«Мум ҳайкаллар уйи» (ингл. House of Wax, бошқа номи — «Мум ҳайкаллар музейи») — 1953-йилда Андре де Тот томонидан суратга олинган даҳшат филми. 1933-йилги «Мум ҳайкаллар музейининг сири» филмининг ремейки бўлиб, асосий ролни машҳур даҳшат филмлари актёри Винсент Прайс ижро этган.
Филмнинг премьераси 1953-йил 10-апрелда бўлиб ўтди.
2014-йил декабрида у АҚШ Миллий кинореестрига киритилди, маданий, тарихий ёки эстетик аҳамиятга эгалиги учун.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Vincent Price, Frank Lovejoy, Charles Bronson
3Сюжет
Нью-Йорк, 1902-йил. Истеъдодли рассом ва ҳайкалтарош Генри Жарэд мум ҳайкалларнинг ажойиб коллекциясини…
Нью-Йорк, 1902-йил. Истеъдодли рассом ва ҳайкалтарош Генри Жарэд мум ҳайкалларнинг ажойиб коллекциясини яратди: тарихий шахслар — Марк Антоний ва Клеопатра, Авраам Линкольн ўлдирилган лаҳза, Жанна дʼАрк гулхан устида, музейнинг марказида эса атрофдагиларни кузатиб турадигән кўзлари билан Мария-Антуанетта. Лекин музей машҳур эмас, чунки унда (Жарэднинг шериги Мэттью Беркнинг фикрича) томошабинни жалб қиладиган нарса — зўравонлик ва даҳшат йўқ. Берк Жарэдга бир neça marta даҳшат зали ташкил этишни таклиф қилади, лекин ҳар safar rad javobini oladi.
Таклиф этилган танқидчи — бой коллекционер Сидней Уоллес Жарэднинг асарларидан ҳайратда, лекин уларни дарҳол сотиб олишга журъат этолмайди, чунки шошилinç ишлари уни 3 ойга Мисрга жўнашга мажбур қилади; бироқ у бу таклифни ўйлаб кўришга хайрихоҳлик билан ваъда беради. Берк бу кечикиш сабабли корхонадаги улушини сотиш кечиктирилаётганини билади (бундан ташқари, Жарэд Уоллесни Беркнинг ўрнига шериги бўлишга таклиф қилади) ва 25 000 доллар суғурта пули олиш учун ёнғин чиқаради, шу билан бирга Жарэдни ҳушидан кетказиб, уни музей билан бирга ёндиришни режалайди. Лекин Жарэд ҳушига келиб, ижодини сақлаб қолишга уринади, аммо бефойда эканини тушуниб, ўзини қутқаришга ҳаракат қилади ва оловда ғойиб бўлади. Шу пайтда ёритгич газининг портлаши туфайли бутун уй аланга ичида қолади. Жарэднинг жасади топилмади.
Вақт ўтади. Берк бефаройиш ҳаёт кечира бошлайди, 25 000 доллар суғуртани ёлғиз ўзи олади, лекин ўша кеча ўз офисида юзи бузилган одам уни ўлдириб, ўзини ўзи осгандай кўрсатиш учун лift шахтасида осиб қўяди. Кўп ўтмай Беркнинг дугонаси Кэти Грей (бир оз енгилтабиат, лекин меҳрибон ва ҳаётсевар қиз), дугонаси Сью Аллен билан бирга яшайди, нотаниш жентлмен билан учрашувга тайёрланади ва Берк ўлимидан унчалик қайғурмайди, чунки Берк уни хотинликка олишга шошилмаган эди. Лекин бир неча соатдан кейин Сью дугонасини квартирада ўлик ҳолда топади. Кутилмаганда Сьюга Беркни ўлдирган юзи бузилган одам ташланади. Қиз хонадан қочишга муваффақ бўлади, лекин даҳшатли одам уни таъқиб қилади. Зўрға Сью дўсти Скотт Эндрюснинг уйига яшириниб олади. Детектив Том Бреннан ва бутун полиция ҳайрон: Кэти қотиллиги бўйича гумон қилинганлар ва ушланганлар орасида Сью таърифлаган юзи бузилган одамга мос келадиган ҳеч ким йўқ. Тиббий экспертиза Кэтини уйқу дориси ҳаддан ташқари дозасидан вафот этган деб тан олади. Морг хизматчилари унинг жасадини сақлаш хонасига олиб боришади, у ердан юзи бузилган одам Кэти жасадини ўғирлайди, кўп ўтмай шу моргдан Мэттью Беркнинг жасади ҳам ғойиб бўлади.
Бир оздан кейин Сидней Уоллес Генри Жарэддан... хат олади. Жарэд ёнғиндан тирик қолган, лекин ногирон аравачасига михланган, қўллари қаттиқ шикастланган ва мум ҳайкалларни ўзи ясай олмайди, шу сабабли у икки ёрдамчи ёлlaган — кар-соқov ҳайкалтарош Игор ва ичкиликбоз рассом Леон Аврил.
Кўп ўтмай Жарэд янги мум ҳайкаллар музейини очади, бу сафар даҳшат хонаси билан, шиканжа ва қотилликлар саҳналари тўла. Лекин унинг персонажлари ҳақиқийдек кўринади ва ўлдирилган ҳамда беҳабар йўқолган одамларга ҳайрон қоларли даражада ўхшайди — лифтда «осилган» Берк янги шериги томонидан дарҳол «таниб олинади» (гарчи у Жарэд «хотирасидан» ясаганини айтиб ишонтирса ҳам), Скотт билан кўргазмага келган Сью эса Жанна дʼАркда ўлдирилган дугонаси Кэти Грейни таниб қолади. Жарэд уларнинг суҳбатини эшитиб, бу ўхшашликда ҳеч қандай ғайриоддий нарса йўқлигини айтади — Жанна образини у газетада кўрган Кэти суратларидан олганини гапиради. Скотт бошловчи ҳайкалтарош сифатида Жарэддан ҳамкорлик таклифини олади, Сьюга эса Жарэднинг энг яхши шоҳ асари — Мария-Антуанетта учун натурщица бўлиш илтимоси билан мурожаат қилинади.
Сью позирга келади, лекин восқ Жанна дʼАркнинг ўлдирилган дугонасига ғайритабиий ўхшашлиги ҳақидаги фикр уни тарк этмайди. У ҳайкалдан паригни олиб ташлайди ва восқ остида Кэтининг жасади яширинганини тушунади. Лекин уни Жарэд пайқайди ва аравачадан туриб, уни кетишга қўймасликка уринади. Сью Жарэдни юзига уради ва у бузилади: бу восқ ниқоб экан, унинг остида ўша ёнғиндан кейин ажралиб кетган Жарэднинг ҳақиқий юзи яширинган эди. Сью ҳушидан кетади, Жарэд уни музейнинг таҳхонасига олиб тушиб, столга занжирлайди ва уни йўқолган Мария-Антуанетта ўрнига алмаштиришни, восқ билан қопланадиган пайтни кутади. Лекин музейга полиция ўз вақтида етиб келади; улар олдинроқ Жарэднинг ёрдамчиси Леон Аврилни сўроқ қилган эди, ундан Жарэднинг ёнғиндан тирик қолиб, ақлдан озганини билишади; шунингдек Берк ва Кэти Грей ҳақида ҳам маълумот олишади. Ҳибсга олиш ва полиция билан курашиш пайтида Жарэд қайнаётган восқ солинган чанга тушиб кетади.
4Яратилиши
Бу фильм «Warner Bros.» студиясининг 3D эффектлари билан суратга олинган биринчи филми. Интервьюда…

Бу фильм «Warner Bros.» студиясининг 3D эффектлари билан суратга олинган биринчи филми. Интервьюда (кейинчалик «100 йиллик даҳшат» дастурига киритилган) Винсент Прайс бу суратга олишни Голливуднинг энг буюк ҳикояларидан бири деб атаган. Актёр ҳурмат қилган яхши режиссёр Андре де Тот битта кўзи билан кўрарди ва ҳажмли 3D вариантида филмни умуман кўра олмасди: «Андре де Тот яхши режиссёр эди, лекин унинг тайинланиши мулойим қилиб айтганда бемаъни эди, чунки у кўрмасди. У саросимада эди, тез-тез айтарди: „Улар нима қиляпти? Нимадан шунча хурсанд?“. У тушунмасди. Лекин у яхши расм яратди. У жуда яхши триллер яратди, унинг трюклари табиий эди ва улар жуда кўп эди — томошабинларга буквально нарсалар отилар эди».
Фильм нафақат 3D, балки «Technicolor»да ҳам суратга олингани учун Винсент Прайснинг куйиш из қолдирган хунук чандиқларига ўхшаш грим алоҳида эътибор билан ишланган. Натижа барча кутилганларни ортда қолдирди: танаффус пайтида Прайс студия кафетериясида овқатланишга кирганда, сотувчи аёл деярли ҳушидан кетай деди, қолган барча мижозлар эса тез чиқиб кетди.
Филмнинг бошидаги Генри Жарэднинг устахонасида ёнғин содир бўладиган саҳнада Винсент Прайс қўрқувни амалда ифодаламаган, балки ҳақиқатда бошидан кечирган. Суратга олиш бошланишидан олдин пиротехниклар гуруҳи декорациянинг қайси қисмларида олов ёниши кераклигини олдиндан тақсимлаган, лекин суратга олиш бошланганда тез назоратни йўқотган, натижада олов ёнишi керак бўлмаган декорация қисмларига ҳам ўтган. Тез эриб кетадиган мум манекенларни алмаштириш жуда қийин бўлгани учун Андре де Тот майдонга ёнғин бўлими келганда ҳам суратга олишни давом эттирган. Ёнғиннинг натижаси — Прайснинг куйган қошлари ва студия павильонининг тешиб ўтган томи бўлди.
Скотт Эндрюсни гильотина остидан қутқариш саҳнасида ҳақиқий пичоқ ишлатилган. Дастлаб режиссёр Андре де Тот актёр Пол Пичерни дублёрдан фойдаланишдан бош тортгани сабабли бу саҳнани суратга олишдан воз кечган. Лекин кейинроқ «Warner Bros.» студиясининг талаби билан саҳна дублёрсиз ва бир дублда суратга олинган.
Филмда кичик хато бор — Генри Жарэд томошабинларга хотинларини ўлдирган «Кўк соқол»нинг мум ҳайкалини намойиш этади ва унинг қиёфасида аниқ Анри Ландрюни тахмин қилиш мумкин. Лекин Ландрю иши 1919-йилда очилган, филм воқеалари эса тахминан 1902-йилда содир бўлади (бунга биринчи навбатда Жарэднинг Уильям Кеммлер ҳайкали тақдимоти пайтидаги оғзаки хатоси далолат беради — «12 йил олдин электр стул биринчи марта ишлатилган», билвосита — Нью-Йоркда газ ёритгичининг сақланиб қолгани ва лейтенант Том Бреннан кабинетидаги Президент Теодор Рузвельт портрети). Шунга қарамай, «Кўк соқол» номи билан у ҳеч қачон аталмайди.
5Kadrlar
5
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB
5 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Дом восковых фигур (фильм, 1953)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.