Joanna Drayton taʼtildan söng San-Fransisko şahridagi ota-onasi uyiga hamrohi, doktor Jon Prentis bilan qaytadi. Jon tanilgan qora tanli şifokor, Joanna esa u bilan atigi 10 kunlik tanişuvdan söng turmuş qurmoqçi. Gazeta naşriyoti egasi Mett Drayton va uning xotini Kristina yangi kuyovni qanday qabul qilişi noaniq. Ikki oila bir-biriga yuzma-yuz kelib, özlarining qaraşlari qançalik çidamli ekanini sinab körişi kerak.
Filmni 1967 yilda Stenli Kramer suratga olgan, ssenariy muallifi Uilyam Roz. Musiqasini Frank De Vol yozgan. Janri — komediya, drama va romantik komediya. Işlab çiqargan studiya — Columbia Pictures, hronometraj 108 daqiqa. Boş rollarda Spenser Treysi, Ketrin Xepbern, Sidney Puatye va Ketrin Xoutn ijro etgan. Film Treysi va Xepbernning töqqizinçi va sönggi ekran dueti böldi, şuningdek irqlararo munosabatlarni körsatgan dastlabki filmlardan biri hisoblanadi.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Katharine Hepburn, Spencer Tracy, Sidney Poitier
Stanley Kramerrejissyor
Katharine Hepburnaktyor
Spencer Tracyaktyor
Sidney PoitieraktyorKHKatharine HoughtonaktyorBRBeah RichardsaktyorCKCecil KellawayaktyorISIsabel SanfordaktyorRGRoy GlennaktyorWRWilliam Rosessenariy muallifiFDFrank De Volkompozitor·Ensiklopediyadan
«Kim keçki ovqatga keladi?» (ingl. Guess Whös Coming to Dinner) — Stenli Kramer suratga olgan, Uilyam Roz ssenariysi asosidagi, 1967 yilda çiqqan amerikalik komediya-drama filmi. Boş rollarda Spenser Treysi, Ketrin Xepbern, Sidney Puatye va Ketrin Xoutn ijro etgan.
Film irqlararo munosabatlarni ijobiy yakun bilan körsatgan dastlabki filmlardan biri hisoblanadi. Şunga qaramay, bir qator tanqidçilar film mavzuga juda ehtiyotkorlik bilan yondaşganini taʼkidlaydi, Puatye qahramoni haddan taşqari idealaştirilgan va afro-amerikalik tomoşabindan köra oq tanli tomoşabinga köproq yönaltirilgan, deb hisoblaydi.
Film Treysi va Xepbernning töqqizinçi va sönggi ekran dueti böldi. Suratga oliş işlari aktyor vafotidan 17 kun oldin yakunlangan, aktyor premyeradan olti oy oldin vafot etgan. Kasal Treysini suratga olişga suğurta kompaniyasi rozi bölişi uçun, agar filmni boşqa aktyor bilan qayta suratga oliş zarur bölsa, Xepbern va Kramerning haqlari muzlatib qöyilgan. Aktrisa tugallangan filmni heç qaçon körmagan va Treysi haqidagi xotiralar unga juda oğriqli ekanini aytgan.
3Syujet
1967 yil. Joanna «Joi» Drayton (Ketrin Xoutn), 23 yoşli oq tanli qiz Gavayida taʼtildan söng Kaliforniya…
1967 yil. Joanna «Joi» Drayton (Ketrin Xoutn), 23 yoşli oq tanli qiz Gavayida taʼtildan söng Kaliforniya ştatining San-Fransisko şahridagi uyiga qaytadi, u yerda hamrohi — doktor Jon Ueyd Prentis (Sidney Puatye), 37 yoşli qora tanli diplomli şifokor bilan ota-onasini taniştirmoqçi. U bilan 10 kunlik tanişuvdan söng sevib qolgan va turmuş qurişga tayyorlanmoqda. Yölda ular Joannaning onasi boşqaradigan rasm galereyasiga kirib, u yerda galereya mudiri Hilari Sent-Jorj (Virjiniya Kristin) bölib işlaydi, va ulardan missis Draytonga kelişlari haqida xabar berişni söraydilar. Haşamatli kvartirada yangi kelganlarni birinçi bölib qora tanli uy bekasi Matilda «Tilli» Binks (Izabel Sanford) kutib oladi. U Jonning kelganidan norozi. Jon Los-Anjelesdagi ota-onasiga qönğiroq qilib, quvonçli xabarni aytadi, ammo kelinining oq tanli ekanini aytmaydi.
Kelinni birinçi bölib galereya egasi Kristina Drayton (Katharine Hepburn) köradi. Joanna unga Jon beva ekanini aytadi: uning xotini va öğli 8 yil oldin Belgiyada poyezd halokatida halok bölgan. Bitta jiddiy muammo bor: Jon — qora tanli. Missis Drayton hayron qoladi, lekin özini tutişga harakat qiladi. Keçki ovqat stolida Joanna Jon bugun keçqurun Nyu-Yorkka universitetdagi dösti bilan uçraşiş uçun ketişini, ertaga esa Jenevaga, Jahon soğliqni saqlaş taşkilotida uç oylik işga ketişini aytadi. Bir haftadan keyin esa Joanna ham turmuş quriş uçun unga qöşiladi. Tez orada gazeta naşriyoti egasi, janob Mett Drayton (Spenser Tracy) keladi. U darhol vaziyatning mohiyatini tuşunmaydi va qizining tez orada turmuş qurişiga aniq rozilik bermaydi. Şundan söng u golf öyinini bekor qiladi, kabinetga kirib, telefon orqali doktor Prentis haqida maʼlumot topişni buyuradi.
Joannaning ota-onasi eski anʼanaviy liberallar bölib, qizlariga boşqa irq vakillariga teng munosabatda bölişni örgatgan, ammo özlari eski xurofotlardan xalos bölmagan va qizlarining harakatlarini qöllab-quvvatlay olmaydi. Jon xonada Drayton juftligiga qatʼiy bayon qiladi: agar ular qizlariga aniq rozilik bermasa, u unga uylanmaydi. Şu bilan u irqiy kamsitiş uçun masʼuliyatni töliq ularning zimmasiga yuklaydi. Ota-onaning javobi Joannaning unga ergaşiş-ergaşmasligini belgilaydi. Suhbatdan keyin kotiba Idi qönğiroq qilib, doktor Prentis haqida quyidagilarni xabar beradi: «1930 yilda Los-Anjelesda tuğilgan, Jons Xopkins kollejini aʼlo baholar bilan tamomlagan, Yel tibbiyot maktabi professorining yordamçisi, Londonning tropik tibbiyot maktabi professori, JSST direktorining yordamçisi, ikkita kitob muallifi, ilmiy maqolalari röyxati esa qölingiz uzunligida». Va yana: «1959 yilda Elizabet Bauers bilan turmuşda bölgan, ular va ularning öğli Jon yöl-transport hodisasida halok bölgan». Ajoyib tavsifnomani eşitgan janob Drayton Jon ota-onasiga qönğiroq qilgandan keyin qoldirgan 2 dollar 20 sentni topadi.
Kristina asta-sekin vaziyatni qabul qiladi, ammo Mett mumkin bölgan baxtsizlik va juftlik Amerika jamiyatida duç keladigan, göyo yengib bölmas muammolar sababli eʼtiroz bildiradi.
Mettning kutilmagan tarzda, Joannaning iltimosiga köra, Jon öz ota-onasini keçki ovqatga taklif qiladi. Kristina buni bilib, eriga savol beradi: «Taxmin qil-chi, kim keçki ovqatga keladi?» Mettning dösti, monsenyor Mayk Rayan (Sesil Kellauey) öyinni bekor qilib kelgandan söng, nikohni qöllab-quvvatlaşini bildiradi. Hilari aralaşgan nikohga norozilik bildirgandan söng, Kristina köçada unga ofisda 5 000 dollarlik çek yozib olişni va ularning hayotidan butunlay ğoyib bölişni aytadi. Joanna taom tayyorlayotgan Tilliga: «Taxmin qil-chi, kim keçki ovqatga keladi?» deb savol beradi. Tilli «Martin Lyuter King?» deb javob berganda, Joanna ikkinçi pirog pişirişni buyuradi, çunki monsenyor Rayan ham mehmonga keladi.
Er-xotin sayr qilişga çiqib, kafe oldida töxtaydi. Kristina eriga qizini ham qöllab-quvvatlaşini aytadi. Jonning niyatlariga şubha bilan qaraydigan va Joannani himoya qiladigan Tilli şifokorni kiyinayotgan paytda xonada köradi va unga öz qattiq fikrini bildirib, uni «nokas» deb ataydi. Avtoturargohdan çiqayotganda Mett ötib ketayotgan maşinaga uriladi. Haydovçi qora tanli bölib, janjal boşlaydi. Mett töqnaşuvdan qoçiş uçun unga 50 dollar beradi va ğazablangan holda ketib qoladi. Çunki şahardagi rangli aholi 20 foizdan kam bölsa-da, aynan ular bilan töqnaşib qolgani uni jahllantiradi.
Jon ota-onasini kutib oliş uçun aeroportga ketayotib, pari Joannaning uzoq yillik dösti va uning eri bilan içiş uçun kafeda töxtaydi. Ular ham ularni qöllab-quvvatlaydi. Fon sifatida frantsuz xonandasi Jaklin Fontein «Svingning qiroli» Benni Gudmenning 1936 yildagi hiti «The Glory of Love»ni ijro etadi. Joannada bugunning özida uçib ketiş fikri paydo böladi. Qaytib kelgaç, er Mettdan qaror qabul qilişni söraydi, ammo u öz sözidan qaytmaydi. Kristina közida yoş bilan quyoşning botişini tomoşa qiladi.
Jonning ota-onasi — janob (Roy Glenn) va missis Prentis (Bi Richards) keladi. Ular ham Joannaning oq tanli ekanini bilib, hayron qolişadi. Kristina Mettga qizining bugun uçib ketiş haqidagi qaroridan xabar beradi va qöşimça qiladi: qizi uning barça dalillariga qaramay, unga ğalaba qozonadi va u qizini qöllab-quvvatlaydi. Kristinadan Mettning nikohga qarşi ekanini bilgan monsenyor Rayan dösti bilan suhbatda uning şunçalik ğazablanganining sababi, uni burçakka qisib qöyişgani ekanini tuşunadi va 30 yil içida birinçi marta uning uçun uyalayotganini aytadi.
Oilalar örtasida xususiy suhbatlar bölib ötadi, hamma bir fikrda: vaziyatni tuşuniş uçun köproq vaqt kerak. Ikki ona terasaga çiqib, bu kutilmagan voqea bölganiga rozi bölişadi, ammo farzandlarini qöllab-quvvatlaşadi. Ikkala ota ham bularning hammasiga norozilik bildiradi. Monsenyor Jonga Mett eʼtirozlariga qaramay, nikohdan voz keçmaslikni maslahat beradi. Jonning onasi unga, u va Kristina töyni maʼqullaşini aytadi. Jon va uning otasi avlodlar örtasidagi farqlarni muhokama qiladi. Janob Prentis işlab, poçtaçi bölib 105 000 kilometr yurganini, öğli öqişi uçun maysa örib pul topganini va hozir oxirgi narsasini unga bergan onasining yuragini sindirmoqçi ekanini aytadi. Jonning onasi Mettga, u va eri işqni unutib qöyganini, haqiqiy romantikani eslay olmasliklari ularning fikrlaşini xiralaştirayotganini aytadi. Jon otasiga özi unga heç narsa qarzdor emasligini, öz qoidalari böyiça yaşaşni istaşini aytadi va ğazabda janob Prentisning avlodini «bitli» deb ataydi: ular yöqolib ketgunça yoş avlodni ballast kabi pastga tortadi. Missis Drayton quvnoq qizi oldida öz haqiqiy his-tuyğularini yaşiradi. Monsenyor Prentis oilasiga, bunday vaziyatda aytadigan gapi yöqligini tan oladi. Jon janob Draytonni, unga yuziga qarab qiz bilan nikohni maʼqullamasligini aytişga «jasorati» yetmaganlikda ayblaydi. Kristina Joannaga aytişga tayyor, ammo şu paytda ularni janob Drayton çaqiradi. U hammani mehmonxonaga yiğadi va nihoyat töy haqidagi qarorini eʼlon qilib, olti daqiqalik monolog sözlaydi.
Hayajonlangan oilalar va monsenyor «The Glory of Love» qöşiği ostida stol atrofiga ötirişadi.
4Reaksiya va qabul
Filmning AQŞdagi prokatda kassa tuşumi taxminan 56 million dollarni taşkil etdi, bu uni «Columbia Pictures»…
Filmning AQŞdagi prokatda kassa tuşumi taxminan 56 million dollarni taşkil etdi, bu uni «Columbia Pictures» uçun eng foydali loyihalardan biriga aylantirdi. «Rotten Tomatoes» agregatorida film 38 ta şarhga asoslanib, 71 foiz ijobiy baho oldi, örtaça ball esa 10 ballik şkalada 6,6. «Metacritic»da örtaça ball 100 balldan 63 (13 ta şarh), bu umuman ijobiy qabul qilinganini bildiradi. Tanqidçilar aktyorlarning işontiruvçi öyinini va ularning özaro munosabatini alohida taʼkidlaydi. Ularning fikriça, bu irqlararo nikoh mavzusini oçişdagi baʼzi sirtqilikni qoplaydi.
Film «Oskar» mukofotiga 10 ta nomzodlikka ega böldi, şu jumladan yilning eng yaxşi filmi nominatsiyasida. Ulardan ikkitasi ğalaba bilan yakunlandi: Xepbernning aktyorlik ishi va Uilyam Rozning original ssenariysi uçun.
2017 yilda film AQŞ Kongress kutubxonasi tomonidan taşkil etilgan kino merosini saqlaş dasturi bölgan Milliy film reestriga kiritildi. Bu dastur doirasida madaniy, tarixiy va estetik qiymatga ega filmlar tanlab olinadi.
Amerika kino instituti reytinglarida film quyidagi örinlarni egallagan:
«100 film» röyxatida 1998 yilgi 99-örin (nomzod bölgan, 2007 yilda röyxatdan çiqarilgan)
«100 yulduz»:
ayollar röyxatida 1-örin (Ketrin Xepbern)
erkaklar röyxatida 9-örin (Spenser Tracy)
erkaklar röyxatida 22-örin (Sidney Puatye)
«100 ehtiros» röyxatida 58-örin
«100 ilhomlantiruvçi film» röyxatida 35-örin
Şuningdek, film «100 kino iqtibosi» röyxatiga ham nomzod bölgan («You think of yourself as a colored man. I think of myself as a man.»).
5Remeyklar
1975 yilda Kramer filmning öz remeykini televidenie uçun suratga oldi, unda Mett rolida Richard Dayzart,…
1975 yilda Kramer filmning öz remeykini televidenie uçun suratga oldi, unda Mett rolida Richard Dayzart, Kristina rolida esa Elinor Parker ijro etdi.
2005 yilda Bernie Mak va Aşton Kutçer iştirokidagi «Guess Who» remeyki çiqdi.
2007 yilda filmning tamil tilidagi hind remeyki çiqdi, u «Kannamooçi Yenada» nomini oldi.
6Kadrlar
5
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Угадай, кто придёт к обеду?» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.