturi Blender yordamida suratga olingan. «Flow» uçun ilhom manbalari Zilbalodisning 2012-yilgi qisqa metrajli «Aqua» multfilmi (sujeti öxşaş: muşuk qayiqda toşqindan qutuladi), «Konan — kelajakdan kelgan bola» animesi va Jak Tati ijodi böldi. Suratga olingan barça sahnalar yakuniy versiyaga kirdi. Işlab çiqarişda rasadorlardan (storyboard) foydalanilmadi. Buning örniga Zilbalodis hayvonlarni sahnaga joylaştirib, ularni «kamera yordamida örgandi». Filmda ish tört yarim yil davom etdi va Kann kinofestivaliga yuborilişidan bir neça kun oldin yakunlandi.

Multfilmni latviyalik «Dream Well Studio», fransuzlarning «Sacrebleu Productions» va belgiyalik «Take Five» studiyalari suratga oldi. Filmda taxminan 30 kişi işladi.

«Take Five» va «Sacrebleu Productions» studiyalari 2022-yilda işlab çiqarişga qöşildi va personajlar animatsiyasi hamda ovoz dizayni ustida işladi. Film işlab çiqilayotgan paytda uning materiallari 2022-yilda Bordoda bölib ötgan Cartoon Movie forumida namoyiş etildi. Film Latviya Milliy kino markazi, Latviya Davlat madaniy kapital jamğarmasi, Fransiyaning Milliy kino va multiplikatsiya markazi, Arte France, Eurimages hamda RTBF tomonidan moliyaviy qöllab-quvvatlandi.

Multfilmning barça animatsiyasi Blender dasturida yaratilgan. Zilbalodis 2019-yilda birinçi töliq metrajli loyihasini tugatgaç, Blenderga ötişga qaror qildi. Bunga asosan EEVEE renderlaş dvigateli sabab böldi: u real vaqt rejimida işlaş, yoritiş va sahnaning vizual uslubini tez sozlaş imkonini berardi. Dasturni özlaştiriş nisbatan oson keçdi, aksariyat animatorlar Blenderga bir haftadan kamroq vaqtda moslaşdi. Film render-fermalarsiz şaxsiy kompyuterda vizualizatsiya qilindi, yakuniy köriniş esa keyingi qayta işlaşsiz, faqat içki vositalar bilan erişildi. Rejissyorning taʼkidlaşiça, işning barça bosqiçlarini bitta muhitda birlaştiriş jamoaga resurslardan samarali foydalaniş va işlab çiqarişning istalgan bosqiçida tezkorlik bilan özgartiriş kiritiş imkonini bergan. Suv va möyna simulyatsiyasi uçun Blender asosida maxsus vositalar işlab çiqildi.

Filmda hikoya sözlarsiz olib boriladi. Yaratuvçilar hayvonlarning ovozlarini hayvonot boğlarida yozib olgan hamda ovoz kutubxonalaridan foydalangan. Muşukning ovozini yaratişda ovoz muhandisi Gurval Koik-Gallas özining Miut ismli muşugi hamda boşqa muşuklarning «ovozini» yozib olgan. Ammo yoziş jarayoni qiyin keçdi: mikrofon körişi bilanoq muşuk deyarli ikki oy davomida jim bölib qoldi. Bir kuni ovoz muhandisi muşuk bilan yolğiz qolib, eski mikrofonni topdi va uning ketidan yurib, filmning boş qahramoni uçun barça ovozlarni muvaffaqiyatli yozib oldi. Kapibaraning ovozini yoziş uçun ovoz muhandisi hayvonot boğidagi kapibara yetiştiruvçisi bilan işladi, ammo kapibaraning çiqaradigan ovozlari juda ötkir bölib çiqdi va filmdagi bosiq, xotirjam personajga mos kelmadi. Natijada kapibara ovozini boşqa hayvon — tuyaning bolasi bilan yozişga qaror qilindi. Kitning nafasini ifodalaş uçun esa qari yölbarsning xirillagan, astma kasaliga öxşaş nafasi işlatildi. Yozuv kerakli taʼsirga erişiş uçun sekinlaştirildi va ohangi pasaytirildi.

Filmga musiqani Gints Zilbalodis va perkussionist Rixards Zalyupe yozgan. Bu Zilbalodisning Zalyupe bilan hamkorlikda amalga oşirgan ikkinçi loyihasi. Zilbalodis musiqiy eskizlar ustida hali ssenariy bosqiçidayoq işlay boşlagan, bu esa musiqani film tuzilmasiga kiritiş va montaj vaqtida tayyor vaqtinçalik kompozitsiyalar örniga undan foydalaniş imkonini bergan. Montaj yakunlangaç, loyihaga Zalyupe jalb qilindi. U boşlanğiç mavzularni qayta işlab, töldirdi, ularning ifodaliligini kuçaytirdi va partituraga yaxlitlik bağişladi. Zalyupening fikriça, Zilbalodisning minimalistik va ritmik jihatdan puxta musiqasi sahnalarga ohang bergan, bu esa unga orkestrovka va melodik urğularga eʼtibor qaratiş imkonini bergan. Zilbalodis kulminatsiya uçun yaratgan lirik mavzu butun film böylab tarqatilgan.

Filmning musiqiy jörligi uning ovoz dizayni bilan çambarças boğliq. Multfilmda sözlar bölmagani uçun asosiy audio töldiruvçi atrof-muhit va hayvonlarning ovozlaridan iborat. Saundtrek boş qahramon — suv bosgan manzarada suzib yurgan muşukning közi bilan dunyoni qabul qilişni kuçaytirişda muhim rol öynaydi. Zilbalodis taʼkidlaşiça, tomoşabinda işonçlilik hissini yaratiş uçun ovozlarni aniq takrorlaş emas, balki ularni filmning kontekstida haqiqatdek tuyulişi uçun ijodiy qayta işlaş muhim.

Filmdagi har bir hayvonning öziga xos musiqiy obrazi bor, uni alohida çolğu ifodalaydi: muşuk uçun — klarnet, lemur uçun — gamelan orkestri asboblari, kapibara uçun — afrika kalimbasi va balafon.

Saundtrekda 23 ta kompozitsiya bor, unda asosan zarbli, torli va elektron asboblar işlatilgan. 7 soatlik musiqa yozilgan, ammo filmning yakuniy versiyasida taxminan 50 daqiqasi işlatilgan. Albom 2024-yil 1-noyabrda Milan Records saytida çiqarildi.

«Flow»ning jahon premyerasi 2024-yil 22-mayda 77-Kann xalqaro kinofestivalida bölib ötdi. Multfilm Latviyadan Kann kinofestivalida taqdim etilgan birinçi töliq metrajli animatsion film böldi. Kann kinofestivalidagi premyeradan söng film yetti daqiqa davom etgan olqişlarga sazovor böldi. Premyeradan bir neça soat ötib, filmni namoyiş qiliş huquqini amerikalik Janus Films va Sideşow kompaniyalari sotib oldi.

Kann kinofestivalidan keyin film Anssi xalqaro animatsion filmlar festivali, Gvadalaxara (Meksika) festivali, Ottava xalqaro animatsion kino festivali va Afina xalqaro kinofestivali (Athens IFF) kabi köplab boşqa xalqaro festivallarda namoyiş etildi. Film Flow nomi ostida tarqatilmoqda. 2024-yil 7-noyabrda film Italiyada, 8-noyabrda Indoneziya va Islandiyada, 14-noyabrda Tailandda, 15-noyabrda Şvetsiyada, 21-noyabrda esa Ukrainada («Потік. Останній кіт на Землі» nomi bilan) çiqarildi. 2024-yil 22-noyabrdan Janus Films va Sideşow filmni AQŞning Nyu-York va Los-Anjelesda çeklangan namoyiş qildi, 6-dekabrdan esa keng prokat boşlandi.

Milliy premyera 2024-yil 28-avgustda «Splendid Palace» kinoteatrida bölib ötdi. Milliy premyeradan beri Latviyada 306 000 dan ortiq çipta sotildi. Bu film mamlakat mustaqilligi tiklanganidan beri katta ekranda eng ommabop film böldi va «Qor böronidagi ruhlar» filmini ortda qoldirdi.

Fransuz distribyutor kompaniyasi UFO Distribution filmni 2024-yil 30-oktabrdan Fransiya kinoteatrlarida çiqardi. «Flow» şuningdek AQŞdagi Janus Films uçun eng kassa filmi böldi, 4 million dollar yiğib, «Mening maşinamning rulini boşqar» filmidan oşib ketdi. Buyuk Britaniya va Irlandiyada «Flow»ning muvaffaqiyatidan söng, 2025-yil martida rejissyorning birinçi töliq metrajli multfilmi — 2019-yilgi «Sirli orol»ni ekranlarga qaytarişga qaror qilindi.

11-sentabrda AQŞning Sietl şahrida animatsion «Flow» filmiga yozilgan simfonik musiqaning jahon premyerasi bölib ötdi.

Şarhlar agregatori Rotten Tomatoes saytida filmga 148 ta tanqidçi şarhi asosida 97 % ning rekord reytingi berilgan, örtaça baho 10 balldan 8,5. Metacritic filmga 27 ta tanqidçi şarhi asosida 100 balldan 87 ball qöygan.

Britaniyaning The Telegraph naşri filmni Kann kinofestivalining eng kuçli oltita filmi qatoriga kiritdi, amerikalik The Hollywood Reporter esa uni Kann kinofestivalining eng yaxşi 20 ta filmi röyxatiga qöşdi. The Hollywood Reporter uçun şarhida tanqidçi Devid Runi filmni «dunyo halokati yoqasidagi hayajonli sukut sarguzaşti» deb atadi va film «yurakni ezib, yana yiğiş qodir» ekanini taʼkidladi. Aktyor va rejissyor Bill Xeyder «Flow»ni 2024-yildagi sevimli filmi deb atadi, uni uç marta tomoşa qilganini aytdi va allergiyasiga qaramay muşuk olişni xohlab qolganini bildirdi. IndieWire muharriri Kristian Blauvelt Zilbalodisning filmini Disneyning «Bembi» kabi animatsiya tarixidagi muhim bosqiçlardan biri deb atadi. The New York Times tanqidçisi Kalum Marsh «hayvonlar hayvonlardek harakat qiladi, bu ularning sarguzaştlariga şunday haqiqiylik baxş etadiki, zavq va xavf lahzalarida his-tuyğular yanada kuçliroq böladi» deb taʼkidladi. Kino tanqidçisi va kino tarixçisi Kristina Matisa filmning prodyuseri Matiss Kajaning rolini yuqori baholadi va «Flow» animatsion filmlarda odatda körganimizning hammasidan farq qilişini aytdi. Anton Dolinning fikriça, «Flow»ning syujeti dunyo oxiri haqidagi hikoya. U şuningdek bu filmni «har doim simpatiya uyğotadigan mustaqil kino, va şu bilan birga juda muallifona usulda yaratilgan» deb hisoblaydi.

2024-yilda multfilm rejissyori Gints Zilbalodisga «Yilning Rigaliksi» unvoni berildi. 2025-yil aprelida rejissyor Gints Zilbalodis, film prodyuseri Matiss Kaja va bastakor Rixards Zalyupe Uç Yulduz ordeni bilan taqdirlandi. 2025-yil oktabrida prodyuserlar Gregori Zalsman va Ron Dayens Uç yulduz ordeni komandorlari böldi.

Filmning 57 ta mukofoti va yana 78 ta turli mukofotlarga nominatsiyasi bor.

Film Kinematografik sanʼat va fanlar akademiyasi mukofotiga sazovor bölgan birinçi latviyalik töliq metrajli multfilm böldi. Şuningdek, u «Oskar»ga nominatsiyalangan birinçi latviyalik film böldi. Bundan taşqari, «Flow» «Eng yaxşi çet tilidagi film» nominatsiyasida körsatilgan uçta animatsion töliq metrajli filmdan biri hisoblanadi (qolganlari «Qoçiş» va «Başir bilan vals»).

2025-yil 7–16-martda eng nufuzli uçta mukofot (yaʼni «Oskar», «Oltin globus» va Yevropa kino akademiyasi haykalçalari) Latviya Milliy badiiy muzeyida namoyiş etildi.

«Flow» multfilmi Latviyada keng ijtimoiy rezonans uyğotdi. Rigada boş qahramon — qora muşuk tasvirlangan reklama bannerlari va ustunlar örnatildi. Filmning maşhurligidan tadbirkorlar foydalanib, mavzuga oid mahsulotlar: kiyim, aksessuar va suvenirlar çiqarişdi. 2025-yil yanvar oyining boşida köça rassomi Kiwie Rigadagi Ropajy köçasi, 15-uyda multfilm qahramonining grafitisini çizdi. Keyinroq şunga öxşaş grafiti Daugavpils qalʼasi devorida ham paydo böldi. Filmning maşhurligi natijasi sifatida Rigadagi Ozodlik haykali maydonida qora muşukning vaqtinçalik haykali örnatildi. Keyinçalik u Ratuşa maydoniga köçirildi. 2025-yil mayida Riganing turli boğlarida multfilmning boşqa personajlari — it, lemur va kapibara haykallari örnatildi. Latviya banki filmga bağişlangan yodgorlik poçta markasini çeklangan tiraj bilan çiqardi.

Filmning muvaffaqiyati Latviya kino sanoatiga investitsiyalar ösişiga yordam berdi. Rejissyorning sözlariga köra, mahalliy kinoişlab çiqarişga qiziqiş sezilarli darajada ortdi, xalqaro kompaniyalar esa Latviyani animatsion loyihalar uçun maydon sifatida köra boşladi. Latviya madaniyat vaziri Agnese Lace «Flow»ning yutuqlari nafaqat latviyalik kinoni ommalaştirişga, balki mamlakatni xalqaro maydonda ilgari surişga ham xizmat qilayotganini aytdi. Xalqaro eʼtirof, jumladan «Oskar» uçun qisqa röyxatga kiritilgani tufayli film madaniy diplomatiya vositasiga aylandi. Lace bunday yutuqlar Latviyaning global kino sanoatidagi mavqeini mustahkamlaşi va xalqaro hamkorlikni rivojlantirişini taʼkidladi. Şu munosabat bilan Madaniyat vazirligi latviyalik kinematografistlarni qöllab-quvvatlaşning qöşimça çoralarini körib çiqmoqda, bu ularning jahon bozoridagi mavqeini kuçaytiriş uçun zarur.

Multfilmga qiziqiş Latviya çegarasidan taşqariga ham tarqaldi. Braziliyada film çiqqanidan keyin qora muşuklarni boşpanalardan olib ketiş holatlari köpaygani qayd etilgan — bu boş qahramonning maşhurligi bilan boğlanmoqda. Filmdan olingan kadr Blender dasturining 4.4 versiyasida boşlanğiç ekran sifatida işlatildi.

Mualliflik huquqlarining keç röyxatga olinişi personajlar tasvirlangan soxta mahsulotlarning paydo bölişiga olib keldi. Qonuniy hamkorlik misollari sifatida filmga bağişlangan behi limonadini, Valmiyermuyja pivo zavodining filmning yaratuvçilari bilan hamkorlikda çiqargan mahsulotini, Latviya poçtasi çiqargan multfilm personajlari tasvirlangan poçta markasini, Brain Games kompaniyasi çiqargan syujetga asoslangan stol öyinini hamda Karums kompaniyasi çiqargan glazurlangan sirni keltiriş mumkin. 2025-yilda multfilmning rasmiy kitobiy moslaşuvi çiqarildi.