Jurassic Park III

Jurassic Park III (2001) — Jo Jonston rejissyorligida, Piter Baçman, Aleksandr Payn va Jim Teylor ssenariysi asosida suratga olingan Amerika ilmiy-fantastik jangovor filmi. Bu Jurassic Park franşizasining uçinçi filmi, şuningdek asl trilogiyaning uçinçi va yakuniy filmi (oldingi film — The Lost World: Jurassic Park). Bu franşizadagi birinçi film bölib, uni Stiven Spilberg emas (u ijroçi prodyuser sifatida iştirok etgan), balki boşqa rejissyor suratga olgan, şuningdek, Maykl Krayton romaniga asoslanmagan birinçi film. Şunga qaramay, filmda Kraytonning personajlari va ğoyalari, jumladan uning birinçi "Jurassic Park" romanidagi sahnalar ham aks etgan. Sem Nill va Lora Dern birinçi filmdagi rollarini qaytadan ijro etişadi. Yangi aktyorlar orasida Uilyam X. Meysi, Tea Leoni, Alessandro Nivola va Trevor Morgan bor.

Film Kirbi va Amanda (Meysi va Leoni) juftligi haqida hikoya qiladi. Ular ajraşgan bölib, palеontolog doktor Alan Grantni (Nill) aldab, öğillari Erikni (Morgan) topişda yordam berişga majbur qilişadi. Erik Isla-Sorna orolida izsiz yöqolgan.

Birinçi filmdan keyin Jo Jonston davom ettiriş ustida rejissyorlikni öylay boşladi, Spilberg bunga rozi böldi. Universal Pictures uçinçi filmni 1998-yil iyun oyida eʼlon qildi, reliz esa 2000-yil örtalariga rejalaştirilgan edi. Baçman yozgan ssenariy suratga olişdan beş hafta oldin rad etildi. Asos sifatida ikki oldingi filmning ssenaristi Devid Kepp taklif qilgan soddaroq syujet olindi. Baçmanning ssenariysini qayta yoziş uçun Payn va Teylor taklif qilindi, şundan keyin Baçman öz loyihasiga özgartirişlar kiritdi. Suratga oliş beş oy davom etdi; u 2000-yil avgust oyida Gavayida boşlanib, keyin Kaliforniyada davom etdi. Ssenariyning yakuniy qoralama varianti işlab çiqariş davomida tugallanmadi va Jonston loyihani tark etişni öylagan edi. Filmda kompyuter va animatron dinozavrlarning kombinatsiyasidan foydalanilgan. Anʼanaviy tiranozavr örniga asosiy antagonist sifatida spinozavr çiqadi.

Film 2001-yil 16-iyulda Gibson Amphitheatre amfiteatrida, 18-iyulda esa boşqa kinoteatrlarda taqdim etildi. Tanqidçilarning aralaş baholariga qaramay, film prokatda muvaffaqiyat qozondi: butun dunyo böyiça 369 million dollar yiğdi va 2001-yilning sakkizinçi eng katta daromadli filmiga aylandi. Biroq u franşizadagi eng kam foyda keltirgan film hisoblanadi. 2015-yilda "Jurassic World" nomli davomi çiqdi va u şu nomdagi trilogiyaga asos soldi.

Sem Nill — Alan Grant, San-Nublar orolidagi voqeani boşidan keçirgan palеontolog

Uilyam Meysi — Pol Kirbi, Amandaning sobiq eri va Erikning otasi

Tea Leoni — Amanda Kirbi, Polning sobiq rafiqasi va Erikning onasi

Alessandro Nivola — Billi Brennan, Grantning yordamçisi

Trevor Morgan — Erik Kirbi, Pol va Amandaning öğli, Isla-Sornada yöqolgan

Maykl Jeter — Yudeski, Kirbining şerigi yollanma askar

John Diehl — Kuper, Kirbining ikkinçi darajali yollanma askari

Bruce Young — Naş, guruh samolyotining uçuvçisi

Laura Dern — Elli Sattler, muallif va paleobotanik, birinçi filmda Alan bilan San-Nublar orolida bölgan

Taylor Niçols — Mark, Ellining eri, Davlat departamentida işlaydi

Mark Harelik — Ben Hildebrand, Amandaning yigiti, Erik bilan parasailingga çiqqan

Julio Oscar Meçoso — Enrike Kardoso, parasailing operatori

Blake Bryan — Charli, Mark va Ellining öğli

1993-yilda Stiven Spilbergning "Jurassic Park" filmi çiqqaç, uning dösti Jo Jonston mumkin bölgan davomga rejissyorlik qilişga qiziqib qoldi. Spilberg davomni özi suratga olmoqçi edi, lekin u uçinçi filmni Jonstonning suratga olişi mumkinligiga rozi böldi. "The Lost World: Jurassic Park" nomli ikkinçi filmda tiranozavrning San-Diegoda ğazablanişi tasvirlangan sahna bor. Spilberg bu sahnani uçinçi film uçun işlatmoqçi edi, lekin keyinçalik uni ikkinçi filmga qöşişga qaror qildi, çunki tuşunardi, seriyaning boşqa filmini suratga olmaydi.

Ikkinçi film çiqqandan keyin Spilberg boşqa loyihalar bilan band edi. Uning Jurassic Park ning uçinçi filmi çiqişi haqida söraşganda, u bu haqda "faqat öylaşning özi ham dahşatli boş oğriği" bölişini aytdi. Spilberg seriyaga rejissyor sifatida qaytmoqçi emas edi va filmlarni suratga oliş qiyin ekanini bildirdi. U oldingi filmlar rejissurasidan mamnun edi va uçinçi film yangi odamga muhtoj deb hisobladi. Ikkinçi filmdan keyin Jonston Spilbergdan yana Jurassic Park davomiga rejissyorlik qilişni söradi.

Universal Pictures filmni 1998-yil iyun oyida eʼlon qildi, unda Spilberg prodyuser sifatida körsatilgan edi. "Jurassic Park" romanlarining muallifi Maykl Krayton Spilberg bilan hamkorlik qilib, syujet çiziğini yaratişi va ssenariy yozişi kerak edi, lekin Jonston keyinçalik Kraytonning loyihaga heç qanday aloqasi yöqligini aytdi. Dastlab reliz sanasi 2000-yil örtasiga rejalaştirilgan edi. Spilberg dastlab syujetni InGen orollaridan birida yaşirinça yaşayotgan doktor Alan Grant haqida öylab topgan edi. Jonstonning sözlariga köra: "U dinozavrlarni tadqiq qilişga ruxsat berilmagani uçun yaşirinça kirib olgan va Robinzon Kruzo kabi daraxtda yaşagan. Lekin birinçi filmdan keyin bu odam dinozavrlar bölgan istalgan orolga qaytişni xohlaşini tasavvur qila olmadim".

Avval "Hotel de Love" filmining ssenaristi va rejissyori bölgan Kreyg Rozenberg 1999-yil iyun oyida "Jurassic Park III" ning birinçi qoralamasini yozişni boşladi. Spilberg va Jonston Rozenbergning oldingi işidan, jumladan Spilbergning DreamWorks kompaniyasi uçun yozilgan triller ssenariylaridan qoyil qolişgan edi. Rozenbergning qoralamasida Sorna orolida qolib ketgan ösmirlar bor edi, şuningdek, yakuniy filmda körsatilmagan kronozavr nomli suv sudralib yuruvçisi sahnasi ham bor edi. Yana bir öçirilgan sahnada yirtqiçlardan qoçişga urinayotgan mototsiklli personajlar tasvirlangan edi.

Jonston 1999-yil avgustda filmga rejissyor etib tayinlandi, şu paytda Rozenberg ham hali iştirok etardi. Spilberg Jonstonga töliq ijodiy erkinlik berdi va u "Spilberg menga uning uslubini takrorlamaslikni qatʼiy tayinladi", deb aytdi. Işlab çiqariş 2000-yil boşida boşlanişi kerak edi. Oldingi filmlar Gavayida suratga olingan edi va uçinçi film uçun Kauai oroli afzal körilgan joy edi, lekin ssenariy tugallanmagunça heç qanday qaror qabul qilinmagan edi. Rozenbergning Sorna orolidagi ösmirlar haqidagi qoralamasi 1999-yil sentabr oyida rad etildi. Jonston bu "yaxşi yozilgan ssenariy" ekanini aytdi, lekin tomoşabinlar bunday syujetni körişni istamasligini his qildi va bu "Döstlar" seriali yomon epizodiga öxşab ketişini aytdi.

Piter Baçman Rozenbergning qoralamasini qayta yoziş uçun yollandi va buni 2000-yil boşida amalga oşirdi. Baçmanning qoralamasida dinozavrlar materikda bir qator sirli qotilliklarni sodir etadi, şundan söng tergov boşlanadi. Ssenariyda Alan Grant, Billi va Sorna orolidagi oilaviy falokat iştirok etadigan parallel syujet ham bor.

Qoralama juft dam olayotganlar bilan boşlanadi. Ular Sorna orolida parasailingda uçişadi va u yerda yöqolgan sönggi turistlarga aylanişadi. Davlat departamentining vakili Harlan Finç Kosta-Rikaga yöl oladi va u yerda ekolog Simona Garsiya bilan uçraşadi. Simona unga yaqinda dinozavrlar hujumi haqida xabar beradi. Şu orada Grant Sorna orolida qurmoqçi bölgan yirtqiçlarni tadqiq qiliş stansiyasi uçun moliyaviy homiylarni qidiradi. Finç Grantga, agar u AQŞ hukumatiga orol ustidan yurisdiksiyani olişda yordam bersa, orolni tadqiq qilişning eksklyuziv huquqini taklif qiladi. Grant rozi böladi va ertasi kuni Kosta-Rikaning San-Xose şahridagi tinglovda Simona bilan birga guvohlik berişi kerak böladi.

Grant, şuningdek, boy biznesmen Pol Roby bilan tanişadi, u Grant Sorna orolining havo sayohatini uyuştirsa, unga xayriya qilişni taklif qiladi. Grant rozi böladi va ular tinglovgaça Grantning aspiranti Billi Xyum va Polning 12 yoşli öğli Mayls, dinozavrlar muxlisi bilan birga orol ustidan uçib ötişadi. Sayohatda Polning qöriqçisi Kuper va uning biznes şerigi hamda sevgilisi Syuzan Brentvort ham iştirok etadi. Samolyot nomaʼlum obʼektga urilgandan keyin orolga qönişga majbur böladi. Qayta uçib ketayotganda u spinozavr tomonidan urilib, halokatga uçraydi. Keyin syujet orol va San-Xose örtasida almaşinadi. Tinglovlar şuni körsatadiki, dinozavrlarning hujumlari Quyi Kaliforniya yarim orolidan tortib Panamagaça materikning turli joylarida sodir bölgan. Finç dinozavrlar köpayib ketişi va bu butun dunyo miqyosidagi muammoga aylanişidan xavotirlana boşlaydi.

Orol sahnalari yakuniy filmdagiga öxşaş tarzda asosan suratga olingan, lekin bu loyihada voliyer va InGen laboratoriyasidagi sahnalar ança uzunroq va murakkabroq edi. Ssenariyning bir qismida odamlar laboratoriyada tunaşi va uni özlarining operatsion bazasiga aylantirişi, biroq Billi tuxumlarni öğirlagandan keyin velosiraptorlar oxir-oqibat laboratoriyaga kirib olişi tasvirlangan. Odamlar yölsiz yerlarda yuradigan mototsikllarda qoçib, daraxt tepalariga yaşirinişadi. Kuper Mayslni himoya qilayotib velosiraptorlardan halok böladi, Billi esa voliyerdagi sahnada pteranodonning hujumidan öladi. Hikoyaning oxirida AQŞ hukumati orolni bombardimon qiliş va dinozavrlar populyatsiyasini yöq qiliş uçun qiruvçi samolyotlarni yuboradi. Şu jarayonda Roby va uning oilasi orolдан qutqariladi. Biroq Grant ketişdan boş tortadi va sönggi sahnada Spilbergning dastlabki ğoyasini öz içiga olgan holda örmonga kirib ketadi.

Bu yakuniy sahnalar "Jurassic Park: Extinction" (Jurassic Park: yöqoliş) nomiga ilhom berdi, lekin ijodkorlar bu nomdan voz keçişga qaror qilişdi, çunki u franşizaning yakuniy tugaşini anglatardi. Jonston ham bu nomni noaniq deb hisobladi, çunki "Extinction" (yöqoliş) sözi dinozavrlarga, inson aholisiga yoki Grantga tegişli bölişi mumkin edi. Oxir-oqibat nom "Jurassic Park III" deb soddalaştirildi. Jonston heç kim bu nomni "alohida yoqtirmagan", lekin u nima degani hammaga maʼlum edi, deb aytdi. Boşqa mumkin bölgan nomlar esa "Jurassic Park: Breakout" (Jurassic Park: Buzib çiqiş) va "Extinction: Jurassic Park 3" edi.

Suratga oliş joylari tanlandi, jumladan, bir paytlar oldingi film uçun körib çiqilgan Yangi Zelandiyaning Fiordland joyi ham bor edi. 2000-yil martida Yangi Zelandiya örniga Maui va Gavayi tanlandi.

Sem Nill 2000-yil iyun oyida loyihaga şartnoma imzoladi va Alan Grant rolini qaytadan ijro etdi. Jonston keyinçalik uçinçi filmdagi Grantni birinçi filmdagi tajribasidan keyin yanada sinik va kinoya bilan gapiruvçi qilib tasvirlab berdi. Nill qaytişdan xursand edi, çunki u birinçi filmdagi ijrosi yaxşiroq bölişi mumkin edi, deb his qilardi. Gavayi uç haftalik suratga oliş uçun joy böldi, umuman suratga oliş esa 18 hafta davom etişi kerak edi. Suratga oliş 2000-yil avgustida boşlanişi kerak edi, taxminiy reliz sanasi esa 2001-yil iyulida belgilandi. Uilyam X. Meysi dastlab jadvaldagi ziddiyatlar tufayli rolidan voz keçdi va suratga oliş bir oyga keçiktirildi. Meysi 2001-yilgi "Focus" filmida Lora Dern bilan işlagan edi va Dern uni "Jurassic Park III" da rol olişga undadi. Trevor Morgan va Tea Leoni ham aktyorlar tarkibiga qöşildi.

Jonston Baçmanning qoralamasini juda murakkab deb hisobladi, ayniqsa Grantni dinozavrlar oroliga qaytariş masalasida. Ssenariy muallifi Devid Kepp Jonston bilan suhbatlaşganda, u "qutqaruv missiyasi" haqida soddaroq syujet taklif qildi. Kepp oldingi ikki filmning ssenariylarini yozgan edi, lekin "Jurassic Park III" ssenariysini yozişda iştirok etmagan edi. 2000-yil iyulda, suratga oliş boşlanişidan taxminan beş hafta oldin, Jonston va Spilberg ikkinçi ssenariyning hammasini rad etişdi, çunki ular undan norozi edi. Filmga allaqaçon 18 million dollar sarflangan, storibordlar tayyor bölgan edi. Dekoratsiyalar qurilişi ham boşlangan edi. Rad etiş Jonston va Spilberg Kepp syujetini maʼqullaganidan keyin sodir böldi, çunki ular bu syujet oldingisidan ustun ekanini his qilişdi. Ikkinçi, rad etilgan qoralamadagi köplab sahnalar va birinçi qoralamadan ayrimlari yakuniy filmga kiritildi, bu esa loyihaga şu paytgaça sarflangan mehnatni saqlab qoliş usuli edi. Suratga oliş joyi sifatida Yuta ştatidagi Dinozavrlar milliy yodgorligi va Oaxu oroli dagi harbiy baza ham körib çiqilgan edi.

Aleksandr Payn va Jim Teylor 2000-yil iyul oyida Baçmanning ssenariysini qayta yozişni boşladilar, Spilberg esa Universal bilan filmning daromadidan 20 foiz oliş şartnomasini imzoladi. Payn va Teylor personajlar va syujetni yaxşilaş uçun yollangan edi, çunki ssenariy asosan jangovor harakatlardan iborat edi. Ular bu loyiha ilgari işlagan filmlaridan farq qilgani uçun ssenariy yoziş taklifini olganlarida hayratda qolişdi, lekin Universal ularning "Meet the Parents" filmi ssenariysini qayta yozganidan mamnun edi. Payn va Teylor "Jurassic Park" franşizasining aşaddiy muxlislari emas edilar, garçi Teylorga uning asosiy ğoyasi yoqqan bölsa ham. Ikki ssenarist oldingi filmlarni tomoşa qilib, keyingi tört hafta davomida öz qoralamasini yozişdi.

Payn va Teylor ilgari Dern iştirok etgan "Citizen Ruth" filmi ssenariysini yozgan edilar. Dern şuningdek birinçi "Jurassic Park" filmida Elli rolini ijro etgan edi. Bu personaj "Jurassic Park III" ning oldingi ssenariysida yöq edi, şuning uçun Payn va Teylor Dern uçun kiçik rol yozişga qaror qilişdi, bu uning rolini takrorlaşi uçun edi. Dern dastlab faqat kameo rolida qaytişga ikkilanardi, şuning uçun Spilberg Ellining orol qahramonlarini qutqarişda muhim rol öynaşini taklif qildi. Dern Payn va Teylor ssenariy ustida işlayotganini bilgaç, işonç hosil qildi. Bir qoralamada Nill va Dern personajlari ajraşiş arafasidagi juft bölgan edi. Jonston şunday dedi: "Men ularni endi juft sifatida körişni xohlamadim. Birinçidan, menimça ular juftga öxşamaydi. Ularni birga köriş noqulay bölardi. Va Lora Dern sönggi 15 yil içida qarigandek körinmaydi!"

Baçman ssenariyga keyingi özgartirişlar kiritdi, Jon Ogast ham titrlarda körsatilmagan işni bajardi. Payn va Teylor qöşgan hazil köpçiligi yakuniy filmda işlatilmadi. Payn şunday dedi: "Biz ularga yangi ssenariy berdik, söng filmni tomoşa qilib, faqat jangovor harakatlarni qoldirdik. Qolganini ular olib taşlaşdi!" Titrlarda Baçman, Payn va Teylor körsatilgan. Jonston yakuniy filmni oldingi filmlarga qaraganda soddaroq, tezroq va intensiv deb taʼriflagan.

Yakuniy ssenariy işlab çiqariş davomida tugallanmadi. Birinçi akt asosan tugallangan edi, lekin ssenariyning örta qismi unçalik töliq emas edi va yakuni hali yozilmagan edi. Suratga oliş 2000-yil 30-avgustda boşlandi va beş oy davom etdi. Ssenariy böyiça suratga oliş sahnalar oldidan texnik tayyorgarlik sababli uzoq jarayon böldi. Suratga oliş paytida Meysi loyihani tanqid qildi. Suratga olişning sekin tempi haqida gapirib, u şunday dedi: "Biz sahifaning törtdan birini, [yoki] bir neça kunda, sahifaning sakkizdan bir qismini suratga olardik. Va bu töliq 12 soatlik kun bölardi". Jonstonning aytişiça, suratga oliş bir neça kunga keçiktirilgan, asosan ob-havo va kutilmagan texnik muammolar sababli, lekin u bu muammolarni hisobga olganda jadval qanday şakllanganidan mamnun edi.

Meysi şuningdek, işlab çiqaruvçi prodyuser Spilbergni suratga oliş maydonida körmaganini aytdi, garçi uning nomi yozilgan kreslo doim turgan bölsa ham. Meysi şunday dedi: "Bilmaysiz, bu tahdidmi yoki vaʼdami!" Spilberg "Sunʼiy intellekt" filmini suratga oliş bilan band edi. Meysi "Jurassic Park III" sahnalaridan hayratda qolgan bölsa-da, loyihani tayyor ssenariysiz ish boşlaganini tanqid qildi: "Ssenariy biz suratga olayotganimizda rivojlanadi va qayta yoziladi, siz aytmoqçi bölgan narsa esa: 'Kim 100 million dollarlik kemani rulsiz suvga tuşirdi va buning uçun kim işdan böşatiladi?' Lekin şunday böladi. Ular bu filmlarni şunday suratga olişadi… katta ish. Menimça kimdir suratga olinişi kerak, lekin men boş emasman". Jonston aktyorlar noqulay postanovka sahnalarini ötkazganini aytdi va Meysi, ehtimol, suratga olişning yomon kunida tanqidiy izoh bergan bölişi mumkinligini aytdi. Film reliziga yaqinlaşganda Meysi şunday dedi: "Bu men bu biznesda qilgan eng ajoyib ish böldi".

Jonston bir neça marta loyihani tark etişni öylagan edi, çunki film qanday çiqişi noaniq edi, yakuniy ssenariy esa yöq edi. U filmni yaratiş har kuni "tirik dözax" bölganini aytdi va tayyor ssenariysiz suratga oliş "asabiy, lekin şu bilan birga butun ijodiy jarayonni erkinlaştiriş usuli bölgan. Biz öşa kuni sahnaning qanday rivojlanişini xohlaşimizni aynan öşa kuni hal qilişimiz mumkin edi. Men bu filmlarni suratga oliş usuli deb aytmayman, lekin bu sizga köproq erkinlik beradi". Jonston aktyorlar "juda moslaşuvçan" bölganini va tayyor ssenariy yöqligiga "imkon qadar yaxşi" moslaşganini aytdi.

Aktyor Alessandro Nivola filmni çiqqandan keyin tanqid qildi va 2002-yilgi intervyusida şunday dedi: "Bu men qilgan yagona film ediki, unda personajlar nuqtayi nazaridan menga heç narsa yöq edi. […] Bu biroz aqldan ozgança edi". Suratga oliş paytida aktyorlar tez-tez kökarib yurardi. Leoni şunday dedi: "Mening grimim soxta kökarişlar yaratişdan köra haqiqiy kökarişlarni yaşiriş uçun köproq edi". Oldingi filmlarda işlagan Maykl Lantyeri effektlar böyiça maslahatçi sifatida qaytib keldi. Lantyeri "Jurassic Park III" franşizadagi eng jismoniy talabçan film bölganini aytdi: "Bizda haqiqiy kökarişlar va zarbalarni olişga tayyor, haqiqiy issiqlik yonida bölişga va haqiqatan suvga şönğişga tayyor aktyorlar jamoasi bor edi".