Hey Ram

Kamal Haasan 1998-yilning butun davomini “Marudhanayagam” filmini suratga olişga sarflagan. Film mablağ yetişmasligi tufayli oğir ahvolga tuşib qolgan edi. Şu davrda u Kaathala Kaathala filmidan taşqari boşqa filmda rol öynamagan, bu esa muxlislarini xafa qilgan. Ularni xursand qiliş uçun u “Marudhanayagam”ga qaytişdan oldin yana bir film boşlab, tugatmoqçi bölgan va şunday qilib “Hey Ram” paydo bölgan. Haasanni bu filmni suratga olişga undagan yana bir sabab şu ediki, u Mahatma Gandhiga sadoqatli oilada tuğilgan bölsa-da, dastlab özi uning izdoşi bölmagan va hatto ösmirligidayoq Gandhiga tanqidiy qaragan.

Haasan dastlab filmga “Satya Sodanai” (“Haqiqat bilan tajribalar”) deb nom bermoqçi edi. Bu Gandhining “Haqiqat bilan mening tajribalarim hikoyasi” nomli avtobiografiyasi nomiga işora edi. Ammo keyinçalik u Gandhi Nathuram Godse tomonidan öldirilganda aytgan deb taxmin qilinayotgan sönggi sözlar — “Hey Ram”ni tanladi. Filmni Haasan va uning ukasi Çandrahasan özlarining “Raaj Kamal Films International” bayroği ostida işlab çiqarişgan. Bu kompaniyaning birinçi filmi bölib, u tamil va hind tillarida bir vaqtning özida suratga olingan. Hind versiyasining dialoglarini Manohar Şyam Joşi yozgan. Operatorlik işlarini Tirru, montajni esa Renu Saluja olib borgan.

Haasan paştun qahramon Amjad Ali Khan rolini Şah Rukh Khanga bergan. Buning sababi qisman aktyorning otasi Peşovardan bölgan paştun ekani bölgan. Tamil tilini ona tili qilmasa-da, Khan öz ovozi bilan dublyaj qilgan. Bu uning tamil kinosidagi debyuti böldi. Khan Haasandan heç qanday haq söramagan, çunki uni özining ustozlaridan biri bilan işlaş şaraf va imtiyoz deb bilgan.

Marathi aktyori Mohan Gokhale dastlab Şriram Abhyankar rolini ijro etişi kerak edi. U filmda Madrasda ish boşlagan, ammo tösatdan yurak xurujidan vafot etgan. Keyinçalik Haasan Abhyankar rolini boşqa marathi aktyori Atul Kulkarniga bergan. Hema Malini öşa paytda filmlarda kamroq rol öynayotgan edi. U Haasan taklif qilganidan keyin Ambujam rolini qabul qilgan. Ambujamning qizi Mythili rolini Haasan dastlab Malinining qizi Eşa Deolga bermoqçi bölgan, ammo rol oxir-oqibat Vasundhara Dasga ötgan. Bu uning tamil filmidagi birinçi yirik roli böldi. Haasanning qizi Şruti esa debyut qilib, Vallabhai Patelning qizi rolini ijro etgan.

Haasan dastlab 1982-yilgi filmda Gandhi rolini öynagan britaniyalik aktyor Ben Kingsleyni “Hey Ram”da ham şu rolni takrorlaşga taklif qilişni öylagan. Ammo u bunday qiliş “klişe bölib qolişini va film halol bölmasligini” his qilib, bu fikrdan voz keçgan. Keyin u 1998-yilgi “Mahatma vs Gandhi” spektaklida Gandhi rolini ijro etgan va 1982-yilgi filmga muvaffaqiyatsiz tanlov topşirgan Naseeruddin Şah bilan boğlanган. Şah uzoq soatlab grim qilinişi sababli dastlab ikkilanган, ammo oxir-oqibat rozi bölgan. Haasan Saket Ramning bengalliklik xotini Aparna rolini bengalliklik ayol orqali ijro ettirmoqçi bölgan va Hind kinosidagi yulduzligi uçun ham Rani Mukerjini tanlagan. Saurabh Şukla sindhi qahramon Lalwani rolini olgan, çunki Haasan uning “Satya” (1998) filmidagi ijrosidan mamnun bölgan. Saket Ramning qayinotasi Uppili Iyengar rolini ijro etgan Giriş Karnad marathi tilidagi “Me Nathuram Godse Boltoy” spektaklida Godse rolini ijro etgan Sharad Ponkşeʼni Haasanga tavsiya qilgan. Ponkşe filmda şu rolni takrorlagan. Gandhining katta nevarasi Tuşar filmda iştirok etişni xohlagan va Haasan rozi bölgan. Tuşar özini özi ijro etgan. 13 yoşida Gandhining öldirilişiga guvoh bölgan Mohini Mathur Haasanning iltimosiga köra Amjad Ali Khanning onasi Hajra rolini öynagan.

Asosiy suratga oliş 1999-yil 22-martda boşlangan. Öşa paytdagi Kançi Şankaraçaryasi filmga intervyu sahnasini suratga olgan, ammo keyinçalik tortişuvdan qoçiş uçun uning qismlari olib taşlanişini söragan. Dialoglarni joyida dublyaj qiliş uçun Haasan Mumbaydan Srivastavni yollagan. Filmni işlab çiqariş umumiy hisobda ₹11 crore turgan (2021-yil narxlarida ₹92 crore), Haasanning maoşi bundan mustasno. Qadimgi Mohenjodaroni körsatiş uçun guruh Çennay yaqinidagi qişloqda dekoratsiya yaratgan, çunki asl joy Pokistonda joylaşgan bölib, siyosiy sabablarga köra u yerga boriş imkonsiz deb hisoblangan. Sabu Cyril Ooty şahridagi Birla Mandir dekoratsiyasini yaratgan. Gandhi öldirilgan sahnadagi qişning keç kuzgi muhitini tiklaş uçun Thiru “maxsus yoritgiçlarni olib kelişi, butun maydonni jihozlaşi, iskala qurişi va kehribar tusini yaratişi kerak edi. Biz daraxtlar orasidan tuşayotgan quyoş nurlari effektini ham yarata oldik”, deydi.

Dastlab Haasan filmga musiqa yoziş uçun L. Subramaniamni tanlagan. Haasan Subramaniam bastalagan qöşiq sahnalari bilan butun filmni suratga olib bölgan. Haasanning aytişiça, u Subramaniamga yakuniy ovozni aralaştiriş uçun murojaat qilganda, Subramaniam oldindan kelişilgan miqdordan farqli ravişda ₹1 crore söragan. Şu sababli Haasan bu vaziyatni hal qiliş uçun Ilaiyaraaja yordamiga murojaat qilgan. Haasan Ilaiyaraajaga qöşiqlar Subramaniam musiqasi bilan allaqaçon suratga olinganini va u qöşiqlarni olib taşlab, Ilaiyaraaja musiqasi bilan qayta suratga olmoqçi ekanini aytgan. Buni eşitgan Ilaiyaraaja Haasanga heç qanday kadrni yoki qöşiqni qayta suratga oliş şart emasligini, muammoni hal qiliş mumkinligini aytgan. Dastlab ikkilanган Haasan rozi bölgan. Subramaniam filmning bahsli syujeti hind xalqini ranjitişi mumkinligidan qörqib, loyihadan çiqib ketganini aytgan.

Qöşiqlarning matnlari özgartirilmagan, ammo Ilaiyaraaja allaqaçon suratga olingan kadrlarga mos keladigan yangi ohanglar bastalagan. Fon musiqasi va qöşiqlar Budapeşt Simfonik orkestrida yozilgan. Şu tariqa “Hey Ram” çet el simfonik orkestri bilan qayta yozilgan birinçi tamil filmi va ikkinçi hind filmi böldi. Birinçisi Ilaiyaraaja tomonidan 1997-yilgi malayalam filmi “Guru” uçun yaratilgan musiqa edi. “Isaiyil Thodangudhamma” qöşiği dastlab mavjud emas edi, ammo Ilaiyaraaja sahnaga qöşiq qöşiş imkoniyatini körib, Haasandan unga şu imkoniyatni berişni söragan. Ammo filmning ssenariy muallifi va rejissyori bölgan Haasan buni körmagan. Şundan keyin Ilaiyaraaja Haasanni bunga işontirgan va hindustoniy xonanda Ajoy Çakrabartyni taklif qilib, u qöşiqni ijro etgan hamda matnini ham yozgan. Çennai Online yozadi: “Boy akustik partiturali albom uning [Ilaiyaraajaning] eng yaxşi asarlaridan biridir”. The Music Magazine muharriri S R Ramakrişna yozadi: “Ilaiyaraajaning musiqasi uning eng yaxşi asarlarining buyukligi, işorali va tahlikali gözalligini qaytaradi. “Hey Ram” hayajonli albom”.

“Hey Ram” 2000-yil 18-fevralda tamil va hind tillarida bir vaqtda çiqarilgan. Filmning raqamli tarzda tiklangan versiyasi 2019-yil 8-noyabrda Amazon Prime Video platformasida çiqarilgan. Xalqaro miqyosda film 25-Toronto xalqaro kinofestivalida va 2000-yilgi Locarno festivalida namoyiş etilgan. 2015-yilda “Hey Ram” Habitat kinofestivalida namoyiş etilgan. Film 2019-yil 8-noyabrda Sathyam Cinemas kinoteatrlarida qayta prokatga çiqarilgan.

Ayrim markazlarda siyosiy partiyalar Gandhining salbiy tasviri deb hisoblagan narsaga qarşi norozilik namoyişlari ötkazgan va matbuot bayonotlari çiqargan.

“Hey Ram” keng tanqidiy eʼtirofga sazovor bölgan. The Hindu gazetasining muharriri T. Krithika Reddy yozadi: “Jonli ovoz, protez grim (Miçeal Westmore), ajoyib operatorlik ishi (Thiru), buyuk sanʼat asari (Sabu Cyril) va mehnat bilan işlangan kostyumlar (Sarika) — bu uslubi va mazmuni bilan öziga xos bölgan bu buyuk asarning boşqa yorqin jihatlaridan bir neçtasidir... Kamal va Rani örtasidagi kimyo, gap yöq, portlovçi. Şah Rukh Khan odatdagidek mukammal ijro körsatadi. Vasundhara bosiqlik bilan ikkinçi xotin rolida ajoyib debyut qiladi. Naseeruddin Şah Gandhi rolida qolgan yordamçi aktyorlardan ança ustun turadi”. Dinakaran yozadi: “2000-yilning boşlanişi özi tamil kinosiga katta quvonç baxş etdi! Tamillik bir kişi xalqaro standartlarga javob beradigan film yaratdi”. India Today muxbiri Methil Renuka filmning “texnik mahoratini” va aktyorlar ijrosini maqtagan, ammo uni “toifalarga ajratiş qiyin” deb atagan. New Straits Times gazetasining muharriri K. N. Vijiyan yozadi: “Bu muallif uçun turli diniy eʼtiqodlar örtasidagi birlik zarurligi haqidagi xabar Kamalhaasan tomonidan yaxşi yetkazilgan”. Kalki gazetasining muharriri S. Çandramouli Kamal Haasanning aktyorligi, aniq dialoglarni, eski zamonni tiklagan sanʼat bezagini va ramziylikni maqtagan, ammo boşqa qahramonlarning turli tillarda gapirişi tomoşabinda boşqa tildagi filmni tomoşa qilayotgandek taassurot qoldirişini aytgan. Şuningdek, u asta-sekin öz qahramonini real tarzda şakllantirgan Kamalning qahramon qalbidagi özgarişni tez şoşilinç qilib yuborganini ham his qilgan. U şunday xulosaga kelgan: bu filmni şahar tomoşabinlari yoqtiradi, ammo qişloqlarda til albatta muammo böladi; şunga qaramay, agar bu film ğolib çiqsa, bu mamlakat va tamil kinosi uçun yaxşi böladi. Deccan Herald muharriri Kala Krişanan Rameş yozadi: “‘Hey Ram’ ötkazib yuborilmasligi kerak bölgan film. Garçi juda uzun va haddan taşqari sodda bölsa-da, u biz bilan birga va har bir fikrlovçi hind uçun muhim bosqiçdir”.

“Hey Ram”ning hind versiyasi Hindistonda ₹8.91 crore va xorijda $550,000 yiğgan.

Hind versiyasi 2000-yil 18-fevralda 115 ta ekranda namoyiş etilgan va birinçi haftada ₹2.39 crore, umumiy prokat davomida esa ₹5.32 crore yiğgan. Bu 2000-yilda Hindistonda eng köp daromad keltirgan 35-film bölgan.

Xorijdagi kassada hind versiyasi birinçi haftada $350,000, umumiy prokat davomida esa $550,000 yiğgan.