Last Tango in Paris

«Last Tango in Paris» (ital. Ultimo Tango a Parigi) — rejissyor Bernardo Bertolucci tomonidan suratga olingan erotik film bölib, 1972-yilda ekranga çiqqan. Boş rollarni Marlon Brando va Maria Sçneider ijro etadi.

Film «Oscar» mukofotiga ikkita nominatsiyaga sazovor bölgan: Bernardo Bertolucci rejissyorlik uçun, Marlon Brando esa aktyorlik ishi uçun nomzod bölgan (bu Brandoning karyerasidagi yetakçi erkak aktyor toifasidagi yettinçi va sönggi Oscar nominatsiyasi). Kartina AFI röyxatida eng yaxşi 100 ta amerikaça melodrama orasida 48-örinni egalladi. Film erotik va falsafiy melodrama elementlarini birlaştiradi.

Syujet köp jihatdan Bertoluccining özining jinsiy fantaziyalariga asoslangan. Filmdagi ğoyalariga rassom Francis Bacon asarlari ham taʼsir körsatgan.

Dastlab Bertolucci boş rollarda Dominique Sanda va Jean-Louis Trintignantni suratga olişni rejalaştirgan edi, ammo Trintignant kameraning oldida yalanğoç bölişni xohlamagani uçun rad etdi, Sanda esa homiladorligi sababli iştirok eta olmadi va uning örniga Maria Sçneider tanlandi. Keyin Bertolucci Parijga borib, özi juda hayratlanadigan ikki aktyor — Jean-Paul Belmondo va Alain Delon bilan uçraşdi. Belmondo ssenariyni öqigandan söng, filmni pornografik deb hisoblab, rolni darhol rad etdi. Delon esa, aksinça, rozi böldi, ammo filmni özi prodyuser qiliş şarti bilan, bu esa Bertolucci uçun qabul qilib bölmas şart edi.

Eng köp muhokama qilingan epizod juda oçiq «sariyoğ sahnasi» böldi, unda qahramon sariyoğni surtma sifatida işlatadi. Dastlab sariyoğ zörlaş sahnasining ssenariysida bölmagan. 2013-yilda rejissyor The Guardian gazetasiga bergan intervyusida aktrisani sariyoğ haqida ogohlantirmaslikka qaror qilinganini, bu uning haqiqiy reaksiyasiga erişiş uçun qilinganini tan oldi. «Men özimni kamsitilgandek his qildim va, rostini aytsam, hatto zörlangandek his qildim. Yaxşiyamki, bitta dubl bilan ötdik. <…> Öşandan beri men sariyoğ yemayman — faqat zaytun moyi», — deb 2007-yilda tan oldi Maria Sçneider.

Polning replikalarining katta qismi Brandoning improvizatsiyasi edi. Şu bilan birga, aktyor matnni yodlaşdan boş tortar va alohida replikalarni kartoçkalarga yozib, ularni suratga oliş maydonçasiga qöyib qöyardi, Bertolucciga esa bu kartoçkalar körinmaydigan rakurslarni qidirişga töğri kelardi. Brando, Sçneider kabi, film suratga olinişi haqida salbiy fikr bildirdi va bunday kartinalarda boşqa heç qaçon suratga tuşmasligini aytdi. Suratga oliş tugagandan keyin 15 yildan ortiq vaqt davomida Brando Bertolucci bilan muloqot qilmadi.

Dastlab filmning töliq versiyasi taxminan 4 soat davom etgan. Filmni kinoteatrlar standartiga moslaştiriş uçun uni ança qisqartirişga töğri keldi va yakuniy versiya ança qisqa — atigi 129 daqiqa böldi. Sözde «rejissyor versiyasi» deb ataladigan variantning davomiyligi 136 daqiqa. Filmdagi barça dialoglar ingliz va fransuz tillarida.

Premyeradan 10 yil ötgaç, 1982-yilda United Artists studiyasi kartinaning yangi versiyasini çiqardi, unga 1972-yilda Bertolucci filmiga berilgan X reytingi örniga R reytingi berildi. Yangi versiyada film atigi bir daqiqaga qisqardi.

Film Italiyada (1972—1986), Portugaliyada (1973—1974), şuningdek, Singapurda, Yangi Zelandiyada va Koreya Respublikasida namoyiş etilişi taqiqlangan edi.

Afrokuba yozuvçisi, jurnalisti va dissidenti Fernando Velasquez Medina özining «Gavanadagi sönggi rumba» (2001) romanini Bertolucci filmiga işora qilib nomladi. Kinotanqidçi Sergey Kudryavtsev taʼkidlaşiça, köplab tomoşabinlar va hatto ayrim rejissyorlar, masalan, Tinto Brass, Roman Polanskiyning «Aççiq oy» (ingl. Bitter Moon) filmini «erotik triller», boşqalar esa «Last Tango in Paris» mavzusidagi muvaffaqiyatsiz ironik parafraz deb qabul qiladi.

Marlon Brando — Pol

Maria Sçneider — Jann

Veronique Lazar — Roza

Jean-Pierre Léaud — Tom

Massimo Girotti — Marsel

Marie-Hélène Breillat — Monika

Catherine Breillat — Muşette

Maria Mikhi — Rozaning onasi

Gitt Magrini — Jannaning onasi

Luce Marquand — Olimpiya

Catherine Allégret

1973 — «David di Donatello» maxsus mukofoti (Maria Sçneider)

1973 — Italiya milliy kinojurnalistlar sindikatining «Kumuş lenta» mukofoti eng yaxşi rejissyor uçun (Bernardo Bertolucci)

1974 — AQŞ Milliy kino tanqidçilar jamiyatining eng yaxşi aktyor mukofoti (Marlon Brando)

1974 — «Oscar» mukofotiga ikkita nominatsiya: eng yaxşi rejissyor (Bernardo Bertolucci), eng yaxşi aktyor (Marlon Brando)

1974 — Britaniya kino akademiyasi mukofotiga eng yaxşi aktyor nominatsiyasi (Marlon Brando)

1974 — AQŞ rejissyorlar gildiyasining «Badiiy film» toifasida eng yaxşi rejissyorlik uçun mukofotiga nominatsiya (Bernardo Bertolucci)

1974 — «Golden Globe» mukofotiga ikkita nominatsiya: eng yaxşi drama, eng yaxşi rejissyor (Bernardo Bertolucci)

1974 — eng yaxşi saundtrek albomi uçun «Grammy» mukofotiga nominatsiya (Gato Barbieri)