Labyrinth

Sarah Williams (Sarah Williams; Jennifer Connelly) — öyinçoqlar, kosmetika va sehrli ertaklarni yaxşi köradigan yoş qiz. Yoşiga qaramay, Jareth irodasiga qarşi tura oladi va yölidagi barça sinovlardan ötadi.

Jareth (Jareth; David Bowie) — gobilinlar qiroli, sirtdan Sarahʼga oşiq. Uzun böyli, yaxşi qomatli blond, tayoqça bilan yuradi, sehrini kristall şarlar yordamida bajaradi. Oq sipuhaga aylana oladi.

Jareth figurasi Sarahʼning stolida, oynaning öng tomonida turadi, oynaga esa uning onasi va David Bowie bilan suratlari osilgan.

Aktyorning soç turmagi The Contendersʼning film soçlari reytingida öninçi örinni egalladi, bu reytingda u 2-örinni olgan.

Toby Williams (Toby Williams; Toby Froud) — Sarahʼning otasi tomonidan ögay (onasi bir) ukasi. Taxminan bir yoşli, injiq bola. Uning onasi — Irene Williams (Sarahʼning onasi, otasining birinçi xotini Linda Williams deb atalgan. Linda Williams filmda faqat Sarah xonasidagi suratlarda körinadi).

Irene Williams (Irene Williams; Şelley Thompson) — Sarahʼning ögay onasi. Filmda uning ismi aytilmaydi; ismini u 2006-yilda «Labirintga qaytiş» manga çiqqanda oldi. U juda aniqlikni yaxşi köradi, tartibni sevadi, Sarahʼni koyiydi, Sarah esa unga javob qaytaradi.

Robert Williams (Robert Williams; Christopher Malcolm) — Sarah va Tobyʼning otasi, Ireneʼning eri. Uning ismi novellada maʼlum, filmda esa muhim rol öynamaydi.

Hoggle (Hoggle; Şari Weiser, ovozi — Brian Henson) — Jareth uçun işlaydigan, oqsoq va qörqoq gobilin-mitti. Bezaklarni yaxşi köradi. Jareth va dastlab Sarah ham uning ismini notöğri talaffuz qilişadi.

Sarah xonasida kitoblar yonida Hoggle öyinçoği bor.

Ludo (Ludo; Rob Mills, Ron Mills, ovozi — Ron Mueck) — uyatçan, junli, katta jigarrang jonzot, bir dialogda «yeti» deb ataladi. Yaxşi gapira olmaydi (filmda bir neça jumla bor: «Ludöning dösti bor», «Ludöning ukasi bor», «Hidi yomon», «Toşlar — döst»). Unga öxşagan qöğirçoq Sarah xonasida deraza yonida ötiradi.

Ser Didymus (Sir Didymus; Dave Goelz, David Alan Barclay, ovozi — David Şaughnessy) — it yoki tulkiga öxşaş kiçik gobilin, Abadiy Hid Botqoğidan çiqadigan köprikni qöriqlaydi. Jasur, janjalkaş ritsar, qörqoq çöpon iti Ambrosiusʼga (Ambrosius; Sarahʼning iti Merlinʼga öxşaydi; Mary Stewartʼning qirol Artur ritsarlari haqidagi tarixlarida sehrgar Merlin Ambrosius deb ataladi; ovozi — Percy Edwards) minadi, unga ritsar çoponiga öxşaş yopinçiq yopilgan. Ritsarga öxşagan öyinçoq Sarah javonida turadi.

William the Worm (William the Worm; ovozi — Karen Prell, Timothy Bateson) — Sarahʼga labirintda uçragan kiçik kök qurt-gobilin, qizil şarfli va boşida uçta kök tepasi bor. Labirintning birinçi yölagi devorida yaşaydi.

Donişmand (The Wiseman; ovozi — Frank Oz, Michael Hordern) va uning şlyapasi (The Wisemanʼs Bird Hat; ovozi — Dave Goelz) — Sarahʼga labirintdan qanday ötişni aytadigan topişmoq beradigan gobilin. U öz quş-şlyapasi bilan bahslaşadi; bu epizodning filmda alohida ahamiyati yöq, bu şunçaki komik qöşimça.

Axlat taşuvçi ayol (Karen Prell, ovozi Dennis Breyer) — gobilin Agna, özi bilan har xil çiqindilarni olib yuradi. Sarah uni raqs-xayoldan keyin axlatxonada uçratadi.

Gobilinlar qömondoni (Warwick Davis) — katta möylovli, nisbatan tartibli gobilin, Jareth buyruğiga köra gobilinlar şahridagi jangni taşkil qiladi.

Tört qöriqçi (ovozlar — Steve Whitmire, Kevin Clash, Anthony Asbury, Dave Goelz) — Sarah labirintga yölda uçratadigan qizil va kök ikki boşli kartalar.

Eşik tutqiçlari (ovozlar — Robert Biatti (öng) va Dave Goelz (çap)). Halqali ikki eşik tutqiçi; öngdagisining halqasi quloqqa tiqilgan, şuning uçun u deyarli heç narsani eşitmaydi, çapdagisi halqani oğzida uşlab turadi, şuning uçun aniq gapira olmaydi. Sarah yölni söraş uçun halqani oladi, keyin uni eşikni taqillatiş uçun yana qaytarib oldiriadi.

Qizil Töda, Feyrilar (ovozlar — Kevin Clash, Charles Augins, Denny John-Jules, Richard Bodkin) — öynoqi, qizil gobilinlar tödasi: raqs tuşişadi, qöşiq aytişadi, öz tanasi qismlarini bir-biriga otişadi, ular osongina ajratilib, yana yiğiladi. Feyrilar filmning oxirida Sarah xonasidagi ziyofatda boşqa gobilinlar bilan birga bayram qilişadi; uning feyri öyinçoği bor (közlari örniga tugmalari bor).

Humungus — gobilinlar şahrini qöriqlovçi ulkan temir robot.

Lişayniki — devorlarda ösuvçi, oyoqli va közli sarğiş ösimlik. U nimadir ğöldiraydi.

Gapiruvçi toşlar — odam yuziga öxşaş qilib yönilgan toşlar. Ular labirint markaziga olib boradigan töğri yöllarda joylaşgan va yölovçiga notöğri yöldan ketayotganini aytadi. Ular yolğon gapirayotganini biladi, bu haqda biroz vijdon azobi çekadi, lekin baribir öz vazifasini bajarişdan xursand.

Yordam qöllari — tupiklarning kamida bittasi ustidagi devorlarda yaşaydigan kök gobilinlar. Bir-biriga yaqinlaşib, yuz şaklini hosil qilişadi va şu yöl bilan muloqot qila oladi.

Çaqadigan periлar (Natalie Finlund) — kiçik, tajovuzkor pikslar. Ular labirint boşida birinçi marta uçraydi, u yerda Hoggle ularni aerozol bilan yöq qiladi.

Boşqa gobilinlar: Sarah ortidan yöl belgisi bölgan plitalarni almaştiradigan gobilin; raqsga tuşadigan va jang qiladigan gobilinlar; Tobyʼni öğirlagan gobilinlar; tozalovçilar (Sarah xonasi devorida ularning qurilmasiga öxşaş mexanizm tasviri osilgan); titrda Goblin Corps deb körsatilgan gobilin — uning rolini Jack Purvis ijro etgan. Ularning har birining ismi bor, ularni «Goblins of Labyrinth» va «The Goblin Companion: A Field Guide to Goblins» kitoblaridan biliş mumkin. Baʼzi ismlar: Quicker, Lurk, Bakarbobs Karnobissika, Bubble, Squeak, Pug, Pilç, Fodder, Pongo, Scot, Boing, Snick, Squill, Candlewick, Zitzi, Gibbergeist, Amam Ferrugineus, Trisop, Frolow, Beck, Kol, Faustus, Hortenz.

Bal zali raqqosalari (The Ballroom Dancers) — Sarah xayol-dahşat içida Şar içida uçratadigan jonzotlar. Ular odamlarga öxşaydi, gro­tesk niqobli maskaradda kiyingan, şu bilan birga şunçaki Jareth yaratgan illyuziya bölişi ham mumkin. Ularning şaxsi film davomida heç qaçon oçilmaydi, şuning uçun faqat taxmin qiliş mumkin: ular yo odamlarni öynayotgan gobilinlar (buni ularning gobilinlarga öxşaş niqob kiyişi va asosan gobilinlarday harakat qilişi tasdiqlaydi), yoki (filmning yakuniy suhbatidan kelib çiqqan holda) Labirintga kirib, oxir-oqibat Jareth taklifini qabul qilgan va unga özini boşqarişga ruxsat bergan kişilar.

Bir qança ikkinçi darajali qahramonlarni (Tört qöriqçi, Firey 1 va 4, Ambrosius) keyinçalik «Sesame Street» yulduzlari bölgan Kevin Clash va Steve Whitmire ovoz berişgan.

Filmning premyerasi 1986-yil 27-iyunda bölib ötdi.

Ssenariyning dastlabki variantini Monty Python aʼzosi Terry Jones yozgan. Ğoya Hensonga tegişli edi, u 90 sahifalik asosiy novellani yozgan, asosiy muallif esa Jones bölgan (ilgari ular «Erik Viking» filmi ssenariysida birga işlagan). Henson va Jones hikoyani Brian Froud rasmlari asosida qahramonlarni işlab çiqişdan boşlaşgan. Jareth — yovuz gobilinlar qiroli obrazini yaratgaç, ular bu rolni taniqli kişi, masalan, rok-qöşiqçi ijro etişi kerak deb qarorga kelişdi: ehtimol Michael Jackson, David Bowie yoki Sting. Tanişlar orasida ötkazilgan sörovda bir ovozdan bu David Bowie bölişi kerak degan javob olindi.

Bu ssenariydan baʼzi narsalar filmda saqlanib qoldi: masalan, Sarah zaharlangan olmani yeydigan parça.

Ssenariyning yakuniy variantida Jonesʼning ikki tamoyilidan voz keçişdi: uning versiyasida gobilinlar qiroli qöşiq aytmasdi va tomoşabinlar labirint markazini faqat Sarah unga yetib borganda köradi; bu şohlikni yanada sirli qiliş uçun möljallangan edi. Bundan taşqari, bu ssenariy böyiça axlat taşuvçi ayol faqat Jareth boşqaradigan qöğirçoq edi, finalda Sarah Jarethʼni uradi, şundan söng u quriydi va kiçkina gobilinga aylanadi, Sarahʼning ukasi esa Freddie deb atalgan (çunki bola aktyori öziga berilgan ismga javob bermagani uçun, oxir-oqibat unga haqiqiy ism qoldirilgan).

Umuman olganda, ssenariyni Jim Henson bolalar yozuvçisi Dennis Lee bilan hamkorlikda yozgan.

Bowie ssenariyni 1983-yilda AQŞdagi gastrol paytida oldi. Unga ğoya dastlabdanoq yoqdi, u filmni yaratişda faol iştirok etdi, ham aktyor, ham musiqaçi sifatida. Şu jumladan u Sarah rolini tanlaş uçun ötkazilgan Oçiq isteʼdod tanlovi hayʼatida ham qatnaşdi. Dastlab yoş çegarasi 18–19 yoş edi, lekin kerakli nomzodni topişning iloji bölmadi. Şunda çegara 2 yilga pasaytirildi; rejissyorning sözlariga köra, Jennifer hayʼat oldiga kirib kelgaç, uning Sarah roli uçun ideal nomzod ekanligi maʼlum böldi. Bundan taşqari, Jennifer Connelly Bowie qöşiqlarining muxlisi ekan, u Bowieʼga yoş Elizabeth Taylorʼni eslatgan; ular oson hamkorlik qilişdi.

Filmni prodyuser qiliş uçun öşa paytda «Yulduzli uruşlar»dan keyin tanilgan George Lucas taklif qilindi.

Film prokatda muvaffaqiyatsizlikka uçradi: AQŞda atigi 12 mln dollar yiğdi, byudjeti esa 25 mln dollar edi. Bu esa yillar ötib uning kultga aylanişiga tösqinlik qilmadi.

Butun labirint Hertfordşireʼdagi britaniyalik «Elstree Studios» studiyasida qurilib, suratga olingan. Kiriş sahnasi London şimolidagi Hampstead Heath örmon-boğida suratga olingan. Keyingi kadrlar, unda Sarah yomğirda köçalarda yuguradi, Nyu-York atrofidagi Upper Nyack şahrida olingan. Uilyamslar uyidagi sahnalar ham dekoratsiyalarda suratga olingan, taşqi sahnalar uçun esa faqat ayvon qurilgan.

Köplab maxsus effektlar va kinodagi birinçi real animatsiya tajribasi — kompyuter effektlari yordamida bajarilgan sipuha (titrda) bilan birga, film sehri «jonli» ham körsatilgan. Masalan, Jareth kristall şarlarni öynatayotgan kadrlar maxsus operator usullari va vizual effektlarsiz suratga olingan. Şarlarni öynatayotgan David Bowie emas, balki uning orqasida turgan professional Michael Mosçen. Bundan taşqari, Mosçen buning uçun «közi bilan körmasdan» öynatişni örganişi kerak bölgan.

Sarah Jareth qalʼasiga kirganda tuşadigan zinalardan iborat labirint dekoratsiyasi Esçerʼning «Nisbiylik» rasmi asosida yaratilgan. Bu rasm qahramon xonasida osilgan. Bu dekoratsiyadagi sahnalar maxsus texnik moslamalar va Bowieʼga öxşatib grim qilingan kaskadyor bilan suratga olingan, aynan şu epizod murakkabligi tufayli raskadrovkada eng puxta işlangan. Jareth taşlagan kristall şar Toby qöliga tuşadigan sahna teskari suratga oliş orqali monteaj qilingan.

Sarah dahşatli tuşining bal sahnasi ham eʼtiborga loyiq. Bu filmning yagona ommaviy sahnasi, unda heç qanday qöğirçoq yöq; şu bilan birga ijodkorlar barça iştirokçilar aslida odamlarni öynayotgan gobilinlar ekanini körsatişni xohlaşgan, bu maqsadda kostyum va niqoblar işlab çiqilgan. Xoreografiyani Çeryl (Gates) McFadden taklif qilingan. Jennifer avval heç qaçon raqs tuşmagan, şuning uçun u raqs darslarini olişiga töğri kelgan; biroq texnik sabablarga köra makon çeklangan edi, şuning uçun u va Bowie keng vals tuşolmadi.

Filmdagi rollarning katta qismini qöğirçoq-marionetkalar yoki odamlar içidan boşqarilgan qöğirçoqlar ijro etgan. Masalan, «Dance Magic» sahnasini suratga olişda 45 ta qöğirçoq, 53 ta qöğirçoqboz (gobilin kostyumida kiyinganlar va masofadan boşqarganlar), bir bola, Bowie va 5 ta qoçayotgan tovuq iştirok etgan. Bolalarga şunçaki xohlaganiça yuguriş va sakraş aytilgan, baʼzilarining ipiga sakraşi balandroq bölişi uçun ip boğlab qöyilgan, Bowieʼning plastikasini sahnalaştiriş uçun Charles Owens taklif qilingan, u sahnaga negr uslubidagi tebranuvçi dinamikani olib kirgan. Sahnaning eng qiyin qismi Toby bilan işlaş bölgan, çunki u injiq edi va unda kerakli yuz ifodasini çiqariş qiyin edi.

Har bir qöğirçoq filmning aynan öz roliga qarab maxsus yaratilgan. Qöğirçoqlarning tanasi, boşi va boşqa qismlarining harakati uçun zarur bölgan hamma narsani tayyorlaşga bir yildan ortiq vaqt ketgan, lekin hammasi suratga oliş boşlanişidan oldingi sönggi bir neça haftada birlaştirilgan. Köplab aktyorlar qöğirçoq qahramonlarni muvofiqlaştirib boşqariş uçun maşq qilişgan: masalan, Hoggle mimikasini yaratiş uçun 18 ta motorça yasalgan, ularni radio orqali 4 kişi boşqargan, ular harakatlar bir xil va real natija berişini kuzatib turişlari kerak bölgan. Bundan taşqari, beşinçi odam içkarida ötirgan. Hoggle qöğirçoği suratga olingandan keyin bir muddat yöqolgan deb hisoblangan; uni aeroportda bagajda yöqotib qöyişgan, keyinroq esa Alabama ştatining Scottsboro şahridagi «Nomaʼlum bagaj» dökoni uni topib sotib olgan. Hozir u öşa yerda muzeyda namoyiş etiladi.

Ludo qöğirçoğini boşqariş uçun bir vaqtda ikki aktyor kerak bölgan; qöğirçoqning öng şoxiga kiçik videokamera örnatilgan, bu esa ularga içkaridagi monitorda atrofda bölayotgan voqealarni köriş imkonini bergan.

Gobilinlar şahrini himoya qiluvçi ulkan metall robotni tasvirlovçi qöğirçoqning tanasi şişa tolali plastikdan qilingan, balandligi — 15 fut. Qöğirçoqning harakatini oltita odam, yana bir kişi esa boşqa harakatlarini boşqargan.

Qizil Töda sahnalari butunlay qora baxmal xonada, qora kiyingan qöğirçoqboşlar bilan suratga olingan; orqa fon esa xuddi şu nuqtadan xuddi şu tezlikda alohida suratga olingan, keyin ularni maxsus effektlar yordamida yagona sahnaga birlaştiriş uçun. Feyrilar bir neça usulda boşqarilgan: baʼzilarining oyoqlari qöğirçoqboşlarning oyoqlariga boğlangan, qöllari tayoqlar yordamida boşqa qöğirçoqboşlar tomonidan boşqarilgan, baʼzan har bir alohida qöğirçoqni 4 kişi boşqargan. Boşqariş usullari turliça bölgani uçun har bir qöğirçoq özining alohida harakat uslubiga ega bölgan.