Johnny Belinda

Filmning asosini 1940-yilda amerikalik dramaturg Elmer Harrisning şu nomdagi pyesasi taşkil etgan. Pyesa Brodveyda sahnalaştirilgan va 1940-yil 18-sentyabrdan 1941-yil 21-iyungaça 321 marta ijro etilgan. Qiziq tomoni şundaki, spektaklda doktor rolini Stephen McNally ijro etgan (öşa paytda u Horace McNally nomi bilan çiqardi). Pyesa öz navbatida Edvard şahzoda orolidagi Dingwells Mills qişloğida yaşagan kambağal, karvçi ayol Lidia Dingwellning (1852—1931) haqiqiy hayot hikoyasiga asoslangan. Bu noçor, karvçi ayolning hayoti, şu hududda amaliyot oçgan yangi şifokorning yordami bilan soqovlar tilini örganganidan keyin, tez özgargan.

Prodyuser Jerry Wald «Johnny Belinda» pyesasiga qiziqib, Warner Bros. studiyasi rahbari Jack Warnerni pyesa huquqlarini sotib olişga köndirişga harakat qildi. Ammo Warner pyesaning tijorat jihatdan jozibali emasligini hisoblab, şunday degan: «Asosiy qahramoni bir oğiz söz aytmaydigan filmni kim tomoşa qilmoqçi?» Ammo Wald studiyaning yetakçi prodyuserlaridan biri edi, u şu paytgaça Joan Crawfordni «Mildred Pierce» (1945) filmi uçun Oskarga olib kelgan edi. Oxir-oqibat Warner istamay bölsa-da, Waldga «Johnny Belinda»ning kinoversiyasini yaratişga rozilik berdi. «The Hollywood Reporter» maʼlumotiga köra, Warner Bros. pyesani ekranlaştiriş huquqlari uçun 50 dan 65 ming dollargaça tölagan.

Dastlab filmning rejissyori sifatida Delmer Daves körib çiqilgan, ammo oxir-oqibat tanlov Jean Negulescoga tuşdi. U «The Adventures of Don Juan» (1948) filmidan yaqinda işdan böşatilgan edi, çunki film yulduzi Errol Flynn bilan boş rolni qanday ijro etiş kerakligi borasida kelişa olmagan edi. Negulescoga «Johnny Belinda» loyihasi ança yoqardi.

Dastlab studiya boş rol uçun aktrisa topa olmadi, çunki studiyaning yirik yulduzlaridan birortasi ham mos kelmasdi. Ideal nomzod sifatida Teresa Wright körib çiqilgan edi, ammo uning Metro-Goldwyn-Mayer bilan amaldagi şartnomasi bor edi va uni ijaraga oliş juda qimmatga tuşardi. Jane Wymanga kelsak, u yuqori toifadagi yulduzlar qatoriga kirmas edi va bundan taşqari, bu rol uçun juda katta edi. Şunga qaramay, Wald uning bu rolni uddalay olişiga qaror qildi.

Şu paytda Wymanning şaxsiy hayotida oğir davr edi. Suratga oliş boşlanişidan ozgina oldin u muddatidan oldin tuğiliş paytida bolasini yöqotgan edi. Bundan taşqari, uning eri, aktyor Ronald Reagan bilan munosabatlari yomonlaşgan edi, Reagan öşa paytda Kinoaktyorlar gildiyasi prezidenti sifatida kasaba uyuşma va siyosiy faoliyat bilan butunlay band edi. Boş erkak rolining ijroçisi Lew Ayres ham oğir kunlarni boşidan keçirardi. Ikkinçi jahon uruşi davrida Ayres vijdon böyiça uruşga qarşi çiqqan edi, natijada tarqatuvçilar uning iştirokidagi filmlarni boykot qilişdi va oxir-oqibat Metro-Goldwyn-Mayer studiyasi u bilan şartnomani bekor qildi. Uruş davrida Ayres jangovar bölmagan xizmatçi sifatida xizmat qildi, uruşdan keyin esa aktyorlik faoliyatini tiklaş unga juda qiyin bölgan.

Wyman va Ayresni rollarga tayyorlaş davrida ularga imo-işora tili böyiça maslahatçi yollandi. Wyman şuningdek lablardan öqişni örgandi va tuğma soqov yoş qizning xulq-atvorini alohida örgandi. Bunday tayyorgarlikka qaramay, Wymanning öyinida hali ham yetişmovçilik sezilardi. U eşitişi mumkin bölgani uçun uning taşqi körinişi va mimikasida maʼlum darajada realizm yetişmasligini tuşunardi. Şuning uçun suratga oliş davomida şifokor unga quloqlariga maxsus mum tiqinlar qöyib turdi, ular tovuşni ötkazmasdi.

Garçi film voqeasi Nova Scotiada bölsa-da, aslida suratga oliş Kaliforniyaning şimolidagi Fort-Bragg şahrida, qoyali sohillari bilan maşhur joyda, şuningdek Kaliforniyaning Mendocino şahridagi presviterian çerkovida ötkazildi.

Jack Warner filmning suratga olinayotgan materiallaridan norozi edi va şunday deb baqirardi: «Ular u yerda tuman va bir töda laʼnati qarğalarni suratga olişyapti!» Uni Negulesconing kutilgan köz yoşli sentimentallikdan voz keçişi ranjitardi. Negulesconing sözlariga köra, Warner bu filmni şunçalik yomon körganki, bir paytda hatto rejissyorni işdan böşatgan. Biroq butun kartinani qayta suratga oliş juda qimmatga tuşgani uçun, studiya uni deyarli bir yil tokçada saqlab, istamay bölsa-da, Negulesco xohlaganidek deyarli şu holatda çiqardi. Natijada film öşa yili Warner Bros. uçun eng katta hit böldi.

Ekranga çiqqandan söng darhol film tanqidçilar tomonidan juda yuqori baholarga sazovor böldi. Xususan, «Variety» jurnali yozdi, syujetga qaraganda film osongina «köngilni ezuvçi teatrallik namoyişi» bölişi mumkin edi. Ammo filmda maʼlum sentimentallik bölsa-da, u asosan syujetning jiddiy jihatlarini rivojlantiradi, ular nozik va nafis tarzda taqdim etilgan. Bosley Crowther «The New York Times» gazetasida qayd etdi: «„Johnny Belinda“ spektakli sahnada unçalik muvaffaqiyatli bölmaganini va ekran uçun qabul qilinişi mumkin bölmagan ayrim lahzalarni öz içiga olganini hisobga olsak, „Warner“ studiyasi bu asar asosida film suratga olişga qaror qilgani hayratlanarli. Undan ham hayratlanarlisi, ular qançalik yaxşi film yaratganlari». Tanqidçining fikriça, kartinani yangiça va hayotiy mavzu ajratib turadi, u ança taʼsirli tarzda ifodalangan. Ammo Crowtherning fikriça, filmning muvaffaqiyatining asosiy sababi «Jane Wymanning boş rolidagi sezgir va bağrini ezuvçi öyini böldi... Filmning eng yaxşi lahzalari haqiqatan ham hayajonlantiradi, miss Wyman esa butun davomida hamdardlik va hurmat uyğotadigan uslubda öz rolini ijro etadi». Zamonaviy kinotanqidçi Richard Gilliam ham birinçi navbatda «filmni Jane Wymanning boş rolidagi ajoyib öyini ajratib turadi» deb hisoblaydi va ikkinçidan «bunday turdagi dramalar uçun xos bölgan haddan taşqari baxtli oxirsiz yaxşi yozilgan syujet». Tanqidçi film uruşdan keyingi davrda boş qahramonlari kuçli, anʼanaviy bölmagan ayollar bölgan filmlarning tobora muhimroq bölib borganining yana bir namunasi böldi, deb qayd etadi.

«Variety» Negulesconing rejissyorlik işini yuqori baholab, u «his-tuyğularni haddan taşqari oşirib yubormasdan, ularni doimiy ravişda taranglikda uşlab turadi» deb yozdi va aktyorlik öyini orqali tomoşabinda hamdardlik uyğotadi. Crowther ham Negulesconing aktyorlar bilan mahoratli işlaşini, şuningdek, rassom-dekoratorning yuqori sifatli işini qayd etdi. «Oddiy, sodda va bezaksiz interyerlar qişloq va ferma ruhini beradi. Dengiz qirğoğigaça çözilgan manzaralar, qişloq köçalari, baliq ovlaş qayiqlari va şamollarda eskirgan omborlar göyo Cape Breton orolida suratga olingandek körinadi, garçi bunday bölmasa ham». Gilliamning taʼkidlaşiça, Negulesconing bosiqlik bilan olib borilgan rejissyorligi şunday qilinganki, «aktyorlik öyini materialga mos tuşgan», şuningdek u Ted D. McCordning kuçli operatorlik işini va studiyada Nova Scotia baliqçilar qişloğini işonarli qayta yaratilganini ham ajratib körsatdi.

Tanqidçilarning alohida eʼtiboriga Jane Wymanning boş rolidagi öyini sazovor böldi. Xususan, «Variety» yozdi: «Wyman gapira olmaydigan, parvosiz qizni yaratadi, uni har qanday kinematografik glamurdan butunlay mahrum qiladi». Bu rolda, uning şaxsiy yutuği bölgan rolida, u haqiqiy aktyor bir oğiz söz aytmasdan ham kayfiyat yarata olişi va tomoşabinga taʼsir körsata olişini ajoyib tarzda körsatdi. Crowtherning fikriça, «miss Wyman rolini ajoyib çuqurlik va nozik his bilan töldiradi. U butun film davomida bir oğiz söz ham aytmaydi. Uning yuzi fikrlarining oynasi bölib xizmat qiladi. Şunga qaramay, bu ayançli yoş ayol ruhiy iliqlik bilan porlaydi». Arçed Winsten «New York Post» gazetasida yozdi: «Jane Wyman juda gözal öyin körsatadi, quvonçga va tuşunişga sekin, yorqin uyğonişni namoyon etadi». Crowther, şuningdek, boşqa asosiy aktyorlar — Ayres, McNally, Bickford, Moorehead va Sterlingning işonarli va yaxşi öyinini ham qayd etdi.

1949-yilda film köplab mukofot va nominatsiyalarga sazovor böldi, ular orasida: