«Qanday qilib Ğarb zabt etildi» (ingl. How the West Was Won) uç soatlik epik vestern bölib, Cinerama panoramali formatida suratga olingan. Premyerasi 1962-yilda bölgan. Filmni rejissyorlar Jon Ford («Fuqarolar uruşi» epizodi), Genri Xetevey («Daryolar», «Tekisliklar» va «Jinoyatçilar» epizodlari) va Jorj Marshall («Temir yöl» epizodi) suratga olgan. Ayrim qöşimça sahnalarni Richard Torp suratga olgan.
Rollarda öşa davrning yetakçi Gollivud yulduzlari iştirok etgan. Film «Oskar» mukofotiga sakkizta nomzodlikka ega bölgan, şu jumladan «Yilning eng yaxşi filmi» nominatsiyasida. Ulardan uçtasi ğalaba bilan yakunlangan: Jeyms Uebbning asl ssenariysi, ovoz va montaj uçun. 1997-yilda film AQŞ Milliy kinoreyestriga kiritilgan, u «madaniy, tarixiy yoki estetik» ahamiyatga ega deb topilgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Carroll Baker, Lee J. Cobb, Henry Fonda
John Fordrejissyor
Henry Hathawayrejissyor
Carroll Bakeraktyor
Lee J. Cobbaktyor
Henry Fondaaktyor
Carolyn Jonesaktyor
Karl Maldenaktyor
Gregory Peckaktyor
George Peppardaktyor
Robert Prestonaktyor
Alfred Newmankompozitor3Syujet
Filmda Yovvoyi Ğarbga yaşaş uçun ketgan bir neça avlod köçmançilarning hayoti va taqdiri körsatiladi.…
Filmda Yovvoyi Ğarbga yaşaş uçun ketgan bir neça avlod köçmançilarning hayoti va taqdiri körsatiladi. Voqealar XIX asrning öttizinçi yillaridan boşlab, ellik yildan ortiq davom etadi. Bir oilа aʼzolarining taqdiri misolida Yovvoyi Ğarbning va umuman Amerikaning tarixi oçib beriladi. Film ketma-ket keladigan beş qismdan iborat. Har bir qism kadr ortidagi kiriş sözi bilan boşlanadi (ovozi Spenser Tracy).
4Daryolar
Trapper Linus Rollings (Jeyms Styuart) möynali hayvon terilarini sotiş uçun Pitsburgga suzib boradi va Ogayo…
Trapper Linus Rollings (Jeyms Styuart) möynali hayvon terilarini sotiş uçun Pitsburgga suzib boradi va Ogayo daryosi böylab Ğarbga yöl olgan, Zebulon Prescott (Karl Malden) boşçiligidagi köçmançilar guruhiga duç keladi. Zebulonning katta qizi Iv (Carroll Baker) bilan Linus bir-biriga oşiq bölib qoladi, lekin Linus ötroq hayotga tayyor emas.
Linus «polkovnik» Xokins (Walter Brennan) boşçiligidagi daryo qaroqçilari klani saqlaydigan savdo postida töxtaydi. Xokinsning qizi Dora (Bridget Bazlen) Linusni öldirmoqçi böladi, lekin Linus omon qoladi va Prescott guruhini qaroqçilardan qutqarişga yordam beradi.
Köçmançilar daryo böylab yöllarini davom ettiradilar, ammo tezoblar oldida Zebulon va uning xotini halok böladi. Linus Iv oldiga qaytadi va ular Zebulon halok bölgan joyda ferma barpo etadilar. Zebulonning kenja qizi Lilit (Debbie Reynolds) Şarqqa qaytişni xohlaydi.
5Tekisliklar
Lilit Sent-Luisda raqqosa bölib işlaydi. Uning eʼtiborini professional öyinçi Kliv Van Vilen (Gregory Peck)…
Lilit Sent-Luisda raqqosa bölib işlaydi. Uning eʼtiborini professional öyinçi Kliv Van Vilen (Gregory Peck) tortadi. Lilit özining Kaliforniyadagi oltin konini meros qilib olganini bilib, u yerga köçmançilar karvoni bilan borişni xohlaydi. Kliv meros haqidagi suhbatni eşitib qoladi va karvonga qöşiladi. Yölda Kliv va aravakaş Rojer Morgan (Robert Preston) Lilitga köz qöyadilar.
Şeyenlar hujumidan omon qolgan Kliv va Lilit konga yetib kelişadi va u yerda oltin qolmaganini bilib olişadi. Ular ajralişadi va har biri özining avvalgi kasbiga qaytadi.
Keyinroq Lilit daryo paroxodida qöşiqçi bölib işlaydi, u yerda Kliv ham suzib yuradi. U pokerni taşlaydi va Lilitni tez boyiş imkoni bor San-Fransiskoga birga ketişga taklif qiladi. Lilit rozi böladi.
6Fuqarolar uruşi
AQŞda Fuqarolar uruşi boşlanadi. Linus va Iv oilasi Ogayodagi fermada yaşaydi. Avval uruşga Linus ketadi,…
AQŞda Fuqarolar uruşi boşlanadi. Linus va Iv oilasi Ogayodagi fermada yaşaydi. Avval uruşga Linus ketadi, söngra onasining istagiga qarşi, Linus va Ivning katta öğli Zeb (Jorj Peppard) ham jönaydi. Zeb Shiloh jangida iştirok etadi va uruş u tasavvur qilganidan boşqaça ekanini tuşunadi. Zeb bu jangda otasi halok bölganini bilmaydi. Tasodifan u generallar Ulyss Grant (Garry Morgan) va Uilyam Sherman (John Wayne) örtasidagi suhbatni eşitib qoladi va Grantning hayotini saqlab qoladi.
Uruş tugagaç, Zeb fermaga qaytadi va onasi vafot etganini bilib oladi. U fermani akasiga qoldirib, Ğarbga yanada uzoqqa ketadi.
7Temir yöl
Qitʼalararo temir yöl qurilmoqda: ğarbdan şarqqa Central Pacific yöli, şarqdan ğarbga Union Pacific yöli…
Qitʼalararo temir yöl qurilmoqda: ğarbdan şarqqa Central Pacific yöli, şarqdan ğarbga Union Pacific yöli yotqizilmoqda. Zeb AQŞ armiyasining leytenanti unvonida arapaxo hindulari va quriliş işçilari örtasida tinçlikni saqlaşga harakat qiladi. Unga bizon ovçisi Jetro Styuart (Henry Fonda), Linusning eski dösti yordam beradi.
Quriliş rahbari Mayk King (Richard Widmark) tinçlik şartlarini buzganda, arapaxolar uruş boşlaydilar. Hindular bilan uruşişni istamagan Zeb isteʼfoga çiqadi va Arizonaga jönaydi.
8Jinoyatçilar
San-Fransiskoda beva qolgan Lilit mol-mulkini sotadi. U öz rançösiga Arizonaga yöl…
San-Fransiskoda beva qolgan Lilit mol-mulkini sotadi. U öz rançösiga Arizonaga yöl oladi.
Zeb (endi marşal) xotini Juli (Carolyn Jones) va bolalari bilan Gold-Sitidagi bekatda Lilitni kutib oladi. U yerga Zebning eski duşmani, jinoyatçi Charli Gant (Eli Wallaç) ham keladi. Gant Zebning oilasiga tahdid soladi, şuning uçun Zeb dösti, Gold-Siti marşali Lu Ramsi (Lee J. Cobb) dan yordam söraydi. Gantning tödasi oltin taşiydigan poyezdni talon-taroj qilmoqçi böladi, lekin ularni Zeb va Ramsi poylab turadi. Oxirida Lilit va Zebning oilasi özlarining yangi uylariga jönab ketadilar.
Qisqa epilogda 1960-yillarning boşidagi Los-Anjeles va San-Fransisko körsatiladi, jumladan Los-Anjelesdagi tört qavatli avtomobil yöl tugunи va «Oltin darvoza» köprigi.
9Rollarda
Har bir qism boşidagi kadr ortidagi ovoz Spenser Tracyga…
Har bir qism boşidagi kadr ortidagi ovoz Spenser Tracyga tegişli.
10Suratga oliş
Jeyms Uebbning ssenariysi «Life» jurnalida çop etilgan maqolalar turkumiga asoslangan. Yozuvçi Luis Lamur…
Jeyms Uebbning ssenariysi «Life» jurnalida çop etilgan maqolalar turkumiga asoslangan. Yozuvçi Luis Lamur ssenariy asosida xuddi şu nomdagi romanni yozgan.
«Qanday qilib Ğarb zabt etildi» panoramali Cinerama texnologiyasi bilan uç kinoplyonkada suratga olingan ikkita töliq metrajli filmdan biri böldi. Cinerama kinoteatrlarida namoyiş etilganda tasvir sifati aʼlo darajada edi, ammo 2008-yilgaça filmni bitta kinoplyonkali boşqa formatlarga ötkaziş urinişlari texnik jihatdan nomukammal edi.
ABC telekanali uçun xuddi şu nomdagi serial suratga olingan, u 1976–1979-yillarda efirga uzatilgan.
11Mukofotlar va eʼtirof
1964-yilda film uçta «Oskar» mukofotini oldi: eng yaxşi asl ssenariy uçun (Jeyms R. Uebb), eng yaxşi montaj…
1964-yilda film uçta «Oskar» mukofotini oldi: eng yaxşi asl ssenariy uçun (Jeyms R. Uebb), eng yaxşi montaj uçun (Garold F. Kress) va eng yaxşi ovoz uçun (Franklin Milton). Bundan taşqari, lenta şu mukofotga beşta nomzodlikka ega böldi: eng yaxşi film (Bernard Smit), rangli filmdagi eng yaxşi operatorlik ishi (Uilyam Daniels, Milton Krasner, Charles Lang, Jozef Laşelle), eng yaxşi musiqa (Alfred Newman, Ken Darby), rangli filmdagi eng yaxşi rassom va dekorator ishi (Jorj Devis, Uilyam Ferrari, Eddison Her, Genri Greys, Don Grinvud kiçik, Jek Mills), rangli filmdagi eng yaxşi kostyum rassomi ishi (Walter Plunkett).
1964-yilda film «Photoplay» jurnalidan «Yilning filmi uçun oltin medal»ni oldi.
1997-yilda film AQŞ Kongress kutubxonasining Milliy kinoreyestriga kiritildi.
Amerika kino instituti tomonidan tuzilgan AQŞ filmlaridagi eng yaxşi musiqiy kompozitsiyalar röyxatida kartina 25-örinni egalladi.
Rotten Tomatoes saytida filmning reytingi 93 %.
12Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Как был завоёван Запад» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.