Immortal Love

Samanta 1960-yillarda «China Town» (1962), «Ek Raaz» (1963), «Kaşmir Ki Kali» (1964), «Sawan Ki Ghata» (1966) va «An Evening in Paris» (1967) kabi köngiloçar filmlarni suratga olgan, söng «Aradhana» (1969) va «Kati Patang» (1971) bilan hissiy dramalar bosqiçiga ötgan edi. «Nişi Padma» (Tungi gul, 1970) filmini, keçasi gullaydigan jasmin nomi bilan, Arabinda Mukherjee suratga olgan bölib, boş rollarda Uttam Kumar va Sabitri Çatterjee öynagan edi. Samanta filmni körgaç, Uttam Kumarning ijrosidan şu qadar hayratga tuşdiki, uni qayta suratga olişga qaror qildi. Ammo u ssenariyga baʼzi özgartirişlar kiritişga qaror qildi. Asl film Bibhutibhuşan Bandopadhyayning «Hinger Koçuri» nomli qisqa hikoyasiga asoslangan edi. Filmning nomi bengal xalqining odatiy keç tuşlik ustida yeyiladigan, yasmiq xamirga yasmiq (asafetida) va dal qöşib qovurilgan kaçori nomidan olingan.

Hikoya avval Bandopadhyayning «Galpa Pançaşat» (Ellikta hikoya, 1956) nomli qisqa hikoyalar töplamida çop etilgan. Uning hikoyalari ilgari Satyajit Ray tomonidan «Pather Pançali» (1955) va «Apu trilogiyasi» sifatida ekranlaştirilgan. Şakti Samanta Nişi Padma ssenariysini ham yozgan Mukherjeedan hind tilidagi variant yozişni söradi, Samantaning uzoq yillik hamkori Rameş Pant esa hind tilidagi dialoglarni yozdi. «Puşpa, I hate tears» («Puşpa, men köz yoşlardan nafratlanaman») degan maşhur dialog asl filmda ham bor edi, lekin u faqat bir gapning bir qismi edi. Samanta uni katta taʼsir uçun işlatişga qaror qildi va Rajeş Khannaning öziga xos uslubida ijro etdi. Keyinçalik filmning ikki yozuvçisi ham öz yönalişlari böyiça Filmfare mukofotlarini oldi.

Ssenariy tayyor bölgaç, Samanta Şarmila Tagore bilan boğlandi, u bilan avval «Kaşmir Ki Kali» (1964), «An Evening in Paris» (1967) va sönggi «Aradhana» (1969) kabi bir qator filmlarda işlagan edi, ularning barçasida boş rolda Rajeş Khanna öynagan. Tagore öz qahramoni Puşpani «“Mother India” anʼanalaridagi juda kuçli rol» deb topdi va darhol rozi böldi. Bu öğli Saif Ali Khan tuğilganidan keyin imzolagan birinçi filmlaridan biri edi. Anand roli uçun Samantaning birinçi tanlovi aktyor Raaj Kumar edi, çunki u Khanna «Aradhana» dan keyin superstar bölganini, u ayollar rolini markazga qöyadigan filmda işlaşni xohlamaydi deb öylagan. Ammo Khanna Samantani bu rolni yaxşi bajaradi deb işontirdi. Khanna qahramonning ismini Anandani Anand deb özgartirdi, şunda u Hrişikeş Mukherjeening tanqidçilar tomonidan yuqori baholangan «Anand» (1971) filmidagi qahramoni bilan boğlanadi.

Film Eastmancolor texnologiyasida, töliq Mumbaydagi Natraj studiyasida suratga olingan. Şu jumladan, maşhur «Çingari koi bhadke» qöşiği ham, u Hugli daryosidagi qayiqda, orqa fonda Kalkutadagi Xovra köprigi bilan suratga olingan. Avvalroq Kalkutadagi hokimiyat film gurухiga köprik ostida suratga olişga ruxsat bermagan, çunki bu odamlar köpligi uçun muammo tuğdirişi mumkin edi. Şuning uçun qöşiq studiyadagi suv havzasida suratga olindi, gurux tizzagaça suvda işladi. Samanta avval O. P. Nayyar va Şankar-Jaikişen kabi musiqa rejissyorlaridan foydalangan, ammo «Kati Patang» (1971) dan keyin yana R. D. Burmanni tanladi, u ham filmning eng yaxşi musiqalaridan birini yaratiş uçun köp mehnat qildi. Keyinçalik intervyuda Samanta esladi: «Pançam (R. D. Burman) “Amar Prem” uçun ertalab soat 9 dan keçki soat 9 gaça xonasiga kirib işlardi».

«Amar Prem» öz-özini qurbon qiluvçi ona yoki ayol obrazi anʼanalarini davom ettiradi, bu janr öşa ön yillikda maşhur bölgan, «Aradhana» (1969) va «Kati Patang» (1971) filmlarida körilgan, aslida esa bu anʼana 1957-yilgi «Mother India» filmida ham bor edi. Ammo bu filmda haqorat körgan xotin Puşpa markazda turadi. Eri ikkinçi marta uylanganda, göyo uning bepuştligi sababli, u uydan haydab çiqariladi, onasi va jamiyat ham uni tark etadi, keyin esa uni aldab fohişalikka majbur qilişadi. Şunday qilib, yiqilgan ayol oltin yurakli kanizakka aylanadi. Biroq asl «Nişi Padma» (1970) filmida u oddiy fohişa sifatida tasvirlangan bölsa, Samanta versiyasida u mijozlariga qöşiq aytib kun köradigan tawaifdir. Puşpa tomoşabinlarga birinçi marta Meera Bai uslubidagi mistik bhajan «Raina Beeti Jai, Şyam Na Aaye» («Tun ötyapti, Şyam (Krişna) kelmadi») qöşiğini aytib taniştiriladi, bu qöşiqda u Krişnani çaqiradi. Ammo filmning köp qismida atrofidagilar uni oddiy fohişa sifatida qabul qiladi. Tawaif va oddiy fohişa tasvirining bunday aralaşib ketişi mainstream Bollivud kinosida takrorlanib turadigan xususiyat bölib, yiqilgan ayol mavzusi ham şunday. Ammo tez orada vaziyat tez özgardi: bir neça yil ötib, Şarmila Tagore özi Gulzar rejissyorligidagi «Mausam» (1975) filmida ança realistik va jasur fohişani öynadi. Şu bilan birga, B. R. Işara jasur «Çetna» (1970) filmini suratga olgan edi, bu filmda Rehana Sultan rol öynagan, u fohişa va tawaiflarning oddiy, bir xil tasvirga ega bölgan filmi obrazlarining tugaşini belgilab berdi. Bunday tasvirlar Bimal Royning «Devdas» (1955), B. R. Çopraning «Sadhna» (1958) va hatto Guru Duttning klassik «Pyaasa» filmlarida ham körilgan edi.

Syujet davom etar ekan, Puşpa endi yiqilgan ayol emas; u şunçaki qutqarilmaydi — Anand Babu unga aytadi: «Sen bu xonani ibodatxonaga aylantirding» («Tumne is kamre ko mandir bana diya») — balki oxirida ilohiylaştiriladi, çunki u kasbini tark etib, idiş yuviş bilan kun keçiradi, butun film davomida kamsitiş va ruhiy zulmni jim kötarib, özini himoya qilmaydi yoki qarşilik körsatmaydi. Bu ramziy işoralar orqali ham ifodalanadi, masalan, Durga Puja bayramidan oldin Durga haykallarini yasaş uçun Puşpaning fohişaxona hovlisidan bir qöl loy olinişi. Bu ayol ibodatining maşhur bayrami. Filmning oxirida Anand Babu Puşpaning pokligini muqaddas Ganga daryosi bilan taqqoslaydi, Puşpa esa zolim eri vafot etganidan keyin, muqaddas Ganganing tarmoği bölgan Hugli daryosi qirğoğiga borib, bilaguzuklarini sindiradi. Va filmning eng oxirida Nandu Puşpani uyiga olib ketayotgan paytda Durga Puja bayramidagi Durga haykallarining uyga qaytişi körsatiladi. Bu uni ayollik uçun haqiqiy namuna qiladi, garçi bu patriarxal anʼanalarni ham tasdiqlaydi va himoya qiladi. Yiqilgan ayol faqat erga turmuşga çiqişni orzu qiladi, lekin bekor, Puşpa ham oxirida Anand Babu bilan uçraşadi, ammo bu faqat qisqa lahzalik uçraşuv böladi, Anand Babu esa uni öğli Nandu bilan birga, ona sifatida uyiga qaytişni taklif qiladi. Bu janr 1930-yillardagi Gollivud ona melodramasiga zid edi, u yerda taşlab ketilgan ona köpinça unutilib, fohişalikka tuşardi. Hind kinosida bu janr yana ön yil davom etdi, şundan keyin «qasos oluvçi qahramon» paydo böldi va ayollar hikoyalari özgara boşladi.

Film şuningdek bhadralok, yaʼni zodagon sinf şahar qayğusi mavzusini ham yoritadi. Bu Anand Babu obrazi orqali, u yomon nikohda qolgan biznesmen bölib, xotini doim gözallik salonlari va ziyofatlarda yuradi, u esa hamroh izlab Puşpaning oldiga va içkilikka boradi. Puşpa ham yolğiz, u Nandu orqali onalik tuyğularini qondiradi, Nandu mahallada yaşovçi yoş bola bölib, ögay onasi tomonidan köp xörlanadi. Şunday qilib, uçta yolğiz odam bir-birining örnini bosadi va garçi qisqa bölsa-da, öz oilasini barpo etadi. Anand Babu buni şunday taʼriflaydi: «Agar kimdir senga qarindoş bölmasa ham, juda yaqin bölsa, buni nima deb ataş mumkin? Juda çiroyli munosabat, şunday emasmi?» («Koi agar apna na hoke bhi bahut apna ho, toh ise kya kehte hain? Bahut pyara rişta, na?»). Şuningdek, «Kuç To Log Kahenge» qöşiğida Anand Babu umidsiz Puşpani tasalli berib, jamiyatning axloqiy hukmini va ikkiyuzlamaçiligini masxara qiladi: «Bu yerda Sita ham obrösizlanmadimi» («Sita bhi yahan badnaam hui»), bu Ramayana eposidagi epizodga işora: Ravana asirligidan qaytgan Sita öz pokligini isbotlaşi kerak bölgan, şunga qaramay Rama uni örmonga haydab yuborgan.

Soundtrack meloddiyaga asoslangan bölib, u Lata Mangeşkarga öşa ön yillikning eng yaxşi klassik yakkaxon qöşiğini berdi — «Raina Beeti Jaaye», unda ikki raga — mukhara (kiriş misra) uçun Todi va antara uçun Khamajning ğayrioddiy aralaşmasi işlatilgan. Burman otasi, musiqa bastakori S. D. Burmanning «Bela Boye Jaye» qöşiğini aytganini eşitgan edi, u buni qöşiq yaratişda öziga ilhom bölganini aytgan. Bakşining sözlari qöşiq uçun Meera bhajan uslubidagi ifodani yaratdi, Krişna-Radha motividan foydalangan holda.

Ammo «Bada Natkhat hai Re Krişna Kanhaiyya» qöşiğida işlar boşqaça tus oldi: otasi, tajribali musiqa rejissyori S. D. Burman aralaşib, Burmandan kuyni qayta işlaşni söradi. Samanta Burmanga «odatiy bhajan vaziyati» haqida topşiriq bergan edi, keyin Burman kuyga yakuniy tegişlar berayotganda otasi kuyni eşitib, vaziyatning aniq tavsifini söradi. Vaziyatni eşitgaç, u bu holatga adolat qilinmaganidan norozi böldi. R. D. Burman keyinçalik intervyuda esladi: «Lekin bu kuyda bastakor sen qayerdasan, Pançam (Burmanning laqabi)?» — va u tuşuntirdi: «...Şarmila uçun u öynayotgan raqqosadan köra köproq narsa bor. Uning onalik tuyğulari öşa bola tufayli uyğongan. Şuning uçun sening kuying raqqosaning heç qaçon böla olmaydigan ona bölişni istagan barça azobini ifodalaşi kerak. Yana bir bor, öz uslubingda qil, lekin insoniy vaziyatni nazarda tut». Şunday qilib, R. D. Burman Khamaj ragasida kuy yaratdi, uni Lata Mangeşkar ham katta his-tuyğu aniqligi va erkinlik bilan kuyladi, u odatda texnik mahoratini körsatişga moyil böladi. Qöşiq klassikaga aylandi va keyinçalik Burman uni otasidan olgan «eng yaxşi musiqa darsi» deb atadi.

Nihoyat, Burman otasi S. D. Burmanni «Doli Mein Bithai Ke Kahaar» qöşiğini özining xoslangan bardik ovozida kuylaşga jalb qildi, qöşiq filmda ikki marta eşitiladi.

«Kuçh Toh Log Kahenge» qöşiği barça vaqtlardagi eng sevimli filmi qöşiqlaridan biri hisoblanadi.

Film çiqişidan oldin Delhida maxsus körsatuv taşkil etildi, unga general Sem Manekşou aktyorlarni taklif qildi, ammo ertasi kuni 1971-yilgi Hind-Pokiston uruşi boşlangani sababli şahar böylab qoronğilik eʼlon qilindi.

1972-yil «Pakeezah», «Duşman» va «Beimaan» kabi katta filmlar yili bölsa-da, çiqqanida «Amar Prem» Khannaning öşa yildagi eng yirik relizlari orasida sakkizinçi örinda böldi. Samanta Rajeş Khanna bilan ketma-ket uçta hit yaratdi, bu «Aradhana» (1969) va «Kati Patang» (1971) bilan boşlangan edi. R. D. Burmanning musiqasi uning karyerasidagi eng yaxşi musiqalardan biri böldi, unda «Çingaari Koi Bhadke», «Kuçh Toh Log Kahenge», Kişore Kumar ijro etgan «Yeh Kya Hua» va Lata Mangeşkar kuylagan «Raina beeti jaaye» kabi hitlar bor.

20-Filmfare mukofotlari:

Ğolib bölganlar:

Eng yaxşi ssenariy — Arabinda Mukherjee

Eng yaxşi dialog — Rameş Pant

Eng yaxşi tovuş dizayni — Jehangir Nowrojee

Nomzod bölganlar:

Eng yaxşi aktyor — Rajeş Khanna

Eng yaxşi aktrisa — Şarmila Tagore

Eng yaxşi musiqa rejissyori — R. D. Burman

Eng yaxşi qöşiq muallifi — Anand Bakşi, «Çingari Koi Bhadke» uçun

Eng yaxşi erkak ovozli ijroçi — Kişore Kumar, «Çingari Koi Bhadke» uçun

Film muvaffaqiyatidan keyin «Aradhana» (1969) bilan allaqaçon muvaffaqiyat qozongan Rajeş Khanna va Şarmila Tagore juftligi Yash Çopraning «Daag» (1973) va Basu Bhattaçaryaning «Avişkaar» (1974) filmlarida yana birga işladi, şuningdek «Çhoti Bahu» (1971), «Maalik» (1972) va «Raja Rani» (1973) kabi filmlarda ham. Bugungi kunda ular Hind kinosining 100 yillik tarixidagi eng yetakçi ekrandagi romantik juftliklaridan biri hisoblanadi. Rajeş Khannaning «Puşpa, I hate tears» dialogi filmda beş marta eşitilgan, u nafaqat yillar davomida parodiya qilindi, balki Hind kinosining eng maşhur dialoglaridan biriga aylandi. Tagore Satyajit Ray bilan işlaşidan taşqari, uning Samanta bilan birga suratga olgan filmlari, jumladan «Amar Prem», uning butun karyerasi davomida ekrandagi qiyofasini belgilab berdi. Filmning muvaffaqiyati öşa davrning moda tendensiyalariga ham taʼsir körsatdi: 1950-yillarda Devika Rani kiygan, yengi kattakon puflangan bluzkalar Tagoreniing Puşpa obrazi filmda ularni kiygandan keyin qayta tiklandi.

2009-yil iyul oyida, Samanta 2009-yil aprelida vafot etganidan keyin, «Amar Prem» Delhida taşkil etilgan Şakti Samanta filmlariga bağişlangan retrospektivaning oçiliş filmi böldi.