It Was I Who Drew the Little Man

1 sentyabrda maktabga uçinçi sinf öquvçisi Fedya Zaytsev keldi. Maktab devoriga u öylamasdan kömir bölagi bilan odamça çizdi. Darsda öqituvçi toza devorni kim buzganini söraganda, Fedya jazodan qörqib, jim qoldi. Öqituvçi öquvçilardan qöl kötarişni söraganda esa, Fedyaning «Qizil» laqabli dösti, u bilan qöl berib salomlaşgan, heç narsadan xabari yöq holda, kömirga bulğangan qölini kötardi va tutilib qoldi.

Heç narsani tan olmay, Fedya uyiga qaytdi. Keçasi bola «Timur va uning jamoasi» kitobini öqimoqçi böldi, ammo muqova ustidagi jonlangan Timur Fedyaga bu kitobni uning uçun yozmaganini aytdi. Şunda Fedya «katta odamlar» kitobi — «Kaştanka»ni oldi, lekin muqovadagi it uning barmoğini tişladi. Zaytsev kitoblarni çetga surib, öynamoqçi böldi, biroq yurgizilgan yölfoiz uç marta Fedyani yolğonçi deb atadi, qalay askarlar va dengizçilar esa xöjayinidan qoçib, dökonga ketişdi. Öyinçoqlarni töxtata olmagan Fedya matryoşkaga yaqinlaşdi, ammo u ham bolani yolğon gapirişda va döstini aldaşda aybladi. Ğazablangan Fedya matryoşkalarni çizğiç bilan ikkiga bölib taşladi; şunga qaramay, eng kiçik qöğirçoq unga haqiqat baribir oçilişini aytdi.

Şu paytda maktabda çizilgan odamça jonlandi va Fedyani toza suvga çiqarişga qaror qildi. Qavatga soyabon urib, sinfga maktab darvozaboni Gavrila Ivaniç kirdi va Fedyaning işini körib, sökindi-da, latta olib keliş uçun ketdi. Odamça boşqa xonada doskaga bör bilan çizilgan öz ikkinçi nusxasini köradi va darvozaboni aldamaslik uçun Fedyanikiga borişga asos topadi. Odamçalar siyoh içişadi: avvalgi «oqsoç» öz kömir «egizagi» örniga turadi, oxirgisi esa yomğirga qaramay Fedyaga yugurib ketadi. Şu payt qaytib kelgan darvozaboni şum rasmni topmay, xonani adaşganini öylaydi. Biroq doskadan kelgan niqoblangan odamça devorga çiqqanida, Gavrila Ivaniç uçinçi marta kirib, hayron bölib: «Bu nima jin-şaytonlik!» deydi.

Fedyaga boriş yölida kömir odamça boşqa «qarindoşlar» va sakkiz oyoqli hayvon bilan uçraşadi — özi aytganidek, bu «şer» Fedya uyga qaytayotganda çizgan edi. Odamça «şer» ustida Fedyaning uyigaça yetib keladi, ammo bola tan olişni söraganda, yana yolğon gapiraman, deydi. Odamça esa u kabilar uçun dahşatli Yolğon podşohligi borligini, u yerda makkor, zolim va, şubhasiz, yolğonçi malika hukm surişini aytadi. Fedya geografiyadan «tört» olganini isbotlamoqçi böladi va ertak davlatni topiş uçun globusni aylantiradi. Şu payt yonidagi radiopriyomnik yoqilib, sirli ovoz bilan Yolğon podşohligiga tuşiş uçun nima kerakligini aytadi. Fedya kiyinadi, ammo pioner galstuki uçib ketadi va bola uni taqiş şart emas, deb hisoblaydi. Uydan çiqib, radio aytganini bajaradi va unga darhol karvon keladi. Fedya uçun xavotirlangan odamça ortidan yugurib, karvonning orqa qismiga çiqib oladi.

Ertalab çölda karvon silkinib, odamça yiqiladi. Haydovçi odamçaning töxtatiş iltimosini eʼtiborsiz qoldirib, otlarni haydaydi, odamça esa quvib ketadi. Karvon podşohlikka kirganda darvozalar yopiladi. Odamça darvozani öziga tortadi (lavhada şunday yozilgan), ammo aslida ular teskari, özidan tomon oçiladi. Odamça buni bilmagan holda yana bir urinişdan söng dam olişga qaror qiladi.

Fedyani niqob taqqan Yolğon malikasi kutib oladi va yoniga çaqiradi. Avval malika Fedyani «Qizil»ni aldagani uçun maqtaydi, keyin esa uni öz pajiga aylanişni taklif qiladi (oldingi paj keça malikaga notöğri niqob berib, tasodifan aytilgan hazili bilan uning sevgilisini xafa qilib, marhamatdan mahrum bölgan edi). Qahramon rozi böladi va keyingi sahnada gazli içimlik içib, boşqa şirinliklarni yeydi. Şu payt unga maymunlar, sincaplar, çumçuqlar, buğu va tutiquş qöşiladi. Fedya ularni mehmon qilmoqçi böladi, ammo hayvonlar bolani xafa qiladi deb öylab, yaqinlaşişdan boş tortadi.

Şu orada odamça Fedyani köndira olmaganidan, «bolalar yuragiga yöl topa olmaganidan» azob çekadi va endi bola «ikki karra sakkiz — yigirma beş» bölgan podşohlikda yolğiz qolganini, maktabda örgatilganlarini unutganini öylaydi. Umidsizlikka tuşgan odamça yiğlaydi, lekin masalalar kitobini öqib, Fedyani qutqarişga qaror qiladi: u xat yozadi, uni qoğoz kaptarga aylantirib, bolaga yuboradi. Fedya javob beradi: Yolğon podşohligida özini yaxşi his qilayotgani, odamça esa yanada qattiqroq yiğlaydi.

Malikaga öşa kuyovi keladi — möylovli harbiy. Fedya unga mos niqob beradi. Harbiy hikoya qiladi: uning otasi — Tuhmatlar qirolligining donişmand va uluğ hukmdori bölib, marhum Yolğon malikasining otasi bilan chin döst bölgan, hozir esa malikaga qöl va yurak taklif qiladi. Fedya malikaning iltimosiga köra «çuqur qiziqiş» niqobini topşirayotganda, sobiq paj — endi dimniki bölib qolgan — kaminadan çiqadi va qahramon orqasida tutib turgan «nozik xijolat» niqobiga kuya bilan möylov çizadi. Malika niqobni taqqaç, harbiy sevgilisining «yuziga» möylov bölganini körib, ğazab bilan ketib qoladi va bahonasi: «Ikki er-xotin uçun bitta juft möylovning özi yetarli» deydi. Malika Fedyaga ğazablanib, uni haydab yuboradi.

Ertalab Fedya podşohlik aholisi — kulollar, temirçilar ishi bilan qiziqadi va ulardan, agar bayram kuni maʼlum şarlarni uşlab olsa, xohlagan narsaga erişiş mumkinligini bilib oladi. Qandolatçi oşpaz Fedyaga non taklif qiladi, lekin bola tort tatib körişni xohlaşini aytadi. Oşpaz tortni şohona dasturxon uçun tayyorlanganini aytadi va özi nima yeyişini, agar sehrli şarni uşlay olsa, nima yeyişini hikoya qiladi.

Malika butun aholini saroy maydoniga töplaydi va «halol mehnat» uçun ularga köp miqdorda «baxt şarlari» tayyorlaganini aytadi, aslida esa bu oddiy sovun pufakçalari. Saroy amaldori pufakçalarni puflaydi va şart qöyadi: ular yorilişidan oldin hamma öz istagini aytişi kerak. Ammo, tuşunarli sabab bilan, heç kimga bunga ulguriş nasib etmaydi.

Işonmagan Fedya boşqalarni aldaşayotganiga köndirmoqçi böladi, ammo heç kim unga işonmaydi. Şunda qahramon öz haqligini isbotlaş uçun kamida bitta pufakçani uşlab qolişga qaror qiladi va odamçaga yordam sörab xat yozadi. Odamça darslikda javobni topadi — qölga junli qölqop kiyiş kerak. Fedyaning rejasini bilgan Yolğon malikasi foş bölişdan qörqib, bola uşlagan pufakça uning istagini röyobga çiqarişi uçun sehrgar yollaydi.

Ertasi kuni Fedya qölqoplar yordamida «baxt şarini» uşlaydi va Yolğon podşohligi şarga qöşilib «yorilib ketişini», uning aholisi halol odamlar bölişini va özi xato qilgan kunga, yaʼni «keça»ga qaytişni istaydi. Şunday böladi: malikaning qalʼasi qulaydi, Fedyaga pioner galstuki qaytadi va u yana 1 sentyabrda sinfida özini qilmişiga tan beradi.