Zamri — umri — voskresni! — Sovet badiiy töliqmetrajli qora-oq dramatik filmi. U 1989-yilda «Lenfilm» kinostudiyasida rejissyor Vitaliy Kanevskiy tomonidan suratga olingan. Filmning SSSRdagi premyerasi 1990-yilning avgust oyida bölib ötgan.
Film uruşdan keyingi ilk yillarda kiçik kon şaharçasi aholisi haqida hikoya qiladi. Bu filmning davomi — «Samostoyatelnaya jizn» bölib, uni öşa rejissyor va ssenariy muallifi boş rollarda öşa aktyorlar bilan suratga olgan.
1Rollarda
Dinara Drukarova, Pavel Nazarov, Elena Kimovna Popova
2Syujet
Kinohikoyaning voqealari 1947-yilda Xudo unutgan, mahbuslar zonasiga öxşagan kiçik Suçan kon şaharçasida…
Kinohikoyaning voqealari 1947-yilda Xudo unutgan, mahbuslar zonasiga öxşagan kiçik Suçan kon şaharçasida bölib ötadi. Ösmirlar Valerka va Galiya bir baraklarda yaşaydi: ular bir vaqtning özida döst, duşman va raqib. Qattiq sovuqda Galiya mahalliy bozorda kружkalarda «çoy» (issiq suv) sotayotganini körgan Valerka ham şunday qilişni boşlaydi va baland ovozda suvi buloqdan olinganini, qizniki esa zanglagan kolonkadan olinganini aytib baqiradi. Topgan pullariga Valerka konki sotib oladi, lekin uni birinçi kunning özidayoq boşqa bolalar undan tortib olişadi. Galiya unga öğrini topib, konkini qaytarib olişda yordam beradi. Maktabda Valerkaning muammolari boşlanadi: u kulgi uçun maktab hojatxonasiga xamirturuş taşlaydi, natijada hojatxonaning mazmuni köçaga oqib çiqadi. Maktab direktori aybdorni qidiradi va uni topgaç, Valerkaning onasi öğlini maktabdan haydamaslik uçun direktordan uzr söraşga va köndirişga majbur böladi.
Kiçik lokomotivda kömir taşiydigan platformalar bilan ketayotgan maşinist platformada sayr qilmoqçi bölgan Valerkani urganida, bola yana bir antiqa rejani öylab topadi. U temir yöl strelkasini buradi va lokomotiv relsdan çiqib, yonboşiga ağanaydi. Şaharçada aybdorni qidirişadi, Valerka esa faqat Galiyaga oçilib, endi öz barakiga qaytmasligini aytadi. U harakatdagi poyezdga çiqib olib, Vladivostokka jönab ketadi va u yerda qarindoşlarinikida tunaydi. Ertalab uning ortidan militsioner keladi, lekin Valerka qoçib qutuladi. U kattalardan iborat öğrilar guruhi bilan aloqaga kiradi. Öğrilar Valerka yordamida zargarlik dökonini talon-taroj qiladi va qöriqçini öldiradi. Biroq ular bola ularni «sotayotgan»iga işonib, uni öldirişga qaror qiladi. Şu paytda şaharda mehmonda bölgan Galiya Valerkani topadi. U Valerkaga militsiya kelganini aytadi: onasi uni qidiruvga bergan, temir yöldagi halokat uçun esa endi heç kim uni ayblamayapti. Valerka va Galiya piçoq bilan ularning ortidan quvayotgan öğrilardan zörğa qoçib qutulişadi. Ular yölning bir qismini tasodifiy poyezdda bosib ötadi, keyin esa piyoda davom etişadi. Şu vaqt içida ularni taʼqib qilayotgan töda yonidan ötayotgan yuk poyezdidan bolalarni payqab qoladi. Temir yöl yonbağirida ketayotib, Valerka Galiyaga sheʼrlar öqiydi va qöşiqlar kuylaydi, jumladan sevgi haqida ham. Kamera bolalardan uzoqlaşganda, Valerka qiçqiradi (ehtimol, ularga yetib kelgan öğrilar hujum qilayotgandir).
Film Galiyaning otasi qöşnilari bilan birga aravada qizining jasadini barakka olib kelgan sahna bilan tugaydi. Valerka haqida esa aytişadiki, uni onasi kasalxonaga olib ketgan.
3Rollarda
Pavel Nazarov — Valerka…
Pavel Nazarov — Valerka Vasilyev
Dinara Drukarova — Galiya Xabibullina
Elena Popova — Valerkaning onasi
Vadim Yermolayev — maktab direktori
Valentina Kosobutskaya — öquv işlari böyiça muovin
Nikolay Mixeyev — maktab xöjalik mudiri
Valeriy Ivçenko — Abram, sobiq mahbus
4Surat guruhi
Ssenariy muallifi va rejissyor-postanovşik — Vitaliy…
Ssenariy muallifi va rejissyor-postanovşik — Vitaliy Kanevskiy
Operator-postanovşik — Vladimir Brilyakov
Rassom-postanovşik — Yuriy Paşigorev
Kompozitor — Sergey Baneviç
Tovuş operatori — Oksana Strugina
Muharrir — Aleksey Purtov
Operator — N. Lazutkin
Montaj — Galina Kornilova
Grim — G. Vdoviçenko
Kostyum rassomlari — T. Koçergina, Tatyana Milyant
Yordamçilar:
rejissyor — V. Krasilnikova, M. Minko
operator — P. Dolgorukov
montaj böyiça — T. Bystrova
Dekorator-rassom — Yu. Rotin
Fotorassom — Yuriy Zaytsev
Maʼmuriy guruh — V. Inixov, T. Loginova, I. Gayevskaya, A. Pilipko
Kartina direktori — Valentina Tarasova
Film «Şostka» «Svema» işlab çiqariş birlaşmasining plyonkasiga olingan.
5Mukofotlar
«Oltin kamera» mukofoti — Kann kinofestivalida eng yaxşi debyut uçun…
«Oltin kamera» mukofoti — Kann kinofestivalida eng yaxşi debyut uçun (1990)
Gent xalqaro kinofestivalining boş mukofoti (1990)
«Feliks» mukofoti — eng yaxşi ssenariy uçun (1990)
«Stalker» festivali (1995)
6Şarhlar
Elena Stişova («Sanʼat kinosi», № 11,…
Elena Stişova («Sanʼat kinosi», № 11, 1990):
Axir, oldimizda birinçi muhabbat haqidagi hikoya turibdi.
Eduard Volodarskiy («Seans», № 2, 1991):
Filmning asosi — öşa vaqtdan beri heç narsa özgarmagan hayotning fonida bola va qiz muhabbati.
Kartinaning dastlabki variantida u «Qöriqçi farişta» deb atalgan. Farişta qiz edi, şuning uçun uning finaldagi ölimiga qöşilmayman.
Dmitriy Savelyev («Seans», № 8, 1993):
Muhabbat — muhabbatsizlik, döstlik — döstlik emas. Yopişma, tatarça şayton, nega yopişding. Janjallar, xafagarçiliklar, qoçiş va qöriqçi fariştaning halokati. Qançalik bemaʼni, şunçalik oldindan sezilgan. Zamri — umri — voskresni: urğu ikkinçi sözda. Mustaqil hayotga Valerka yolğiz jönadi. Qöriqçi fariştasiz mustaqil hayot oğir keçadi.
Matn: maqola tarjimasi «Замри — умри — воскресни!» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.