Koyaanisqatsi

Film bir neça epizoddan iborat bölib, ularning har biri öziga xos musiqiy jörligi bilan ajralib turadi. Şunga qaramay, musiqa köpinça oldingi syujetlardan qaytib keladi va özgarib, yangi mavzular bilan uyğunlaşadi. DVDʼda film musiqiy parçalarning nomlari böyiça boblarga bölingan.

Birinçi sahnada ğordagi qoyatoş rasmlari tasvirlanadi. Boşqa, balandroq figura yonida turgan bir neça baland qora figura körinadi, u toj bilan bezatilgan. Keyingi kadr — «Apollon-12» missiyasining «Saturn-5» raketasi uçişining yaqin plani. Söngra tasvir asta-sekin oqarib boradi va kadr yolğiz çöl manzarasiga ötadi, undan keyin bulutlar va tölqinlarning paydo bölişi kabi taşqi muhit hodisalari tasviri keladi.

«Resource» (tabiiy boyliklar) deb nomlangan syujetdagi toğ portlaşlari va qora tutun çiqarayotgan katta karyer yuk maşinasi filmda birinçi marta insonning faoliyatini, uning atrof-muhitni özgartirişdagi iştirokini namoyon etadi. Kadrlarni çölda yotqizilgan elektr uzatiş liniyasi kadrlari almaştiradi. Inson tabiatga taʼsiri davom etadi. Bu foydali qazilmalarni qazib oliş, elektr stansiyalarining havodan olingan kadrlari, Hoover töğoni va Nevada çölidagi yadro portlaşining arxiv kadrlari orqali körsatiladi.

Keyingi syujet, saundtrekda «Vessels» deb nomlangan, filmdagi eng uzun yagona kadrni öz içiga oladi: «United Airlines» aviakompaniyasining uçiş yölagi yaqinida rulda harakatlanayotgan ikkita yölovçi «Boeing-747» samolyotining uç daqiqa öttiz ikki soniyalik syomkasi. «Vessels»da, şuningdek, avtotransport oqimlari va katta avtoturargohning tasviri ham bor. Qatorlarga terilgan ulkan tanklar, çöl ustida uçayotgan harbiy samolyotlar, harbiy harakatlarning arxiv kadrlari, nişonga tegayotgan raketa va bombalarning portlaşlari.

Tabiat va insonning qiyoslanişi «Cloudscape» bobida yana qayd etiladi. Kadr-kadr syomka vaqtni tezlaştiradi va bulutlar soyasining harakatini sezilarli qiladi, ular Nyu-York osmonöpadorlari böylab qanday sudralib ötayotganini körsatadi.

«Pruitt Igoe» epizodi juda oğir tanazzulga uçragan binolarni syomka qilişga bağişlangan. Syujetda sinib ketgan oynalari va sindirilgan eşiklari bölgan önlab taşlandiq, yarim vayron köp qavatli uylar körsatiladi. Devorlar graffiti bilan böyalgan. Köçalarda axlat toğlari yotibdi. Buzişga tayyorlangan binolar — Sent-Luisdagi Pruitt-Igoe turar-joy majmuasi qurilişi muvaffaqiyatsiz loyihasining oqibatlaridir. Öz zamonaviy (qurilgan vaqtdagi) dizayni bilan maşhur bölgan majmua, marginallaşgan işsiz odamlarning aholi ziçligi oldindan öylanmagan darajada yuqori bölgani sababli, tez orada ahvoli oğirlaşdi va bu uning tanazzuliga olib keldi.

Syujet katta binolarning vayron bölişi kadrlari bilan yakunlanadi.

«Slow People» nomi bilan tanilgan parça tezlaştirilgan vaqtda navbatda turgandek körinadigan, tez özgaruvçan odamlar olomonini körsatişdan boşlanadi. Söngra odamlar yana körinadi, lekin endi sekinlaştirilgan vaqtda, ular şahar köçalarida yurişadi. Va nihoyat kamera harakatsiz odamlarni suratga oladi.

«The Grid» («Tarmoq») — filmning eng uzun epizodi bölib, davomiyligi taxminan 22 daqiqa. Syujet mavzusi — zamonaviy hayotning tezligi. Hikoya binolar va osmonöpadorlarning oynali devorlarida aks etgan quyoş botişi kadrlari bilan boşlanadi. Epizod şahar hayotining zamonaviy namoyonlarini sekin kinosyomka orqali olingan, vaqtni tezlaştiriş effektidan faol foydalanişi bilan xarakterlanadi.

Bu syujetda zamonaviy texnika bilan özaro munosabatda bölgan odamlar aks etadi. Birinçi kadrlar — tungi osmonöpadordan kuzatilgan gavjum köça harakati va transport oqimi. Osmonöpador orqasidan ötayotgan Oy körinişi. Keyingi kadrlar — magistralda şiddat bilan harakatlanayotgan maşinalarning yaqin plani. Quyoş şahar ustida kötariladi va biz işga şoşilayotgan odamlarni köramiz.

Mexanizm kolbasani bir xil tezlikda tez-tez örab qadoqlaydi. Odamlar ham xuddi şunday aniq va tez ravişda poçtani saralaydi, jinsi şim tikadi, konveyerda televizor yiğadi va zamonaviy texnika yutuqlari yordamida boşqa monoton işlarni bajaradi. Konveyerdan bir neça qator bölib ketma-ket çiqayotgan kolbasalar kadrlarini eskalatorda xuddi şunday qatorlarda kötarilayotgan odamlar kadrlari almaştiradi. Zamonaviy dam oliş usullarini körsatiş paytida ham dahşatli tezlik, kadrlar almaşinuvi surʼati va fon musiqasi sekinlaşmaydi. Odamlar ovqatlanadi, öynaydi, xarid qiladi va bir xil jinnidek tezlikda işlaydi.

«Ending» («Yakun») syujeti yana 1960-yillar boşidagi arxiv kadrlariga qaytadi. «Merkuriy» dasturining takomillaştirilgan uçuvçisiz «Atlas» raketasining uçişi tasvirlanadi. Raketa start olganidan köp ötmay portlaydi va kamera olovga öralgan dvigatelning orqaga aylanib yerga tuşayotganini qayd etadi. Şunday qilib film hikoyasi töliq doiraga aylanadi va qoyatoş rasmlari bilan yakunlanadi. Bu boşqa ğorda sodir böladi va u yerdagi figuralar film boşidagidek qora emas, balki barçasi turli kiyimlarda çizilgan.

Epilogda filmda kuylangan hopi hindularining başoratlari tarjimasi keltiriladi:

«Agar biz yerdan boyliklarni qazib olsak, falokatni keltirib çiqaramiz».

«Tozalaniş Kuni yaqinlaşganda, örgimçak törlari osmonni töldiradi».

«Kul solingan urna bir kuni osmondan taşlanişi mumkin, şunda yer yonib ketadi va okeanlar qaynab ketadi».

Filmda eşitiladigan barça musiqani amerikalik minimalist kompozitor Filip Glass aynan film uçun yozgan.

Saundtrek 1983-yilda çiqarilgan. 1998-yilda albom qayta naşr etilib, unda asl albomga kiritilmagan ikkita yangi trek bor edi. Filmning qolgan musiqiy mavzularining davomiyligi oşirildi.

Asl albom film çiqişi bilan bir vaqtda naşr etilgan va Glassga butun dunyoga taniliş keltirgan. Film prokati davomida kompozitor Filip Glass ansambli bilan birga yurib, kinoteatrlarda ekran oldida, namoyiş paytida filmdagi musiqani jonli ijro etgan.