Guide (1965) — Indian bilingual romantic drama directed by Vijay Anand and produced by Dev Anand, who also co-starred in the film with Waheeda Rehman. Based on R. K. Narayanʼs 1958 novel The Guide, the film tells the story of Raju (Anand), a freelance tour guide, and Rosie (Rehman), the repressed wife of a wealthy arçaeologist.
A 120-minute U.S. version titled The Guide was written by Pearl S. Buck and directed and produced by Tad Danielewski. For the US version, Dev Anand insisted that Waheeda Rehman be cast as the heroine, but his advice was not heeded. The film was later screened again at the 2007 Cannes Film Festival, 42 years after its release.
Guide was a highly successful film at the box office upon its release.
At the 14th Filmfare Awards, Guide received 9 nominations, including Best Music Director (Burman) and Best Playback Singer (Lata Mangeşkar for "Aaj Phir Jeene Ki Tamanna Hai"), and won 7 awards, including a sweep of the 4 major categories (Best Film, Best Director (Vijay), Best Actor (Dev) and Best Actress (Rehman)), becoming the first film in the history of the Filmfare Awards to do so. It was also selected as Indiaʼs official entry for the Best Foreign Language Film at the 38th Academy Awards, but it was not accepted as a nominee. In 2012, Time magazine ranked it #4 on its list of "Best Bollywood Classics".
1Rollarda
Dev Anand, Waheeda Rehman, Leela Chitnis
Dev Anandaktyor
Waheeda RehmanaktyorLCLeela ChitnisaktyorIIftekharaktyorVAVijay Anandssenariy muallifiSDSachin Dev Burmankompozitor2Syujet
Raju (Dev Anand) — erkin gid bölib işlaydigan yöriqçi, u sayyohlarni tarixiy joylarga olib boriş bilan kun…
Raju (Dev Anand) — erkin gid bölib işlaydigan yöriqçi, u sayyohlarni tarixiy joylarga olib boriş bilan kun köradi. Film Raju qamoqdan ozod etilişi bilan boşlanadi, söngra voqea bir qator flaşbeklar orqali oçiladi. Bir kuni şaharga boy va keksa arxeolog Marko özining yoş xotini Rozi (Waheeda Rehman) bilan keladi. Rozi fohişa qizi edi. Marko şahar taşqarisidagi ğorlarni örganmoqçi bölib, Rajuni öziga gid qilib yollaydi. U yangi ğorni topadi va Roziga eʼtibor bermaydi.
Marko butunlay ğor kaşfiyotiga berilib ketganida, Raju Rozini sayrga olib çiqadi va uning raqs sanʼatini hamda sodda-gözal xulqini qadrlaydi. U Rozining fohişa qizi ekani va Markoning xotini bölib obröga erişgani, ammo buning dahşatli narxini tölagani haqida bilib oladi. Marko raqsga yöl qöymagani uçun Rozi özining eng katta iştiyoqidan voz keçişga majbur bölgan. Şu orada Rozi zahar içib öz joniga qasd qilişga uríniadi. Marko voqeadan xabar topib, ğorlardan qaytadi va Rozini tirik körib, unga qattiq ğazablanadi. U Roziga, agar haqiqatan ölmoqçi bölganida, öşa uyqu tabletkalaridan köproq içgan bölardi, deydi va uning öz joniga qasd qiliş harakatini şunçaki tomoşa deb ataydi. Kaşf etilgan ğorlarga qaytganida, Rozi Markoning mahalliy qabila qizi bilan vaqt ötkazayotganini va undan zavqlanayotganini biladi. Rozi Markodan qattiq ğazablanadi, ikkovi qizğin va jiddiy bahsga kirişadi, şundan söng Rozi ğorlardan ketadi va yana öz hayotiga qasd qilmoqçi böladi. Ammo Raju uni öz joniga qasd qiliş gunoh ekani va u öz orzusi uçun yaşaşi kerakligini aytib tinçlantiradi. Rozi nihoyat Markoning xotini böliş munosabatlariga xayrlaşadi. Ammo endi unga yordam va yaşaş joyi kerak. Şu yerda Raju uni öz uyiga olib keladi.
Rajuning jamoasi Rozini ham fohişa deb hisoblaydi (çunki klassik raqs anʼanaviy ravişda şohona saroylardagi fohişalar bilan boğliq edi), bu esa köplab muammolarga olib keladi: uning onasi va ukasi Rozini haydab yuborişni talab qiladi. Raju rad etadi va onasi uni tark etadi. Dösti va haydovçisi ham Rozi sababli u bilan janjallaşadi. Raju biznesidan ajraydi va butun şahar undan yuz ögiradi. Bularga qaramay, Raju Rozini qöşiq va raqs karyerasini boşlaşga yordamlaşadi va Rozi yulduzga aylanadi. Rozi şuhrat qozonar ekan, Raju buzilib ketadi: qimor öynaydi va içkilikbozlik qiladi. Marko yana sahnaga qaytadi. Rozini qaytarib oliş uçun u gul olib keladi va agentiga Rozidan seyf-közaçadagi zargarlik buyumlarini böşatişni söraşni buyuradi. Rajuga bu yoqmaydi, u biroz hasad qilib, Markoning Rozi bilan aloqa qilişini istamaydi va zargarlik buyumlarini oliş hujjatiga Rozining imzosini soxtalaştiradi. Şu orada Rozi bilan Raju bir-biridan uzoqlaşadi, çunki Rozi tuşunib bölmas xatti-harakat qiladi: u Rajuni hatto mehrli quçoqlamaydi va xonasidan ketişni aytadi, aks holda özi çiqib ketişini bildiradi. Bundan oldin ular erkak qanday yaşaşi kerakligi haqida ham bahslaşgan edi. Rozi Markoni eslab, u ayol daromadi hisobiga yaşamaslik kerak degan gapni aytgan bölişi mumkin, deydi. Raju unga, uning özi mustaqil ravişda yulduz bölib qolgani haqidagi tuşunçasi notöğri, bunga Rajuning mehnati sabab bölganini aytib javob beradi. Keyinroq Rozi soxta hujjat haqida bilib qoladi. Raju soxtakorlikda aybdor deb topiladi va ikki yillik qamoq jazosiga hukm qilinadi. Rozi nima uçun Raju soxtakorlik qilganini tuşunmaydi. Bu pul uçun emas edi, balki Rozi uçun bölgan sevgi-iştiyoq Rajuni Markoning Rozi bilan qayta birga böliş ehtimoli bölsa ham, Rozini unga qaytib eslamasligi uçun Markoning taşrifi haqida gapirmaslikka undagan edi. Qamoqdan ozod etilgan kuni onasi va Rozi uni olib ketiş uçun kelişadi, ammo ularga u yaxşi xulqi uçun olti oy oldin ozod etilganini aytişadi.
Ozod bölgaç, Raju yolğiz kezadi. Umidsizlik, qaşşoqlik, yirtiq kiyim, oçlik va yolğizlik uni örab oladi, toki u kezib yurgan sadhular (muqaddas odamlar) guruhini topmagunça. U ular bilan kiçik şaharçadagi vayron bölgan ibodatxonada bir keça ötkazadi. U uxlab yotganida, sayyor sadhulardan biri unga şarf yopib qöyadi. Sadhular ketib qolişadi. Ertasi kuni ertalab dehqon (Bhola) töq sariq şarf ostida uxlab yotgan Rajuni topadi. Bhola Rajuni muqaddas odam deb öylaydi. Bholaning singlisi turmuşga çiqişni xohlamagani uçun ular örtasida muammo bor. Raju qizga erga tegişning mantiqini tuşuntiradi va u rozi böladi. Şundan söng Bhola Rajuni svami (muqaddas odam) ekaniga işonadi. Bundan ilhomlangan Bhola xabarni butun qişloqqa tarqatadi. Raju qişloq uçun muqaddas odam sifatida qabul qilinadi. Dehqonlar unga sovğalar olib kelişadi va muammolarini unga maslahat uçun aytişadi. Raju qişloq muqaddas odami (Swami Ji) rolini öz zimmasiga oladi va mahalliy pandit (brahman olimlari) bilan bahslaşadi. Bolalikdagi bir hikoyasini gapirib berar ekan, Raju 12 kunlik röza tutgan muqaddas odam haqida sözlaydi, uning rözasi natijasida Xudo qurğoqçilikni tugatib yomğir yuborgan ekan.
Qurğoqçilik va undan keyin kelgan oçarçilik mintaqani qattiq urdi. Qişloq ahmoqining notöğri tuşunilgan gapi tufayli qişloq aholisi Raju (Swami Ji) 12 kun röza tutib, qurğoqçilikni tugatadi deb tuşunadi. U qişloqliklarning işonçi qurşovida qolib ketadi. Avvaliga Raju bu fikrga qarşi çiqadi, hatto Bholaga özi ham ularga öxşaş oddiy inson ekanini, ustiga-ustak, ayol sababli sud qilinib, qamoq jazosini ötagan mahkum ekanini aytadi. Ammo bu eʼtirof ham qişloqliklarni öz eʼtiqodidan voz keçtirmadi. Ular Valmiki bölib qolgan qaroqçi Ratnakar haqidagi hikoyani keltirişadi. Raju istamay röza tutişni boşlaydi, garçi u odamning oçligi bilan yomğir örtasida heç qanday aloqa borligiga işonmasa ham. Röza davomida Rajuda ruhiy özgariş yuz beradi. Röza davom etar ekan, uning şuhrati tarqaladi. Minglab odamlar uni köriş va duosini oliş uçun kelişadi. Bir amerikalik jurnalist undan rözasi yomğir yoğdirişiga çindan işonadimi, deb söraydi. U jilmayib: «Bu odamlar menga işonişadi, men esa ularning işonçiga işonaman», deydi. Uning şuhrati haqida eşitgan Rozi uni ziyorat qilişga keladi, onasi va musulmon dösti Gaffoor ham keladi. Bhola uni ibodatxonaga kiritmaydi, çunki u boşqa dinga mansub deb hisoblaydi. Raju taşqariga çiqib Bholadan uning dini nima ekanini söraydi. Bhola unga, uning dini insoniylik, muhabbat va boşqalarga yordam beriş ekanini aytadi. Şunda Bhola uzr sörab, ularning bir-birlarini samimiy quçoqlab turganini köradi va közlari yoşga töladi. Raju özi uzoq vaqt oldin yöqotgan hamma narsaga ega bölganini tuşunadi. Uning soğliği yomonlaşa boşlaydi va u hayotining maʼnosi haqida öylaydi. Bir tomonda Rozi, onasi va ötmişdagi hayotiga qaytiş imkoniyati, ikkinçi tomonda esa yomğir uçun röza tutişning olijanob maqsadi bor. U öz gunohlari azoblari bilan yuvilib ketganini va u tanigan Gayd Raju ölganini anglaydi. Endi faqat ruhiy Raju qoladi, u esa yöq qilib bölmas. Röza sinovi davomida u onasi, Rozi va haydovçi bilan yaraşadi. U bu hayotdan ötib ketadi. Momaqaldiroq va jala ostida uning ruhi bu dunyodan ketadi, olomon xursand böladi, sevganlari esa yiğlaydi. Çöqqi lahzasi, şuningdek, Bhagavad Gitaning tamoyillarini ham örgatadi: «Inson ölmaydi, faqat tana öladi. Ruh esa abadiy qoladi».
3Suratga oliş
Dev Anandga amerikalik rejissyor Tad Danielewski va yozuvçi Pearl S. Buck R. K. Narayanning 1958-yildagi «The…
Dev Anandga amerikalik rejissyor Tad Danielewski va yozuvçi Pearl S. Buck R. K. Narayanning 1958-yildagi «The Guide» romani asosida amerikalik film yaratiş taklifi bilan murojaat qilişdi. Anand avvaliga rad etdi, ammo 1962-yilgi Berlin kinofestivalida Danielewski bilan yana uçraşganda hamkorlikka rozi böldi. Anand romanni öqidi va loyiha haqida gaplaşiş uçun uni Qöşma Ştatlarga taklif qilgan Buck bilan boğlandi. Söngra Anand romanning huquqlarini oliş uçun Narayan bilan boğlandi. Hind va amerikalik işlab çiqariş guruhlari örtasida ziddiyat çiqdi, bu esa Anandni hind versiyasini keyinga qoldirişga majbur qildi va şu bilan Çetan Anandga juda maşhur uruş drama filmi «Haqeeqat» (1964) ni suratga olişga yöl oçdi.
Hind versiyasini Raj Khosla suratga olişi kerak edi, Rozi rolini esa birinçi navbatda Waheeda Rehman ijro etişi rejalaştirilgan edi. Biroq Rehman «Solva Saal» (1958) suratga olinayotganda ikkovi örtasida yuz bergan tuşunmovçilik tufayli Khosla bilan işlaşni istamadi. Şundan söng Anand Rozi rolini Saira Banuga taklif qildi, lekin u rad etdi. Keyin Vyjayanthimala körib çiqildi, ammo Danielewski uni rad etdi. Şunda Khosla loyihadan çiqib ketdi, bu esa sahna ortida rol (va Khoslaning çiqib ketişi) uçun faol harakat qilgan Waheeda Rehmanning iştirok etişiga imkon berdi. Uning çiqib ketişi Anand akalari, Vijay Anandga ham qadam qöyiş imkonini berdi. Bu film ikki Anand akasining va Waheeda Rehmanning karyerasida muhim yutuq böldi.
«Aaj Phir Jeene Ki Tamanna Hai» qöşiği sahnasi Rajastandagi Çittor qalʼasida suratga olingan. Filmning çöqqi sahnasi esa Ahmadabaddan 90 km uzoqlikda, Bhogavo daryosi böyida joylaşgan Limbdi şahrida suratga olingan.
4Musiqa
Filmning musiqasi va fon musiqasini Saçin Dev Burman bastalagan, qöşiqlar matnini Şailendra yozgan, ijro…
Filmning musiqasi va fon musiqasini Saçin Dev Burman bastalagan, qöşiqlar matnini Şailendra yozgan, ijro etganlar esa Kişore Kumar, Mohammed Rafi, Lata Mangeşkar, Manna Dey va Saçin Dev Burmandir. Saundtrek Film Companionʼning «Top 100 Bollywood albomlari» röyxatida 1-örinni egalladi. Outlook India jurnali tomonidan 30 nafar yetakçi bastakor, qöşiq muallifi va xonanda örtasida ötkazilgan sörovnomada eng yaxşi 20 ta hind kino qöşiği aniqlanganda, filmning uç qöşiği röyxatga kirdi.
Rafi asl nusxada boşqa bir qöşiqni yozib olgan edi, ammo keyinçalik u «Din Dhal Jaaye» qöşiği bilan almaştirildi. [Qöşiq matni tarjima qilinmadi.]
«Mo Se Çal Kiye Jaaye» qöşiğida tabla asbobini maşhur musiqaçi Pandit Şivkumar Şarma çalgan.
5Tanqidiy qabul
Muallif R. K. Narayan öz romanining filmga moslaştirilişini yoqtirmadi. U filmning ingliz tilidagi…
Muallif R. K. Narayan öz romanining filmga moslaştirilişini yoqtirmadi. U filmning ingliz tilidagi versiyasini «Life» jurnali uçun körib çiqib, uni «Adaşgan yöriqçi» («The Misguided Guide») deb atadi.
Amerikalik naşrning şarhida «The New York Times» tanqidçisi Bosley Crowther kinematografiyani maqtab, uni «... turli-tuman tomoşagohlar, gavjum şaharlar, ibodatxonalar, çangli manzaralar va olomonlarning ketma-ket körinişlari» deb atadi, ammo «... hikoya rivojining uzluksizligi şunçalik notekis va tez-tez buzilgan — şunçalik noqulay va sanʼatsiz, oçiq aytganda, — şuning uçun ham syujet ham hissiyot noaniq» deb afsuslandi.
6Mukofotlar
Film 38-chi Oskar mukofotlari marosimida Eng yaxşi xorijiy til filmi nominatsiyasi uçun Hindistonning rasmiy…
Film 38-chi Oskar mukofotlari marosimida Eng yaxşi xorijiy til filmi nominatsiyasi uçun Hindistonning rasmiy nomzodi sifatida tanlangan, ammo nominant sifatida qabul qilinmagan.
14-chi Filmfare mukofotlarida Guide 9 ta nominatsiyada yetakçilik qildi va 7 ta mukofot yutib, marosimda eng köp mukofot olgan film böldi. Guide şuningdek törtta asosiy mukofotning hammasini — Eng yaxşi film, Eng yaxşi rejissyor, Eng yaxşi erkak aktyor va Eng yaxşi ayol aktrisa mukofotlarini qölga kiritgan birinçi film böldi.
Marosim bahsli ham böldi: öz toifalarida yutiş ehtimoli yuqori deb baholangan, Eng yaxşi musiqa muallifi nominatsiyasidagi S. D. Burman va «Aaj Phir Jeene Ki Tamanna Hai» qöşiği uçun Eng yaxşi fon ijroçisi nominatsiyasidagi Lata Mangeşkar ikkalasi ham öz toifalarida mukofotni yöqotib qöyişdi. Mukofotlar «Suraj» filmi uçun Şankar-Jaikişan va Mohammed Rafi ( «Baharon Phool Barsao» qöşiği uçun) örtasida taqsimlandi.
7Qiziqarli faktlar
Dev Anand öşa paytda özida bor bor mablağini uşbu filmni yaratişga sarflagan edi. Şunga qaramay, dastlab Dev…
Dev Anand öşa paytda özida bor bor mablağini uşbu filmni yaratişga sarflagan edi. Şunga qaramay, dastlab Dev Anand Guide uçun tarqatuvçi topa olmadi, asosan AQŞdagi versiya allaqaçon muvaffaqiyatsizlikka uçragani sababli.
Guide filmida Raju yaqinda 2 yillik qamoq jazosidan, çek firibgarligi uçun ozod etilgan, va vayron bölgan ibodatxonada bir keça ötkazadi. Qişloq aholisi uni muqaddas odam deb adaştiradi va vaziyat taqozosi bilan u qişloqning muqaddas odami rolini öz zimmasiga olişga majbur böladi. Sudevan rejissyorligidagi malayalam qisqa metrajli filmi «Thattumporathappan» (Çerdak xöjayini) da esa qözğolon paytida özini himoya qiliş uçun eski uyning çerdagiga yaşirinib olgan odam özini çerdak xudosi deb körsatadi. Keyingi keçasi u uydan qoçib çiqadi, ammo uning hayot uçun qilgan umidsiz harakati natijasida mahalliy xudo paydo böladi. «Guide» ham, «Thattumporathappan» ham adaşgan yoki özlaştirilgan ruhiy şaxsiyat mavzusini örganadi.
Matn: maqola tarjimasi «Guide (film)» — inglizça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.