Happy Go Lucky

Oltoy qişloğidan kelgan er-xotin birinçi marta yöllanma bilan kurortga, «janubga» yöl oladi. Qişloq, turmuş, odamlar, qöşiqlar, ziyofat va yiğiştiriş deyarli hujjatli uslubda suratga olingan. Moskvaga sayohat esa kulgili, lekin şu bilan birga hamdardlik, açiniş va hatto yengil hasrat uyğotadigan vaziyatlarga boy bölib, uni qişloqdan çiqqan, keyinçalik yozuvçi, aktyor va rejissyor bölgan odam nigohi orqali körsatadi. Poyezdda ular nihoyatda xuşmuomala öğri bilan ham, ularni Moskvada töxtaşga taklif qilgan tilşunos olim bilan ham tanişadi. Oxir-oqibat er-xotin dengizga ham yetib boradi.

Film 1971—1972-yillarda Biysk yaqinidagi Şulgin Log qişloğida, söngra Moskvada, Yaltada, Kostromada va Kostroma atrofida suratga olingan.

Kadr ortida Alla Pugaçyova ijrosida, Oleg Lundstrem rahbarligidagi estrada orkestrida işlagan davrida filmi uçun maxsus yozilgan «Oçi çernye» kuyi asosidagi jaz-vokaliz yangraydi.

Filmda vengr qöşiqçisi Katalin Şaroşi (Katalin Sarosi; 1930—2000) ijrosidagi «Sen — şunçalik jiddiysan» (vengr. Utánam a vízözön, sözma-söz «Mendan keyin hatto tufon bölsin») qöşiği yangraydi.

«Samotsvety» VIA. «Gorlitsa» qöşiği (O. Ivanov — S. Kirsanov).

Kinotanqidçi Georgiy Kapralov filmni gözal, mehribon va insoniy deb atadi.

Kinoşunos Valeriy Fomin Şukşin «kadrma-kadr… inson qalbining manzaralarini köz oldimizda oçib beradi», deb yozgan. U «„Peçki-lavoçki“da Şukşin öz qahramoniga hamon sadoqatli, unga faol hamdard böladi, lekin, ehtimol, ekrandagi asarlarida birinçi marta personajning taʼsiridan çiqib, uning harakatlarini sovuqqonlik bilan kuzatadi» deb hisoblagan. U «qahramonga qoyil qoladi va şu zahoti uning aniq xatolari hamda şu xarakterga xos zaif tomonlari uçun ança şafqatsizlarça jazolaydi», deb taʼkidlagan. U «Peçki-lavoçki»ni öşa paytdagi Şukşin filmlarining eng yaxşisi, rejissyorlik jihatidan deyarli nuqsonsiz deb atagan. Şunga qaramay, kinotanqidçi uni «bitta qahramon, bitta xarakter haqidagi film» deb atagan va «Ivan va yölida uçragan boşqa vagon yölovçilari galereyasida barça obrazlar bir xil darajada çizilmagan», deb hisoblagan.

Kinotanqidçi Boris Runin stsenariyning yuqori saviyasini qayd etgan: «…sönggi paytda bizning stsenariyçilarimiz tilning rangdorligi, söz qöllaşning aniqligi, zamonaviy xalq nutqining ifodaliligi bilan quvontiradigan köplab suratlar yaratdi. Bu yerda, birinçi navbatda, V. Şukşinning stsenariylarini, xususan, uning „Peçki-lavoçki“sini eslatiş kerak».

Kinoşunos Yuriy Tyurin «tanqidçilar stsenariy, rejissyorlik va aktyorlik mahoratiga yuqori baho berişda deyarli yakdil bölgan», deb taʼkidlagan. U ayniqsa «aktyor Şukşin, nihoyat, yetuk aktyor sifatida rejissyor Şukşinda suratga tuşgan» degan fikrni alohida taʼkidlagan. Şuningdek, «aktyor sifatida u öz qahramonini sira masxara qilmaydi, ozgina hazillaşadi, ğazabsiz, mehribon tabassum bilan» deb yozadi. Tanqidçining fikriça, «aktyor-Şukşin yonida xotini Fedoseyeva işlaş osonroq va tabiiyroq edi», film esa bu ajoyib rus aktyorlarining ijodiy hamkorligining «birinçi yorqin natijasi» böldi.

Kinotanqidçi Rostislav Yurenev filmni «jiddiy komediya» deb atagan. U filmi haqida şunday yozgan: «Şukşin dunyoga qaraydi… yöq, naivlik bilan emas, balki öz Ivanining soddaligi va sof, şartliklar bilan tösilmagan nigohi bilan. Biz, tomoşabinlar esa, uning xato qilayotganini bilsak ham, yuragimizning qaysidir çuqurligida unga qöşilamiz». Filmda «hodisalardan odatiy niqoblar göyo olib taşlanadi va ular öz mohiyatida namoyon böladi». Şu bilan birga, tanqidçi, Şukşinning oldingi filmlari kabi, «„Peçki-lavoçki“ kompozitsiyaning izçilligi va işonçli rejissyorlik mahorati bilan ajralib turmaydi», deb hisoblagan.

Madaniyatşunos Natalya Kirillova Vasiliy Şukşin bu filmda «özining ijodiy izlanişlarining turli yönalişlarini birlaştirişga harakat qiladi, jumladan, oldingi ekran asarlarida eng qiziqarli bölgan narsalarni ham» deb hisoblagan. U şunday taʼkidlagan: «„Peçki-lavoçki“da birinçi öringa Şukşinning öziga xos hazili çiqadi, va bu nafaqat paradoksal syujet vaziyatlarida, boş qahramon öğrini „temir yöl konstruktori“ deb, professional folklorşunosni esa firibgar deb qabul qilgan holatlarda emas, — hazil stixiyasi qayğu bilan aralaşib, filmning butun tuzilişini va barça dialoglarini sindirib ötadi. Yana bir xususiyat — Şukşinning „adabiy“, „sözlaşuv“ kinematografiyasining vakili va „haqiqiy“ kinoning tarafdori, ekran sheʼriyatiga nasrdan köra köproq moyil operator Anatoliy Zabolotskiy bilan ijodiy dueti. Bu duet maişiy syujetni va köplab jonli kuzatişlarni, çuqur psixologizm va hazilni, qahramonlarning taşqi soddaligini ularning murakkab ruhiy olami bilan ekranda eng töliq birlaştirişga imkon berdi».

Liya Maslova filmni şunday baholagan: «„Peçki‑lavoçki“ juda mağrur odam tomonidan suratga olingan va aynan şuning uçun Ivan Rastorguyev baribir axloqiy ğolib bölib çiqadi — hatto финал bilan ham, unda ona yerida yalang oyoq ötirgan muallif quyidagi açinarli haqiqatni qayd etadi: „Hammasi, bolalar, tugadi!“ — bu nafaqat filmning tugaşini, balki qahramoni timsol qilgan öşa beparvo va romantik‑rus narsalarning tugaşini nazarda tutadi».

Suratga olişning katta qismi Katun daryosining çap qirğoğidagi Şulgin Log qişloğida ötgan. Butun suratga oliş jarayoni jami tört oy davom etgan.

Iqtisodiy mulohazalarga köra, suratga oliş guruhini Oltoyda işlaşga qöymoqçi bölişmagan, ammo buni Şukşinning özi talab qilgan.

Filmning qahramonlari Biysk vokzal maydoniga Tselinnoye — Biysk yönalişi böyiça qatnaydigan PAZ-672 avtobusida keladi. Hozirda bu maydon V. M. Şukşin nomini olgan.

Suratga oliş tugagandan söng olti oy davomida kartina tsenzorlar bilan kelişilgan: natijada balalayka çaluvçi Fedya iştirokidagi çastuşkali epizodlar butunlay olib taşlandi, finalni esa katta qiyinçilik bilan himoya qilib qolişga muvaffaq bölişdi.

Filmda poyezdni bitta TE3-5713 teplovozining yakkalangan seksiyasi boşqaradi.

Film davomida Vasiliy Şukşin qahramoni bir neça marta aytadigan «peçki-lavoçki» iborasi Lidiya Fedoseyeva-Şukşinaning — filmdagi va hayotdagi Şukşin xotinining sevimli iborasidir.

Yakuniy kadr, bunda Ivan Pikat toğining yonbağrida ötiradi (va keyinçalik öşa yerda Şukşinning öziga örnatilgan yodgorlikka asos bölgan), dastlab prokat versiyasidan kesib taşlangan edi va Vasiliy Şukşin vafotidan keyingina filmga qöşilgan.

Ivan Sergeyeviç Rastorguyev roli Leonid Kuravlyovga taklif qilingan, ammo u bundan voz keçgan.