K-PAX

Prot (kiçik harflar bilan stilizatsiya qilingan) — sirli odam. Bir kuni quyoşli kunda u vokzalda şunçaki paydo böladi, göyo havodan tuşgandek. Uning hujjatlari yöq, qayerdan ekanligi söralganda esa u xotirjamlik bilan Lira yulduz turkumidagi ikkilamçi yulduz atrofida aylanuvçi Ka-Peks sayyorasidan kelganini aytadi. Politsiya bu ğalati odamni uşlaydi.

Mark Pauell Manxetten Psixiatriya institutida klinik psixiatriya bölimiga boşçilik qiladi. Prot aynan unga yuboriladi, çunki mutaxassislar bir oy davomida unga taşxis qöya olmagan edi. Mark bemorlarini muvaffaqiyatli davolaydi. Uning uçun institutdagi ish köproq odatiy ish, şuning uçun yangi bemoriga psixiatrga xos mehr bilan qaraydi: bemorlar orasida “musofirlar” köp-ku.

Ammo tez orada yangi bemori uning fikrini özgartirişga sabab beradi. Prot xayrixoh va xotirjam, har doim öziga işonçli, göyo nima va nima uçun qilayotganini aniq biladi. U özini aqldan ozgan deb hisoblaşlarini tuşunadi, Pauell uning davolovçi şifokori ekanini biladi. U özini davolaşga “ruxsat beradi”. Bundan taşqari, u boşqa bemorlarning holatiga sezilarli va juda ijobiy taʼsir körsatadi, ulardan baʼzilarining soğayişiga yordam beradi.

Şu bilan birga Prot xotirjam va işonç bilan özining kapeksian ekanini davom ettiradi. Unda nega u odamga şunçalik öxşaydi? “Yer yuzida kiyimni yomğir yoğayotganda kiyasiz-ku, men ham boşqa nima bölişim kerak edi? Men kislorod bilan nafas olmaydigan tanada Yerda yaşay olmayman”. Har qanday savolga Prot oqilona va mantiqiy javob berişga tayyor. Gap şu yerga yetadiki, Mark öz malakasiga şubha qila boşlaydi. Ruhiy kasalliklarning öz belgilari bor, ammo Protda belgilar yöq. Nahotki u haqiqatni aytayotgan bölsa?!

Mark hayratda va hayron bölib qoladi, Prot bilan suhbatlaşiş unga yoqadi. Sezmagan holda u özining ğayrioddiy bemoriga boğlanib qoladi. Endi böş vaqtida ham uning sirini oçişga intiladi. Prot astronomiya sohasida ajoyib kasbiy bilimlarni namoyon etadi. Markning kuyovi, astrofizik, qaynoğasining iltimosiga köra, Protni bir neça maşhur olimlar bilan uçraştiradi. Olimlar uning javoblarining aniqligidan hayratga tuşadilar, ayniqsa Ka-Peks sayyorasining öz qöş tizimidagi fizik jihatdan mutlaqo töğri harakat trayektoriyasini hisoblagani ularni hayratda qoldiradi. Çunki bu tizimda sayyoralar bölişi imkoniyatini ulardan biri yaqinda oçgan edi va bu maʼlumot hali eʼlon qilinmagan bölib, butun dunyoda atigi ikki-uç astronomga maʼlum edi.

Şunda Mark özini yiğib, bemorining haqida maʼlum bölgan hamma narsani tartib bilan örganişga qaror qiladi. Protga çuqur gipnoz usulini qöllab, uning ongida bir ipni topadi: bu aniq yerliga tegişli bölgan bostirilgan xotiralardir. Çalkaş parçalar orasidan uning ötmişi haqida bir neça işorani topiş mumkin böladi. Bu esa Protning haqiqiy ismini aniqlaş uçun yetarli böladi: Robert Porter, Nyu-Meksikodagi kasbiy mol söyuvçi. Uning taqdiri fojiali böladi: qamoqdan çiqqan sarson Uolker uning xotinini zörlaydi, söngra uni kiçik qizi bilan birga öldiradi. Işdan qaytgan Porter uyida jinoyatçini körib, uning böynini sindiradi, şundan söng öz-özini öldiriş niyatida yaqin atrofdagi daryoga sakraydi. Ammo Porterning jasadi topilmagan, bu esa Markka Protni aynan öşa Porter deb hisoblaş imkonini beradi.

Prot Markka darhol maʼlum qilgan ediki, 27-iyulda “ertalab soat 5:51 da, şarq vaqti bilan” u Yerni tark etişi kerak. Endi Pauell bu kuni Porterning fojiasidan aynan 5 yil tölişini aniqlaydi. Klinikaning bemorlari ham şu kunni kutişadi. Deyarli barçasi Ka-Peksga borişni juda xohlaydi, ammo Prot juda jiddiy ogohlantirdiki, u faqat bitta odamni olib keta oladi.

Belgilangan kunda Prot, ehtimol, haqiqatan ham uyiga jönab ketadi va klinikada katatoniya holatidagi Robert Porterning jasadini qoldiradi. Şu bilan bir vaqtda klinikadan soqov bemor Bess yöqoladi. Qolgan bemorlar bir ovozdan xulosaga kelişadi: aynan uni Prot tanlagan va u bilan Ka-Peksga ketgan.