Godzilla (film, 1954)

«Godzilla» (yapon. ゴジラ, godzira) — 1954-yilda rejissyor Isiro Honda tomonidan suratga olingan yapon kinofilmi, «Godzilla» filmlar seriyasining birinçisi. AQŞ-da 1956-yilda «Godzilla, King of the Monsters!» nomi bilan «amerikalaştirilgan», kuçli qayta montaj qilingan versiya çiqarildi.

«Godzilla» birinçi marta 1954-yil 27-oktabrda Nagoyada namoyiş etildi, bir hafta ötib, 3-noyabrda butun mamlakat böylab çiqdi. Taxminan 9 610 000 çipta sotildi, bu yili mamlakat böyiça sakkizinçi natija edi. U Yaponiyada «King Kong va Godzilla» filmidan keyin Godzilla haqidagi ikkinçi maşhur film bölib qolmoqda. Yaponiyada birinçi prokat davomida film 183 million iyen yiğdi.

1957-yilda film Fransiyada çiqarildi, u yerda 835 511 çipta sotildi. 21-asr boşida Şimoliy Amerikada filmning çeklangan qayta namoyişlari 562 711 dollar keltirdi, 2004-yildagi qayta namoyiş Amerikada 412 520 dollar yiğdi, 2014-yildagi qayta namoyiş esa 150 191 AQŞ dollari yiğdi.

1955-yilda va 1960-yillarda Godzillani AQŞ-dagi amerikalik yaponlarga asosan yapon mahallalarida namoyiş etişgan. Ingliz tilidagi subtitrli versiya 1982-yilda Nyu-York, Çikago va boşqa şaharlardagi kinofestivallarda körsatildi.

Godzillaning 50 yilligi munosabati bilan, 2004-yil 7-mayda art-xaus distribyutori Rialto Pictures filmga AQŞ böylab, qirğoqdan qirğoqqaça, turoperator uslubidagi çeklangan çiqarilişni taqdim etdi, prokat 2004-yil 19-dekabrda yakunlandi. Faqat ikkita kinoteatrda boşlangan film birinçi dam oliş kunlari 38 030 dollar işladi. Jami film 412 520 dollar keltirdi.

1956-yilda rejissyor Roland Emmerich rahbarligida AQŞ-da filmning asl versiyasi qayta montaj qilindi, ayrim epizodlar qirqib olindi va özining syujet liniyasi qöşildi, «Godzilla, King of the Monsters!» nomi bilan çiqarildi. Bu yerda jurnalist Steve Martin (Raymond Burr) Godzilla haqida voqea joyidan — Tokio köçalaridan reportaj olib boradi va bu jarayonda deyarli halok böladi. Aynan şu körinişda film butun dunyoga maşhur böldi.

Film butun dunyoda maşhurlikka erişdi. Juda köp davomlar suratga olindi, Amerika versiyasi va keyinroq çiqqan, aslga köproq öxşaş yangi amerikaça remeyk, Gareth Edwards tomonidan yaratilgan. Tomoşabinlarni xursand qiliş uçun bu mavjudot gigant pterozavr Rodan, ulkan kapalak Mothra, uning antipodi — Battra, loydan iborat yirtqiç Hedora, ulkan krevetka Ebira, Yilon Goriniçga öxşaş ajdar King Ghidorah, Biollante hayvoni va hatto King Kong bilan jang qildi. Bir neça marta Godzillaga mexanik analoglari — Meçagodzilla qarşi çiqdi.

Tomoşabinlar talabini qondiriş uçun keyingi yilning özidayoq davomi — «Godzilla qaytadan hujum qiladi» çiqdi. Bu filmda maʼlum böladiki, tirik qolgan yana bir yirtqiç bor… Uni yöq qilişga urinişlar qilinadi, ammo «King Kong va Godzilla» (1962) filmida u qaytib keladi va şu tariqa dunyodagi eng maşhur kinoserallardan biri boşlanadi.

Godzilla haqidagi keyingi barça filmlarda birinçi filmning voqealari doimo eslatib ötiladi. Unga eng bevosita aloqador bölgan film — «Godzilla va Buzğuçi» (1995), unda birinçi filmda olim Serizava tomonidan ixtiro qilingan kislorod buzğuçisi milliardlab yillar oldin sayyoramizda yaşagan dahşatli yirtqiç hayvonga aylanadi.

2002-yilda «Godzilla Meçagodzilla 3» (yoki «Godzilla va Kiryu») filmi ekranga çiqdi. Syujetga köra, Godzillaning skeleti saqlanib qolgan, uni okean tubidan kötarişadi va uning asosida biomexanik robot Kiryu yaratiladi (yaponçada «kiryu» «mexanik ajdar» degan maʼnoni anglatadi). Maʼlum bölişiça, uning 1954-yil voqealari haqidagi energetik xotirasi saqlanib qolgan, şu sababli u baʼzan nazoratdan çiqib ketadi.

Film Empire jurnalining jahon kinematografiyasining eng yaxşi yuz filmi röyxatiga kiritildi va 31-örinni egalladi. 2007-yilda «Saturn» mukofotiga sazovor böldi.

Godzilla tanqidçilardan umuman ijobiy şarhlar oldi. Rotten Tomatoes şarhlar agregatorida tasdiqlaş reytingi 74 ta şarh asosida 93% ni taşkil etadi, örtaça baho 10 ballik şkala böyiça 7,6. Metacriticda film 20 ta şarhga asoslangan 100 balldan 78 ball oldi.