Rudyard Kiplinğs Jungle Book (ingl. Rudyard Kiplinğs Jungle Book) — 1941 yoki 1942-yilda suratga olingan, Britaniya-Amerika sarguzaşt filmi. U Redyard Kiplingning şu nomli asari asosida, venger kelib çiqişli britaniyalik kinematografçi aka-ukalar Korda (rejissyor Zoltan, prodyuser Aleksandr va badiiy rassom Vinsent Korda) tomonidan suratga olingan. Mowgli rolini Sabu Dastagir ijro etgan.
1Treylerlar
▶2Rollarda
Sabu Dastagir, Joseph Calleia, John Qualen
3Syujet
Biror joyga ketayotgan, telohranitor bilan birga bölgan ingliz ayol «memsahib» mahalliy qişloqdan ötayotib,…
Biror joyga ketayotgan, telohranitor bilan birga bölgan ingliz ayol «memsahib» mahalliy qişloqdan ötayotib, sadaqa evaziga hikoya aytib ötirgan qariyaga eʼtibor qaratadi. Uning kosasiga bir neça tanga taşlab, ayol «butun Hindiston haqidagi hikoya»ni tinglaydi.
Hikoya jangllar, u yerda yaşovçi hayvonlar, Jangllar Qonuni va ular odamlar uçun qanday xavf tuğdirişi haqida boşlanadi. Keyin hikoya ötmişdagi kunlarga ötadi: jangllarni yengib, qişloqlarini şaharga aylantirişni orzu qilgan qişloq aholisi keçayu kunduz mehnat qiladi. Usталардan birining kiçkina bolasi Natu jangllarga adaşib kiradi. Uni quvib borişga urinган otasi yölbars çangalida halok böladi, qişloqdoşlarining bir qismi ham izlaşga çiqadi, lekin natija bermaydi.
Ön ikki yil ötadi. Böri tödasi va boşqa hayvonlar qaramoğida bola kuçli yigit Mowgliga aylanadi. Jangllarda uning yagona jiddiy duşmani yölbars Şerxan bölib qoladi. Yölbarsni çimçilaş va qoçib ketişni yaxşi köradigan Mowgli bilmagan holda tungi paytda öz tuğilgan qişloğiga kelib qoladi. Qoldirilgan olovga kuyib, u qişloq aholisini uyğotadi va ular uni tutib olişadi. Savdogar Baldeo «jangl dev»ining közi yomon, deb hisoblaydi, ammo uzoq vaqt öğlidan ajralib qolgan Messua bolani uyiga olib boradi va asta-sekin unga odamlar tili va odatlarini örgatadi.
Şerxanni öldirişga qasamyod qilgan Mowgli odamlarning «temir tişi» (ov piçoği)ni sotib olmoqçi bölib, şu maqsadda Baldeoning dökoniga keladi va savdogarning qizi Mahala bilan tanişadi. «Örmon jonzoti»dan qörqqan Baldeo Mowgliga miltiq bilan tahdid soladi, lekin keyin piçoqni sotadi, çunki yigit öz jangllariga qaytib ketadi, degan umidda. Bu umid behuda çiqadi, çunki Mowgli va Mahala darhol döst bölib qolişadi. Mowgli qizga hayvonlar bilan muloqot qiliş qobiliyatini körsatadi, keyinroq esa uni jangllar bilan taniştirişga kirişadi. Birgalikda ular qalin örmon içida taşlab ketilgan şaharni, yöqolib ketgan knyazlikning saroyini va uning xazinasini topişadi. Ularga qari kobra qöriqçi hujum qiladi, ammo Mowgli uni osongina yengadi. Döstlar özlariga heç qanday boylik olmaydi, faqat Mahala uçun xotira sifatida bitta oltin tanga oladi. Kobra ularning ortidan ogohlantiradi: bu boylik ölim olib keladi.
Baldeo qizining tangasini körib, uning kelib çiqişini bilib oladi; bu haqda tasodifan sartaroş va ruhoniy ham eşitib qoladi. Şu orada qişloqqa yölbars Şerxan qaytib keladi, buni Mowglining dösti fillar unga xabar berişadi. Qişloq aholisi ibodatxonaga yaşirinadi, ammo Mowgli hayvonga qarşi çiqadi. Xazina siri Mowgli bilan birga ölib ketişidan qörqqan Baldeo ham uning ortidan boradi. Pitон Kaaning maslahatiga köra yölbarsni daryoga jalb qilgan Mowgli qadimiy duşmanini öldiradi. Terisini şilayotganda Baldeo uni topib, xazina joylaşgan joyni aytişga majburlaşga urinadi. Savdogarni panteras Bagira yiqitib yuboradi va natijada u Mowgli haqiqatan ham oboz ekanligiga işonç hosil qiladi. Uyiga qaytib, bu haqda qişloqdagi barça aholiga gapirib beradi. Yölbars terisi bilan qaytgan yigitni qişloqda duşmanona kutib olişadi va uni yoqib yubormoqçi bölişadi, ammo Baldeo yaşirinça Messuaga uni qutqarişga ruxsat beradi, çunki xazinaga Mowglidan keyin yetib borişni öylaydi.
Boğlangan ayolni orqada qoldirib, Baldeo, sartaroş va ruhoniy Mowgliga yaşirinça ergaşadi. Mowgli taqib qilişdan çarçagan va kobraning xazinani öğirlaganlar ölimga mahkum bölişi haqidagi başoratini eslab, ularni öşa joyga olib boradi. Kobrani otib taşlagaç, uçovlon köp oltin oladi va katta yoqut uçun bahslaşadi. Oxir-oqibat yoqut sartaroşga tegadi. Ularni kuzatib turgan Mowgli qari kobraning töğriligiga işonç hosil qiladi: keçasi ruhoniy yoqutni egallaş uçun sartaroşni öldiradi, ertalab esa Baldeoni ham öldirişga urinadi, ammo daryoga yiqilib, uni timsoh tutib oladi. Yoqut Baldeoga qoladi va u daryoni kesib ötayotib, özini qutqariş uçun öşa timsohga taşlab yuboradi. Savdogar jangllardan heç narsasiz qaytadi, şuning uçun ularni yöq qilib, yoqib yuborişga qasamyod qiladi. Mowgli fillardan odamlarni örmondan uzoqlaştirişni söraydi.
Şu orada Baldeo qöşnilariga Mowgli sartaroş va ruhoniyni öldirgani haqida gapirib beradi va jangllarga öt qöyadi. Biroq qişloq aholisining quvonçi uzoq davom etmaydi: şamol yönalişini özgartirib, olovni qişloqning öziga haydaydi. Qaytib kelgan Mowgli boğlangan Messuani qutqaradi va Mahalaga aholini daryo örtasidagi orolga yönaltirişni aytadi, özi esa örmon hayvonlarini olovdan qutqarişga yordam beradi. Messua va Mahala uni yana odamlar orasiga qaytişga çaqirişadi, ammo Mowgli öz örni jangllarda ekanligini qatʼiy hal qiladi.
Hikoyasini tugatgan qari hikoyaçi özining Baldeo ekanligini, jangllarni yengmoqçi bölgan, ammo ular tomonidan yengilgan odam ekanligini tan oladi. Ingliz ayol Mowgli, Mahala va boşqalarning keyingi taqdirini bilmoqçi böladi, ammo qari bu boşqa hikoya ekanini aytadi…
4Rollarda
Feyt Bruk — ingliz…
Feyt Bruk — ingliz ayol
Noubl Jonson — sikx telohranitor
Jozef Kallea — Baldeo
Rozmari Dekamp — Messua
Sabu — Mowgli
Patrisiya ÖRurk — Mahala
Jon Kuolen — sartaroş
Frank Pulya — ruhoniy
Ralf Börd — Durgaived
5Suratga oluvçi guruh
Prodyuser: Aleksandr…
Prodyuser: Aleksandr Korda
Hamprodyuser: Çarlz Devid
Rejissyor: Zoltan Korda
Rejissyor yordamçilari: Andre De Tot, Lowell Farrell
Ssenariy muallifi: Lorence Stellings, Redyard Kipling kitoblari asosida
Badiiy rassom: Vinsent Korda
Bastakor: Mikloş Roja
Operatorlar: Li Garms, U. Govard Grin
Grimyor: Gordon Bau
Montajçi: Uilyam Xornbek
6Filmni işlab çiqariş
Bu film aka-ukalar Korda yoş hind-amerikalik aktyor Sabu bilan suratga olgan törtinçi va sönggi film böldi…

Bu film aka-ukalar Korda yoş hind-amerikalik aktyor Sabu bilan suratga olgan törtinçi va sönggi film böldi (oldingilari «Kiçik fil haydovçisi», «Baraban» va «Bağdod öğrisi» edi). Suratga oliş jarayonida Aleksandr va Zoltan Kordalar örtasida filmni «Haydovçi» kabi realistik uslubda yoki «Bağdod öğrisi» kabi fantastik uslubda suratga oliş kerakligi böyiça köp marta kelişmovçiliklar yuzaga keldi. Şu sababdanmi yoki keyingi loyihalarning geografiyasi tufaylimi, bu lenta aka-ukalarning sönggi hamkorligi böldi. Zoltan Korda keyingi yillarda AQŞda qoldi va Humphrey Bogart hamda Gregory Peck bilan işladi, katta aka esa Angliyaga qaytib, Uruş davri britaniya kinosiga qöşgan hissasi uçun Qirol Jorj VI tomonidan ritsarlik unvoniga sazovor böldi. U bu şarafga sazovor bölgan birinçi rejissyor böldi va keyinçalik yana bir qança maşhur filmlarni suratga oldi.
Film 1938-yilda öylab topilgan va Kipling asari asosida ekranlaştiriş huquqlari sotib olingan, 1939-yilda esa suratga olişni boşlaş rejalaştirilgan edi.
Suratga oliş Aleksandr Korda tomonidan Gollivudda taşkil etilgan Alexander Korda Films, Inc. studiyasida ötkazildi. Filmning byudjeti 300 ming AQŞ dollari bilan birga taxminan 250 ming funt sterlingni taşkil etdi; bu mablağni filmni tarqatiş bilan ham şuğullangan United Artists kompaniyasi taqdim etgan edi. Film mualliflari Hindistonda işlaşdan voz keçişdi, «tabiiy» suratga oliş uçun jangl va hind qişloği dekoratsiyalari Vinsent Korda rahbarligida Kaliforniyadagi Leyk-Şervud hududida yaratildi. Jangllarni yaratiş uçun çetdan olib kelingan haqiqiy tropik ösimliklardan, jumladan bambuk, lianalar, taro va fil öti işlatildi. Qöşni fermalar va hayvonot boğlaridan filmga kerak bölgan 300 dan ortiq hayvon, jumladan börilar, panteras va yölbars yiğildi. Öşa davr ommaviy axborot vositalarining xabar berişiça, xavfsizlik uçun prodyuser hayvonlar bilan işlaş uçun taxminan 150 nafar xodimni yollagan, şu jumladan törtta yetakçi dressirovşçik işlagan. Yirtqiç hayvonlar asosan uzoqdan, sezilmas tösiq orqali va qisqa dublyajlar bilan suratga olingan hamda boşqa bir qator çoralar körilgan. Piton Kaa katta rezina model sifatida tasvirlangan bölib, uni kölda qayiqdan boşqarişgan. Şu sababli suzişni bilmaydigan rejissyor Zoltan Korda ukasi köz öngida deyarli halok bölgan.
Bastakor Mikloş Roja anʼanaviy hind kuylarini örganib, har bir inson va hayvon qahramoni uçun alohida musiqiy mavzu yaratdi. Bu tanqidçilar tomonidan ijobiy baholanib, Amerika Kinoakademiyasining eng yaxşi film musiqasi mukofoti uçun şortlistga kiritildi. «Kitob jangllari» birinçi bölib kompaniya tomonidan qayta yozilmagan, asl nusxadagi saundtrek çiqarilgan film böldi. Uning sotuvdagi muvaffaqiyati boşqa filmlar uçun ham şunga öxşaş relizlarning boşlanişiga turtki böldi.
Filmni işlab çiqarişda Technicolor texnologiyasi işlatilgan.
Filmning birlamçi prokati Amerika qitʼasi va Avstraliya mamlakatlarida bölib ötdi, Yevropa mamlakatlarida premyera Ikkinçi Jahon uruşining oxiriga yaqin (Şvetsiya, Ispaniya, Portugaliyada) yoki undan keyin (Germaniya, Fransiya va boşqalarda) böldi. Istisno Sovet Ittifoqi böldi: Korda 1943-yilda sovet xalqining faşizmga qarşi kuraşi uçun minnatdorçilik belgisi sifatida unga «Lady Hamilton», «Bağdod öğrisi» va «Kitob jangllari» filmlarini sovğa qildi. Javob tariqasida Kinematografiya işlari qömitasi raisi I. G. Bolşakov SSSR Xalq Komissarlari Kengaşi raisi örinbosari, taʼlim, fan, madaniyat va huquq-tartibot organlari böyiça A. Ya. Vişinskiyga kinematografçining 50 yilligini «uç filmini bizga sovğa qilgan buyuk rassom hurmati belgisi sifatida» keng nişonlaş taklifi bilan murojaat qildi. SSSR parçalanişidan biroz oldin, 1990-yilda film sovet kinoprokatiga «Jangllar» nomi bilan qayta çiqarildi.
7Premyeralar
— 1942-yil 3-aprelda film AQŞ ekranlariga…
— 1942-yil 3-aprelda film AQŞ ekranlariga çiqdi.
— 1943-yil 16-aprelda film Portugaliya ekranlariga çiqdi.
— 1943-yil 21-aprelda film Urugvay ekranlariga çiqdi.
— 1944-yil 11-mayda film SSSR ekranlariga çiqdi.
— 1944-yil 30-sentabrda film Falastin ekranlariga çiqdi.
— 1954-yil 10-noyabrda film SSSRda «Jangllar» nomi bilan qayta prokatga çiqdi.
— 1990-yilda film SSSRda yana «Jangllar» nomi bilan qayta prokatga çiqdi.
8Tomoşabinlar, tanqidçilar va kino tarixçilarining filmga munosabati
Film prokatda yetarliça muvaffaqiyatli böldi. Hozirda birlamçi Amerika prokatining kassa körsatkiçlari haqida…

Film prokatda yetarliça muvaffaqiyatli böldi. Hozirda birlamçi Amerika prokatining kassa körsatkiçlari haqida aniq maʼlumotlar kam bölsa-da, Aleksandr Kordaning biografi Pal Tabori film «made a handsome profit» (çiroyli foyda keltirgan) deb guvohlik bergan. Uruşdan keyingi Fransiyada filmning birlamçi prokati davomida 1946-yilda unga taxminan 5,08 million çipta sotilgan (soliştiriş uçun, şu jamoaning oldingi filmi «Bağdod öğrisi» AQŞ va Kanadadagi birlamçi prokatda bir million dollardan ortiq yiğgan, öşa 1946-yilda fransuz tomoşabinlari uni taxminan 5,13 million çipta sotib olişgan).
Kinoşunoslar va kino jurnalistlari filmga aralaş baho berişdi. Salbiy şarhlarning asosiy nişoni Lorence Stellingsning ssenariysi böldi: u Kipling asaridan juda uzoqlaşib ketgan, şuningdek Mowgli va hayvonlarning muloqotiga haddan taşqari urğu berilgan, inson qahramonlarining rivojlanişi deyarli yöq edi.
Şu bilan birga, köpçilik tanqidçilar işonarli yaratilgan «jangllar», hayvonlar bilan işlaş va Technicolor texnologiyasining haşamatli qöllanilişini ijobiy baholaşdi.
9Nominatsiyalar va mukofotlar
Film bir neça «Oskar» uçun nomzod bölib, 15-chi kinomukofot topşiriş marosimining (1943) törtta nominatsiyasi…

Film bir neça «Oskar» uçun nomzod bölib, 15-chi kinomukofot topşiriş marosimining (1943) törtta nominatsiyasi şortlistiga tuşdi.
«Oskar» nominatsiyasi — rangli kinodagi eng yaxşi operatorlik ishi uçun (Uilyam Govard Grin)
«Oskar» nominatsiyasi — eng yaxşi maxsus effektlar uçun (vizual effektlar uçun Lourens Batler, tovuş effektlari uçun Uilyam Uilmart)
«Oskar» nominatsiyasi — rangli kinodagi eng yaxşi badiiy rassomlik ishi uçun (rassom Vinsent Korda va dekorator Julia Heron)
«Oskar» nominatsiyasi — dramatik yoki komediya filmi uçun eng yaxşi musiqa uçun (Mikloş Roja)
10Kadrlar
3
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Книга джунглей (фильм, 1942)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.