Greed

Ssenariyni Erix fon Ştrogeym Frank Norrisning «Mactig. San-Fransisko hikoyasi» qissasi asosida yozgan. Voqealar XIX asrning oxirida bölib ötadi. Tafsilotlarga eʼtiborli rejissyor kiyim-keçak va öşa davrning boşqa anjomlariga pul sarflamaslik uçun voqealarni XX asrning 20-yillariga köçirgan.

Suratga olişga tayyorgarlikni Ştrogeym 1922-yilning oxirida, «Universal»dan Goldwyn Picturesʼga ötganidan köp ötmay boşlagan. Şu bilan birga, faqat boş rollarga emas, balki barça aktyorlarni ham alohida diqqat bilan tanlagan. «Seziş qiyin emas, — deb yozgan Ştrogeym, — men imkon bölganda doim bir xil aktyor va aktrisalardan foydalanaman. Mac-Tig rolu uçun Gibson Gouland kerak bölganda, u Şotlandiyada ekani maʼlum böldi. Men uni çaqirdim, çunki boşqa heç bir aktyor qahramonning taşqi körinişi va xarakteriga u kabi aniq mos kelmasdi. Çezare Gravinani işga olmoqçi bölganimda, u xotini — qöşiqçi bilan Argentinaga ketganini bildim. Unga ham qaytib kelişga töğri keldi».

Film uçun San-Fransiskoda ikkita uy sotib olingan, aynan Norris tasvirlagan öşa mahallada. Rejissyor xonalar içki körinişini, hatto iflos va örgimçak törlarini ham özgartirmasdan saqlab qolgan. Suratga oliş jarayonida sunʼiy dekoratsiyalardan foydalanilmagan; xususan, filmning yakuniy epizodi Ölim vodiysida olingan. Bu haqda Ştrogeym şunday eslagan: «Biz köçmançilardan keyin, yer yuzining eng past çuqurligiga kirgan birinçi oqlar (41 erkak, bitta ayol) edik. Biz ham soyada, ham quyoşda, 142 gradus Farengeyt haroratda işladik».

Ştrogeym özi montaj qilgan, taxminan 9 soat davom etadigan birinçi işçi körişdan keyin studiya rahbariyati filmni bir neça marta qisqartirişni talab qilgan. Ştrogeym filmni 42 katuşkadan 24 katuşkagaça qisqartirgan, ammo keyingi qisqartirişlarga rozi bölmagan. Reks Ingram filmni 18 katuşkagaça qisqartirgan, oxirida esa studiya özi prokat uçun uni 10 katuşkagaça qisqartirgan. Ştrogeym bu versiyani hatto körişdan boş tortgan va matbuotda filmni özinikI deb tan olmasligini aytgan. Şunga qaramay, hatto şu körinişda ham film jahon kinosining oltin fondiga kirgan; xususan, 1958-yilgi nufuzli sörovnoma natijalariga köra, u barça davrlar va xalqlarning eng yaxşi ön ikki filmi qatoriga kirgan.

Qisqartiriş paytida filmdan baʼzi syujet çiziqlari tuşib qolgan, jumladan, Zerkov (Çezare Gravina) hikoyasi. U tozalovçi ayol Mariya (Deyl Fuller)da katta jamğarma bor deb gumon qilib, uni öldiradi va heç qanday jamğarma topmagaç, öz joniga qasd qiladi.

«Greed»ning asl versiyasi, ehtimol, yöqolgan — heç bölmasa, uni topişga qaratilgan köp yillik urinişlar hozirça natija bermadi. Hozirda filmning ikki versiyasi naşr etilmoqda: studiya tomonidan montaj qilingan, 145 daqiqa davom etadigan versiya (yanada qisqaroq — 102 daqiqalik versiya ham mavjud) va «tiklangan» deb ataladigan, 4 soatlik versiya. Ikkinçisi saqlanib qolgan fotosuratlar va yozuvlar yordamida muallif versiyasini qisman tiklaşdir. Bu versiya 1999-yilda Turner Entertainment kompaniyasi tomonidan Ştrogeymning suratga oliş vaqtida qöllagan epizodma-epizod işlanmalaridan foydalangan holda yaratilgan va heç bölmasa muallif ğoyasi haqida tasavvur beradi.

Erix fon Ştrogeym — rejissyor va ssenariy muallifi

Uilyam X. Daniels — operator

Ben F. Reynolds — operator

Uilyam Ekst — kompozitor

Irving Talberg — prodyuser