India's Daughter

Hujjatli film 2012-yil 16-dekabrda Janubiy Dehlida sodir bölgan guruhli zörlaş voqeasiga asoslangan. Jabrlanuvçi Jyoti Singh erkak dösti Awindra Pratap Pandey bilan birga "Life of Pi" filmini tomoşa qildi, söngra uyiga qaytiş uçun xususiy avtobusga çiqdi. Avtobusda uni zörlaşdi va guruhli zörlaşga uçratişdi; voqea paytida dösti ham jismoniy zöravonlikka uçradi. Ikkalasi ham keyinçalik avtobusdan taşlab yuborildi. Unga Hindiston va Singapurda bir neça operatsiyani öz içiga olgan şoşilinç davolaş körsatildi, ammo hujumda olgan oğir jarohatlari tufayli u 2012-yil 29-dekabrda vafot etdi.

Voqea keng ommaviy axborot vositalarida yoritildi. Uni qoralaşdi, bu keng ommaviy norozilik namoyişlariga va Hindiston hukumatining ayollarni yetarliça himoya qilmayotgani uçun tanqidiga sabab böldi. Xalqaro ommaviy axborot vositalari voqeani faqat doimiy ommaviy norozilik namoyişlaridan keyin yoritdi.

Hujumda iştirok etgan deb ayblanib, olti kişi, jumladan 17 yoşli voyaga yetmagan şaxs hibsga olindi. Hibsdagilardan biri qamoq kamerasida ölik holda topildi; bu ehtimol öz joniga qasd qiliş bölgan, ammo uning qarindoşlari uni öldirişganini daʼvo qilişdi. Tört ayblanuvçi aybdor deb topilib, ölim jazosiga hukm qilindi, voyaga yetmagan şaxsga esa Voyaga yetmaganlar adliya qonuni asosida 3 yil qamoq jazosi berildi.

Film BBC ning davom etayotgan Storyville seriyasiga kiradi; u turli kinorejissyorlar tomonidan yaratilgan xalqaro hujjatli filmlar seriyasining bir qismidir. Uni 2015-yil 8-martda, Xalqaro xotin-qizlar kunida, Hindistonda NDTV 24x7 kanalida va Buyuk Britaniyada BBC Four kanalida efirga uzatiş rejalaştirilgan edi. 2015-yil 1-martda film yaratuvçilari zörlovçilardan biri bilan Tihar qamoqxonasida saqlanayotgan vaqtda suhbatlaşganligi maʼlum böldi. Tez orada bu xabarni hind ommaviy axborot vositalari oldi. Hindiston hukumati 2015-yil 4-martda sud qarorini olib, filmning Hindistonda efirga uzatilişini taqiqladi. BBC qarorga böysunişini aytdi va filmni Hindistonda namoyiş etmadi. Buyuk Britaniyada esa BBC filmni 4-martga köçirib, öşa kuni efirga uzatdi. Film Hindistonda ham, butun dunyoda ham katta bahs-munozaralarga sabab böldi.

Udwin filmni suratga olişga zörlaşga javoban boşlangan norozilik namoyişlari turtki bergani haqida aytdi. "Men Hindistonning oddiy erkaklari va ayollari bu dahşatli guruhli zörlaşga javoban köçalarga çiqib, ayollar huquqlari uçun özgariş talab qilgani meni butunlay hayratga soldi. Men esa ularning ovozini kuçaytirişdan boşqa narsa qila olmasligimni his qildim", dedi u. Hujumdan keyingi oy davomida Hindistonda ayollarga qarşi zöravonlikka qarşi keng kölamli norozilik namoyişlari böldi. Dehlining turli hududlari yopildi, katta olomonni tarqatiş uçun suv töplaridan va köz yoş keltiruvçi gazdan foydalanildi. Şuningdek, ijtimoiy tarmoqlarda kuçli faollik böldi va özgariş talab qilgan petitsiyalar tarqatildi. Film keyinçalik Hindistonda taqiqlanganda özi ham bahs-munozaralarga sabab böldi: NDTV örniga boşqa körsatuvni efirga uzatişdan boş tortdi. Şuningdek, film işni soddalaştirib, "yaxşi" va "yomon" tasvirini mustahkamlab, voqeani ikki ölçamli talqin qilyaptimi, degan bahs ham böldi.

Kinorejissyor va inson huquqlari faoli sifatida Leslee Udwin filmni suratga olişga qiziqişi dastlab Hindistonda Jyoti Singh zörlanganidan keyin bir oydan ortiq norozilik bildirgan juda köp odamlar tufayli uyğongan edi. U faollarga dunyo böylab ovozi eşitiladigan maydon berişni xohlardi. Bundan taşqari, Udwin zörlovçilarning fikrlaşini tuşunişni xohlar, nega kimdir bunday şafqatsiz hujumni sodir etişi mumkinligini sörardi. U hujumdagi zörlovçilar bilan suhbatlar filmda bölişi kerakligini qatʼiy aytdi va dastlab eʼtiborini faqat Jyoti Singhning zörlanişiga qaratdi; keyinçalik bu yondaşuv kengaydi.

Avvalo Udwin Jyoti Singhni zörlagan kişilar bilan suhbatlaşişga ruxsat sörab, Tihar qamoqxonasi boş direktoriga xat yozdi, çunki bu uning hujjatli filmining markazida bölişi kerak edi; u erkaklar nega ayollarni zörlaşini bilişni xohlardi. Unga ruxsat berildi va u qamoqxonada yetti kun davomida öttiz bir soat suratga oldi, bu unga ayniqsa oğir tuyuldi. Zörlovçilardan biri u bilan gaplaşişdan boş tortdi, Vinay Şarma va Pawan Gupta esa öşa keçada avtobusda bölmaganliklarini aytib, iştirok etganliklarini rad etişdi. Avtobus haydovçisi Mukesh Singh Udwinning savollariga tayyorlik bilan javob berdi va şu sababli uning suhbati filmga kiritildi. Bu suhbatlardan söng uning qiziqişi kengroq patriarxal jamiyatga va u Hindistonda ayollarga qarşi zöravonlik va zörlaşni avj oldirişdagi rolini qamrab olişga kengaydi.

Udwinning sözlariga köra, montaj vaqtida bir neçta lavhalarni kesib taşlaşga töğri keldi. Masalan, zörlovçilardan biri bilan suhbatda davom etayotgan işda foydalaniladigan yangi maʼlumot oçildi, şuning uçun uni filmda körsatib bölmadi. Boşqa suhbatlar esa noörin bölgani uçun kesib taşlandi: bir suhbatdoş kamerada pul söradi, boşqasining otasi va akasi esa uning filmda iştirok etişiga ruxsat bermadi. Udwin filmda Jyoti Singhning fotosuratini körsatişni xohlaganini, ammo buni qila olmaganini aytadi: nafaqat uning ota-onasi bunga qarşi bölgani, balki Hindistonda buni qiliş qonunga zid edi.

Sudlangan zörlovçilardan biri, Mukesh Singh, hujjatli film uçun suhbat berdi. U suhbatda şunday dedi: "Zörlanayotganda u qarşilik körsatmasligi kerak. U jim bölib, zörlanişga ruxsat berişi kerak. Keyin ular uni «işlatib bölgaç» taşlab ketişgan bölardi va faqat yigitni urişgan bölardi." Keyinroq u qöşimça qildi: "Zörlaşda qiz yigitdan köra ança köproq masʼul. Yaxşi qiz keçasi soat töqqizda aylanib yurmaydi… Uy işlari va xöjalik yuritiş qizlarga tegişli, keçasi diskotekalar va barlarda aylanib, nomaqbul işlar qiliş, nomaqbul kiyimlar kiyiş emas." Navbharat Times gazetasi xabariga köra, Mukesh Singh suhbat uçun ₹40,000 (taxminan £420) olgan bölişi mumkin edi. Xabarga köra, dastlab u ₹200,000 söragan, ammo summa kelişib kamaytirilgan va pul uning oilasiga berilgan. Biroq film yaratuvçilari uning suhbat uçun pul olganini rad etişadi.

Işdagi himoyaçi advokat A. P. Singh ekrandagi körinişida şunday degan: "Agar mening qizim yoki singlim turmuşdan oldingi munosabatlarga kirib, özini şarmanda qilsa va şunday işlar bilan obrösini hamda nomusini yöqotişga yöl qöysa, men albatta bunday singil yoki qizni fermamga olib boraman va butun oilam oldida ustiga benzin quyib, öt qöyardim."

Dastlab film 2015-yilda Xalqaro xotin-qizlar kunida, 8-martda BBC da namoyiş etilişi rejalaştirilgan edi, ammo Hindiston Içki işlar vaziri Leslee Udwin jinoyatçilardan biri bilan qamoqxonada suhbatlaşiş uçun ruxsat ololmaganini yoki hokimiyatga suhbatning hali kesilmagan versiyalarini körsatmaganini eʼlon qilgani sababli, hukumat uni qisqa muddatda taqiqladi. Içki işlar vaziri bayonotidan keyin Leslee Udwin ruxsat xatlarini eʼlon qildi. BBC Hindiston Içki işlar vazirligi bayonotiga javoban filmning Buyuk Britaniyadagi namoyişini 2015-yil 11-martga köçirdi. Ruxsatsiz nusxalar tarqalgani sababli odamlarning filmni köriş istagi kuçaydi, Hindiston hukumati esa filmni taqiqlaşga harakat qilgan bölsa ham. Jyotining otasi Badri Singh özi: "Har bir inson bu filmni körişi kerak", deydi.

"Indiaʼs Daughter" filmi 2015-yil 23-oktabrda AQŞʼda kinoteatrlarda namoyiş etildi.

2012-yildagi Dehli guruhli zörlaş voqeasini yoritgan bir qança asarlar yaratildi; ularga Vibha Bakşining "Daughters of Mother India" filmi kiradi, u hukumat va hind jamiyatining zörlaşga munosabatiga eʼtibor qaratadi. Yaqinda esa Harvinder Singh tomonidan yaratilgan "United Kingdomʼs Daughters" YouTube hujjatli filmi "Indiaʼs Daughter" ga javob sifatida paydo böldi va Hindistonni salbiy nuqtai nazardan körsatdi.

"Indiaʼs Daughter" çiqarilgandan söng, ish atrofidagi bahs-munozaralar tufayli hukumat filmni taqiqladi, bu esa filmni yanada köproq eʼtibor markaziga olib çiqdi; tanqidçilar filmdan xabardor bölişdi va keyin hind maʼmuriyati tomonidan senzuraga uçradi. Filmning çiqarilişidan keyingi harakat Jyoti Singhni ayollarga qarşi zöravonlik adolatsizliklarini özgartiriş intilişining «ramzi»ga aylantirdi.

Namoyiş davrida Meryl Streep jamoatçilik vakillari orasida bölib, "Indiaʼs Daughter" ni qöllab-quvvatladi: u filmning bir neça seansida qatnaşdi, jumladan Oilaviy huquq va bolalar huquqlari böyiça Jahon kongressidagi seansda ham.

Boş kotib Ban Ki-moonning öşa paytdagi matbuot kotibi Stéphane Dujarric 5-martda şunday dedi: "Men bu qizni zörlaşda ayblanayotgan şaxsning aytgan dahşatli gaplariga izoh bermayman, ammo Boş kotib ayollarga qarşi zöravonlikni töxtatiş zarurligi va erkaklarning ayollarga qarşi zöravonlikni töxtatişda iştirok etişi, uning har safar sodir bölganida oçiq va aniq qoralanişi zarurligi haqida juda aniq gapirgan."

2015-yil 5-martda bergan intervyusida jabrlanuvçining ota-onasi har kim bu hujjatli filmni tomoşa qilişi kerakligini aytdi. Anuşka Şarma, Abhişek Kapoor, Sonal Çauhan, Twinkle Khanna va Punit Malhotra kabi Bollivud arboblari öşa kuni taqiqni qoraladi.

Hujumda jarohat olgan jabrlanuvçining dösti Awindra Pandey şunday dedi: "Faktlar yaşirilgan, mazmun esa soxta. Öşa keçada nima bölganini faqat Jyoti va men bilamiz, hujjatli film esa haqiqatdan uzoqda."

Hindiston hukumati bu film keltirib çiqaradigan salbiy holatni oldindan bilgan edi; ular filmning çiqarilişiga kelajakda paydo böladigan axloqiy va huquqiy muammolarni oldindan körib, uni taqiqlaşga tezda urinişdi.

Zörlaş va "kinematografik söroq" atrofida savollar paydo böldi; film jinoyatçilarning özlari voqea haqida va zörlaş hamda ayol haqidagi qaraşlari böyiça bergan suhbatlarini körsatgani turli xil keskinliklarga sabab böldi.

Film Hindistonni salbiy tarzda körsatgani sababli, turizmning taʼsiri Hindiston hukumatini taşvişga solib qöydi.

Film çiqarilgandan söng Leslee Udwinga nisbatan salbiy munosabat yuzaga keldi: uni sudlangan zörlovçilar bilan suhbatlar uçun "poraxörlikda" ayblaşdi. Udwin butun suratga oliş jarayonida özini "axloqiy" tutganini aytib javob berdi.

Baʼzilar film "yangi heç narsa bermadi" deb hisoblaydi va tomoşabinning maqsadi xiralaşgan deb öylaydi.

Feminist faol Kavita Krishnan, filmda iştirok etgan, filmning ayrim jihatlarini maqtadi, ammo film sarlavhasi hind ayollaridan "özlarini tutişlari" kutilişi kabi patriarxal munosabatlarni mustahkamlaşini aytdi. Uning fikriça, film kengroq "oq najotkor" mentalitetining bir qismidir. U yana filmda qonun va tartib hamda ahloq tarafida bölgan hind erkaklari tasvirlanmaganini aytdi. The Telegraph gazetasi kolumnisti Christopher Booker esa, filmning oldindan körsatilgan versiyalarida bölgani aytilgan boşqa mamlakatlardagi zörlaşlar soni bilan taqqoslaş qoldirilgani sababli, film hind erkaklarini jinsiy yirtqiçlar sifatida stereotipni istisno darajada mustahkamlaganini aytdi.

Bharatiya Janata partiyasi matbuot kotibi Meenakşi Lekhi, hujjatli filmni BBC 4 kanalida namoyiş etişda — u "ijtimoiy" masalalarni yoritmaydigan kanal deb notöğri daʼvo qilgan — film yaratuvçilari "ijtimoiy maqsad"ni saqlamagan va aksinça, bahs-munozara yaratib "tijoriy" foyda olişga harakat qilganini aytdi. Holbuki, BBC 4 — Buyuk Britaniyadagi barça BBC kanallari kabi — reklama körsatmaydi va reklama orqali moliyalaştirilmaydi.

Meryl Streep va Freida Pinto, "Because I Am a Girl" loyihasining elçilari sifatida, rejissyor va filmni qöllab-quvvatlaşlarini bildirdilar. 9-martda hujjatli film Nyu-York şahridagi Baruç kollejidagi tadbirda namoyiş etildi. Freida Pinto Twitterʼdagi ijtimoiy tarmoq faoliyatidan foydalanib, Hindiston Boş vaziriga qaratilgan harakatga çaqirdi.

The Guardian gazetasi "Indiaʼs Daughter" ga bağişlangan ijobiy şarhlardan biri bölib, filmni "majburiy tomoşa" deb taʼriflagan va Leslee Udwin Jyoti Singhning "yoruğligi" bilan zörlovçilarning "zulmati" tasvirini qanday qarama-qarşi qöyganini taʼkidlagan.

2015-yil 1-martda film yaratuvçilari zörlovçilardan biri Tihar qamoqxonasida saqlanayotgan vaqtda u bilan suhbatlaşganini maʼlum qildilar. Xabarni tez orada hind ommaviy axborot vositalari oldi. Mahkum bergan bayonotlar Hindistonda jamoatçilik noroziligini keltirib çiqardi.

Dehli politsiyasi 3-martda film yaratuvçilariga qarşi Hindiston Jinoyat kodeksining 505 (jamoat tinçligiga zarar yetkazuvçi bayonotlar), 504 (tinçlikni buzişga undaş maqsadida ataylab haqorat qiliş), 505(1)(b) (jamoatçilikda qörquv yoki taşviş uyğotiş maqsadida yoki bunga olib kelişi ehtimoli bölgan), 509 (ayolning or-nomusini haqorat qilişga qaratilgan söz, imo-işora yoki harakat) moddalari hamda 2000-yildagi Axborot texnologiyalari qonunining 66A moddasi (aloqa xizmati orqali haqoratli xabarlar yuboriş uçun jazo) böyiça ish qözğatdi. Yangi Dehli iqtisodiy jinoyatlar bölimining katta politsiya komissari Rajneeş Garg şunday dedi: "Naşr etilgan suhbat parçalari juda haqoratli bölib, jamiyatdagi ayollar orasida allaqaçon keskinlik va qörquv holatini yuzaga keltirgan. Şuning uçun adolat manfaatlari va jamoat tartibini saqlaş yuzasidan sudga suhbatni naşr etiş, uzatiş, yuklaş va efirga uzatişni taqiqlaş töğrisida ariza berildi."

Hindiston hukumati 2015-yil 4-martda sud qarori olib, Hindistonda efirga uzatişni taqiqladi. BBC manbalari Hindistonda sud qaroriga böysunişini aytdi. Biroq Buyuk Britaniyada BBC filmni 4-mart keçqurun efirga uzatdi. Film YouTubeʼga ham yuklandi va tez orada ijtimoiy tarmoqlarda köplab ulaşişlar bilan keng tarqaldi. 5-martda Hindiston hukumati YouTubeʼdan videoni Hindistonda bloklaşni söradi va YouTube öşa kuni sörovga böysundi. NDTV rejalaştirilgan efir vaqtida qora ekranda miltillovçi çiroqni körsatib, jim norozilik bildirdi.

4-martda Hindiston parlamentida Içki işlar vaziri Rajnath Singh şunday dedi: "Hukumatimiz 2012-yil 16-dekabrdagi voqeani eng qatʼiy şaklda qoralaydi va heç bir şaxs, guruh yoki taşkilotning bunday baxtsiz hodisalardan tijoriy foyda olişga urinişiga yöl qöymaydi. Ayollarning hurmati va qadr-qimmati madaniyatimiz va anʼanalarimizning asosiy qadriyatidir. Hukumatimiz ayollarning xavfsizligi va qadr-qimmatini taʼminlaşga töliq sodiq qoladi." Rajya Sabha aʼzosi Javed Akhtar esa şunday dedi: "Bu hujjatli filmning suratga olinişi yaxşi böldi. Hindistonning million-million erkaklari endi özlarini zörlovçidek öylaşlarini bilib oldilar. Agar bu iflos eşitilsa, ular öylaşlari kerak." (Crore — ön million.)

Filmning rejissyori Leslee Udwin 4-mart 2015-yilda Hindiston Boş vaziri Narendra Modiga taqiqni Hindistonda bekor qiliş uçun murojaat qildi.

5-martda Tihar qamoqxonasi maʼmuriyati film yaratuvçilariga rasmiy xabarnoma yubordi. Ular film yaratuvçilari qamoqxona içida suratga oliş uçun berilgan şartlarni buzganliklarini daʼvo qildilar. Ular filmning qisqaroq versiyasini körsatganliklarini va mahkum bilan suhbatni öçirib taşlaşni söraganliklarini ham aytdilar. Udwin buni rad etib, 16 soatlik "xom, tahrir qilinmagan kadrlar" topşirganini, ammo nazorat komissiyasi uç soatini körgaç, unga: "Biz bularning hammasiga çidolmaymiz, juda uzun" deganini aytdi. U keyin ruxsat berilgan tahrirlangan versiyani topşirganini aytdi.

6-martda Hindiston Advokatlar kengaşi filmda misogin bayonotlar bergan ikki advokat — M. L. Şarma va A. P. Singhga sabab körsatiş haqida xabarnoma yubordi.

7-martda ozçilik işlari vaziri Najma Heptullah filmning suratga olinişiga oldingi UPA hukumati ruxsat berganini aytib aybladi. U Içki işlar vaziri Rajnath Singhning bu masala böyiça pozitsiyasini töliq qöllab-quvvatlaşini aytdi.

8-martda Karnataka ştati Boş vaziri Siddaramaiah BBC ni filmga ustuvorlik bergani uçun tanqid qildi. Quoraʼda joylangan, Leypsig universiteti nemis professorining hind erkak talabaning stajirovkasini "Hindistondagi zörlaş muammosi" sababli rad etganini körsatuvçi elektron xat keng tarqaldi. Professor keyinçalik talabadan keçirim söradi. Hindistondagi Germaniya elçisi Michael Steiner zararni kamaytirişga urindi va oçiq xatda professorni tanqid qildi.

Dehli Oliy sudida filmni efirga uzatişga qöyilgan vaqtinçalik taqiqni bekor qiliş uçun jamoat manfaatlari böyiça ariza berildi. Arizaçilar taqiq Hindiston Konstitutsiyasining 19-moddasidagi fikr erkinligini buzayotganini daʼvo qilişdi. 2015-yil 12-martda sud taqiqni bekor qilib bölmasligini aytdi, çunki mahkumlarning apellyatsiyalari Hindiston Oliy sudida körib çiqilmoqda. Mahkumlar sud jarayonida bölganligi sababli Hindistondagi taqiq holatida özgariş bölmadi. 2020-yilda sud magistratlari ularning ölim jazosini osiş orqali 2020-yil 20-martda ijro etilişini buyurdi. Mahkumlar ölgandan keyin filmga qöyilgan taqiq holati qanday bölişi haqida heç qanday xabar yöq.