«Lora» (ingl. Laura — «Laura») (1944) — oq-qora noir detektiv drama, rejissyor Otto Preminger filmi, Vera Caspary ning şu nomli romani asosida suratga olingan. Maşhurligi sönmagani sababli, Kongress kutubxonasi 1999-yilda «Lora»ni Milliy film reyestriga kiritdi, Amerika kino instituti esa bu lentani Gollivud tarixidagi eng yaxşi detektivlar qatoriga kiritib, tegişli röyxatda uni 4-öringa qöydi. Şuningdek, «Lora» — 1940-yillardagi yagona film bölib, uning saundtreki eng yaxşi kino musiqasi röyxatiga kirgan va 7-örinni egallagan. Baʼzi mamlakatlarda film «Boş aylanişi» nomi bilan prokatda bölgan.
Lenta eng yaxşi qora-oq filmdagi operator ishi uçun «Oskar» mukofotiga sazovor böldi (Joseph LaŞelle), şuningdek yana tört nominatsiyada nomzod böldi: eng yaxşi rejissyor (Otto Preminger), ikkinçi plandagi eng yaxşi erkak roli (Clifton Webb), moslaştirilgan stsenariy (Jay Dratler, Samuel Hoffenstein, Elizabeth Reinhardt) va sanʼat rahbari ishi (qora-oq film) (Lyle Wheeler, Leland Fuller, Thomas Little).
1Rollarda
Gene Tierney, Dana Andrews, Clifton Webb
2Syujet
Hikoya Waldo Lydecker (Clifton Webb) nomidan boşlanadi — u maşhur va ötkir tilli, sinik muxbir hamda gazeta…
Hikoya Waldo Lydecker (Clifton Webb) nomidan boşlanadi — u maşhur va ötkir tilli, sinik muxbir hamda gazeta ustuni egasi. Uning oldiga politsiya leytenanti, detektiv Mark McPherson (Dana Andrews) keladi. U yoş va muvaffaqiyatli tadbirkor Lora (Laura) Xant (Gene Tierney) ning sensatsion qotilligini tekşirmoqda. Lydecker uni bir vaqtlar «odamlar qatoriga» çiqargan edi. Lora keça keçqurun qöldan çiqqan — yuziga öq uzilgan. Qotillik kuni Lydecker va Xant birga tuşlik qilişlari kerak edi, ammo soat yettida Lora qönğiroq qilib uçraşuvni bekor qildi. Konsentratsiyani maşq qiliş uçun detektiv köçma apparatda mini-beysbol öynaydi. Janob Lydecker detektivga hamroh bölişga özi taklif qiladi.
Keyingi navbatda McPherson öldirilgan qizning xolasi, missis Ann Tredwell (Judith Anderson) ni söroq qiladi. U xolaning katta miqdorda naqd pul yeçib olganini aniqlaydi — bu pul Lorasining beandişa kelajakdagi eri, pianinoçi Shelby Carpenter (Vincent Price) ga kerak bölgan edi. Lora bu hafta u bilan turmuş qurmoqçi edi.
Detektiv gumonlanuvçilar bilan birga xulosaga keladi: qotil eşik qönğiroğini çalgan. Keyin u bilib oladiki, Carpenter politsiya tintuvidan keyin kvartira kalitini yaşikka solib qöygan, buni oldindan aytmagan, çunki Lydeckerni yoqtirmagan.
Keçqurun McPherson va Lydecker restoranga boradi. Muxbir beş yil oldin Lorani xuddi şu stol yonida qanday uçratganini eslaydi — voqealar flesh-bek orqali körsatiladi. Birinçi uçraşuvda u Lora bilan sovuq muomala qiladi, kinoya qiladi va u işlaydigan kompaniyaning ruçkalaridan birini reklama qilişdan boş tortadi. Norozi bölgan Lora uni tark etadi.
Köp ötmay u Lora işlaydigan ofisga keladi, qiz oldida uzr söraydi va şundan keyin ustunida ruçkani reklama qilişga rozi böladi. Lorining sovuqqonligi darhol yöqoladi. Lydecker qizga kerakli tanişlarni topişga yordam beradi, keçqurunlarni ular yakka-yolğiz ötkazadilar. Bir qişki keçqurun u Lorani rassom Jekebi ziyorat qilganini payqaydi va şundan keyin uning haqida keskin maqola yozadi. Ziyofatda Lora Shelby bilan tanişadi va uni öz agentligida işga taklif qiladi, bu taşqi jihatdan xotirjam Lydeckerni bezovta qiladi.
Carpenter qizga köz qöyişni boşlaydi. Restoranda raqsga tuşayotgan juftlikni Lydecker payqaydi. Uçraşuvda u Lorani Şelbining jinoiy ötmişi haqida maʼlumot beradi, şu bilan birga agentlikdagi model Dayan Redforn bilan ham uçraşadi. Lora esa Carpenter bilan tez orada turmuş qurişini aytadi. U unga qönğiroq qilişga urinadi, ammo Lydecker uning boşqa ayol — xolasi bilan uçraşuvda ekanini aytadi. Ular xolasining uyiga boradilar, u yerda mehmon sifatida Shelby bölib çiqadi, Lora esa bunga işonmaydi.
Lora Lydeckerga qönğiroq qilib, Shelby sababli xafa bölganini va bir neça kunga şahar taşqarisiga ketayotganini aytadi. Bu ular örtasidagi sönggi suhbat edi. Detektiv Dayan Redfornga borişga qaror qiladi. Çiqiş joyida u muxbir bilan xayrlaşadi.
Ertasi kuni McPherson politsiyaga nisbatan işonçsizlik bilan qaraydigan öldirilgan qizning xizmatkori Bessie Clary ni söroq qiladi. Juma kuni Bessie bar peştaxtasiga «Qora poni» viskisi şişasini qöygan, şanba kuni esa politsiya kelgunça bu şişa hali yöq bölgan. Detektiv tuşunadiki, şişani qotil olib kelgan. Kvartiraga Tredwell, Carpenter va Lydecker keladi. Lydecker Lora sovğa qilgan narsalarni — vazani va soatni qaytarib olmoqçi. McPherson çaqirilgan kuyovni boşqalar oldida söroq qilmaslikka qaror qiladi.
Keç bölganda Mark Lora kvartirasini kuzatib turgan hamkasbi Frenkni almaştiradi. Apartamentga kirib, u yaşiklarga qaraydi, Xant va Lydecker örtasidagi yozişmalarni olib qöyadi, marhumaning şaxsiy buyumlariga tegadi, söng bir stakan spirtli içimlik quyib, portretga tikilib qoladi. Kvartiraga kutilmaganda Lydecker keladi — uni detektivning ularning şaxsiy hayotiga aralaşişi yoqmaydi, söng u detektivning öldirilgan qizning muxlisiga öxşaşini sezadi va ketib qoladi. Sevimli tasvir ostida xayolga çömgan detektiv közini oçadi — va öz oldida tirik va soğ-salomat Lorani köradi. U hayron bölib, uning kim ekanini söraydi va politsiyani çaqiriş bilan tahdid qiladi. Lora heç narsadan xabarsiz — şahar taşqarisida u gazeta öqimagan, radio esa buzilgan edi. Şkafda u öz ölçamiga mos Dayan Redfornning köylagini topadi. Soat 7:26 da u poyezdda ketgan, yölda heç kim bilan uçraşmagan va şahar taşqarisida uç kun davomida boğda işlagan. Şanba kuni u örmonda sayr qilgan, şuning uçun politsiya uni topa olmagan. U Redfornning Carpenterga oşiq ekanini bilardi, u esa unga sigaret qutisini sovğa qilgan edi. McPherson Lorani kvartirani tark etmaslikka va boşqalarga u tirik ekanini aytmaslikka buyuradi. Şuningdek, u biladiki, Lora şahar taşqarisiga Şelbi bilan turmuş quriş kerakmi yöqmi, şuni hal qiliş uçun ketgan edi. Lora unga turmuş qurmaslikka qaror qilganini javob beradi.
Lora telefonini tinglayotgan Frenk hamkasbiga xabar beradi: öldirilgan ayol aslida Dayan Redforn ekan. Ular Lora va Şelbi örtasidagi suhbatni tinglaydilar, Şelbi uçraşuv tayinlaydi. Uçraşuvdan keyin detektiv Carpenterni öz kvartirasida miltiqni yaşirişga urinayotganda uşlaydi, u bu miltiq bilan quyon ovlaganini aytadi. McPherson qotil aynan u bölgan deb hisoblaydi, Şelbi esa hammasini inkor qiladi. U Lora ofisidagi zaxira kalitni olgan edi, şunda qiz yöq paytda Dayan bilan keçki ovqat qilmoqçi bölgan. Eşik qönğiroği çalindi, Şelbi Dayanga eşikni oçişni aytdi. Uni otib taşlaşdi, yuzi öq zarbasidan buzilgani uçun uni Lora deb öylaşdi, çunki u Lora kiyimini kiygan edi. Şelbining özi kelinini qotillikda gumon qilmaydi.
Xizmatkor Bessie tirik Lorani körib yiğlaydi — u öz közi bilan uning «jasadini» körgan edi. Köp ötmay, oldin advokat bilan maslahatlaşgan Şelbi keladi. Uning ortidan Waldo keladi, Lorani körib esa unga yomon böladi. Huşiga kelib, u McPhersonʼdan Carpenterni hibsga olişni talab qiladi, ammo detektiv bir oz kutişga qaror qiladi. Lydecker boşqalarni qönğiroq qilib kvartiraga taklif qilişga ulgurgan edi, ammo Carpenter uni oldinda qoldirdi.
Ann Şelbiga turmuş qurişni taklif qiladi, ammo u taklifni qabul qilmaydi. U Ann bilan özini himoya qiliş uçun bergan miltiq haqida gaplaşadi. Ann jiyaniga Şelbi va u bir-biri uçun yaratilganini aytadi va heç kimni öldirmaganini, ammo öldirmoqçi bölganini qöşimça qiladi. Telefon orqali jim qolgan mehmonlar köz öngida McPherson qotilni hibsga olmoqçi ekanini aytadi. U Lorani bölimga olib ketmoqçi, Bessie esa dahşatga tuşadi. Lydecker unga eng yaxşi advokatlarni yollaşlarini aytib işontiradi. McPherson afsuslanadi: juma kuni eşikni Carpenter emas, balki boşqa odam oçgan edi, şundan söng u Carpenterning qorniga uradi.
Detektiv Lorani söroq qiladi, uning yuziga lampa tutib, ammo uning iltimosiga köra tez orada lampani öçiradi. McPherson uni radio buzilganida yolğon gapirganda tutadi: u şahar taşqarisidagi uyga borganida radio butun edi, şuningdek, u yana Şelbiga turmuşga çiqmoqçi ekanini ham aytadi. Lora kuyovini qotil deb hisoblamaydi. Mark uni uyiga olib borişga qaror qiladi va qizni ataylab hibsga oladi — şunda haqiqiy jinoyatçi bu haqda bilişi uçun. Lorani uzatib qöygaç, McPherson Frenkga Lydeckerning oldiga borişi haqida xabar beradi. U yerda u soatni közdan keçiradi va uning siferblati ostida böş böşliqni topadi.
Mark Lydeckerni Lora kvartirasida raşk qilayotgan holda topadi va qizga qotillik Carpenterning miltiği bilan sodir etilmaganini aytadi. Qiz muxbirning pastkaş öyinini foş qiladi. U «buyuk oşiqlar» haqida gapirib tahdid qiladi. McPherson Lora sovğa qilgan soat bilan bir xil modeldagi soatning içida miltiqni topadi. U voqealar xronologiyasini tiklaydi: Waldo Lora kiyimini kiygan Redfornni uning özi deb öylagan va agar u unga tegişli bölmasa, Şelbiga ham tegişli bölmasligini hisobga olib, beçora ayolning yuziga ikki stvoldan öq uzgan. Öqning ovozini eşitib, Şelbi qoçib ketgan, Waldo esa miltiqni soat içiga yaşirgan. Lora Lydeckerning aybi bilan birga özini ham aybdor his qiladi. Mark qizdan barmoq izlarini oliş uçun heç narsaga tegmaslikni va eşikni oçmaslikni söraydi. Ketişdan oldin ular öpayişadi. Orqa eşik orqali, soatning bir tekis tiqillaşi ostida, kvartiraga Lydecker kirib keladi, miltiqni olib uni öqlaydi. Frenk, kiriş joyini kuzatib turgan holda, Waldo binodan çiqmaganini xabar qiladi. Voqealar muxbirning sevgining kuçi haqidagi oldindan yozib qöyilgan monologi bilan almaşinib turadi. Waldo Lorani otib, söng özini öldirmoqçi böladi, şunda Lydecker ularni birga köradi, xuddi har doimgidek. Qiz miltiqdan uşlab, yotoqxonadan qoçib çiqişga muvaffaq böladi. Birinçi öq şiftga tegadi. Kvartiraga detektivlar bostirib kiradi, ulardan biri Lydeckerni otadi, u esa şu paytda öq uzib, Lora sovğa qilgan soatning siferblatiga tegadi. U «Xayr. Lora. Xayr, sevgilim…» deydi, buzilgan siferblat kadri qizning portreti bilan almaşinadi.
3Rollarda
Gene Tierney — Lora (Laura) Xant,…
Gene Tierney — Lora (Laura) Xant, tadbirkor
Dana Andrews — Mark McPherson, politsiya leytenanti, detektiv
Clifton Webb — Waldo Lydecker, gazeta ustuni egasi
Vincent Price — Shelby Carpenter, Lora kuyovi
Judith Anderson — Ann Tredwell, Lora xolasi
Dorothy Adams — Bessie Clary, Lora xizmatkori
4Film ustida ish
«Casablanca» singari, «Lora» ham studiya intrigalari va suratga oliş maydonçasidagi tartibsizlik muhitida…

«Casablanca» singari, «Lora» ham studiya intrigalari va suratga oliş maydonçasidagi tartibsizlik muhitida suratga olingan. Stsenariy ustida kamida 5 kişi ketma-ket işlagan, çeklangan byudjet tufayli asosiy rollarga eng maşhur bölmagan aktyorlar taklif qilingan.
Filmni Ruben Mamoulian suratga olişni boşlagan, ammo keyinçalik rejissyor kreslosida uni prodyuser Otto Preminger almaştirgan. U filmga yangi operator, Joseph LaŞelle ni jalb qilgan (u uçun «Oskar» mukofotini olgan).
Uzoq bahslardan söng musiqiy hamroh sifatida David Raksin tomonidan yaratilgan mavzu tanlandi; vaqt bu qarorning donoligini tasdiqladi, qöşiq jazz standartiga aylandi va Amerika kino instituti tomonidan kino sanʼatining eng yaxşi namunasi deb baholandi.
5Ahamiyat
«Lora»ni eng yaxşi noir filmlari qatoriga kiritişadi, garçi bu janrning eng xarakterli namunasi bölmasa ham.…

«Lora»ni eng yaxşi noir filmlari qatoriga kiritişadi, garçi bu janrning eng xarakterli namunasi bölmasa ham. Syujetning rivoji uni klassik intellektual detektivga yaqinlaştiradi, «qora maktab»ning «qattiq» romaniga emas; voqealar yuqori jamiyat glamuri olamida, jinoyat «tubi»dan uzoqda rivojlanadi. Şunga qaramay, boş qahramonlar noirning klassik qiyofalarini namoyon etadi: detektiv beandişlikka yetadigan darajada keskin sinik sifatida körsatilgan, boş qahramon — erkaklar öziga oşiq böladigan ayol — işonçsiz darajada ideallaştirilgan, qotil esa 1940-yillar filmlarida köpinça bölgani kabi, giperbolik darajada maneral (uning rolini ijro etgan aktyor gomoseksual sifatida tanilgan edi).
«Lora»ning asosiy syujet burilişi — boş qahramonning «ölik dunyodan» qaytişi — detektiv yozuvçilar tomonidan qabul qilindi va noirlarda yana bir neça marta işlatildi (qarang: Xitçkokning «Boş aylanişi» va O. Uells iştirokidagi «Uçinçi odam»). Premingerning özi Endryus va Tirni boş rollarda iştirok etgan filmlarni noir davri oxirigaça suratga olişda davom etdi, ammo «Lora»ning muvaffaqiyatini takrorlay olmadi.
Film Devid Lynçning 1990-yillardagi kultli serial «Twin Peaks»iga ilhom böldi. Syujet ham Lora Palmer ismli yoş qizning qotilligini tergov qilişga qaratilgan, qahramonning kundaligi ham tergov uçun muhim ahamiyatga ega.
6Kadrlar
4
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDB
4 · TMDB7Öxşaş filmlar
Matn: maqola tarjimasi «Лора (фильм, 1944)» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.
