Lemony Snicket's A Series of Unfortunate Events

Lemony Snicket: A Series of Unfortunate Events (2004) — amerikalik fantastik ertak film, Daniel Handler yozgan «A Series of Unfortunate Events» kitoblar seriyasining ekranlaştirilgan varianti. Ssenariy asosiga seriyaning dastlabki uç kitobi voqealari olingan: «A Bad Beginning», «The Reptile Room» va «The Wide Window». Film rejissyori — Brad Silberling, Count Olaf rolini esa Jim Carrey ijro etgan. Ikkinçi darajali rollarda Billy Connolly, Timothy Spall va Meryl Streep suratga tuşgan. Lemony Snicket rolini Jude Law ovozlantirgan, Catherine ÖHara, Dustin Hoffman va Daniel Handler esa kamyo rollarida paydo bölgan.

Film Bodler ismli uç yetim bola haqida hikoya qiladi. Ularning vasiylarini esa bolalarga qoldirilgan meros uçun har qanday işga tayyor bölgan yovuz Count Olaf öldiradi.

«Nickelodeon Movies» kompaniyasi 2000 yil may oyida «A Series of Unfortunate Events» kitoblar seriyasini ekranlaştiriş huquqini sotib oldi. «Nickelodeon Movies» egasi bölgan «Paramount Pictures» studiyasi prodyuser Scott Rudin bilan birgalikda loyihani moliyalaştirişga rozi böldi. Terry Gilliam va Roman Polanski kabi köplab rejissyorlar loyihada iştirok etişga qiziqiş bildirişgan. Daniel Handlerning sevimli rejissyori Guy Maddin edi. 2002 yil iyun oyida Barry Sonnenfeld rejissyor kreslosini egalladi. Ilgari u Rudin bilan «The Addams Family», «Addams Family Values» va «Get Shorty» kabi qora komediyalarda işlagan edi. Barry Handlerning seriyasini özining eng sevimli bolalar kitoblari deb atadi. Köp ötmay Sonnenfeld Handlerni ssenariy yozişga yolladi, çunki u filmni myuzikl şaklida suratga olişni niyat qilgan edi. Jim Carrey esa 2002 yil sentabrda Count Olaf rolini oldi.

2002 yil dekabridan boşlab suratga oliş boşlanişi doimiy ravişda keçiktirildi. Budjet oşib borgani uçun Rudin loyihani tark etdi. Sonnenfeld va Carrey hali ham loyihaga biriktirilgan bölsalar-da, rejissyor yuz million dollarlik budjetdan xavotirga tuşdi. Paramount studiyasidan olingan bu budjetni kamaytiriş uçun suratga olişni Hollywooddan Şimoliy Karolinadagi Wilmington şahriga köçirişga qaror qilindi. 2003 yil aprelida suratga oliş sanasi yana keçiktirildi. 2003 yil yanvarida studiya barça masalalarni hal qilib, DreamWorksʼdan moliyaviy yordam oldi, ammo öşa paytga kelib Sonnenfeld rejissyorlikdan voz keçgan edi. Natijada na Sonnenfeld, na Rudin filmda iştirok etişmadi, biroq ular titrlarda ijroçi prodyuserlar sifatida tilga olindi. Carrey rejissyor almaştirilgandan keyin ham loyihada qoldi.

2003 yil fevralda Brad Silberling rejissyor böldi. Işni boşlaşdan oldin u seriyaning heç bir kitobini öqimagan edi, ammo dastlabki uç qismni «yutib yuborgaç» şunday dedi: «Hollywood bunday ğayrioddiy bolalar kitobini ekranlaştiriş uçun yuz million dollar berişga tayyor ekani ajoyib». Sonnenfeld uçun sakkizta ssenariy variantini yozgan Handler 2003 yil mayida Robert Gordon bilan almaştirildi. Dastlabki ssenariy variantiga özgartirişlar kiritildi va muallif ularni maʼqulladi. «Menga titrlarda ssenariy muallifi sifatida ismimni yozişni taklif qilişdi, lekin rad etdim — axir yakuniy variantni men yozmagandim. Bu muallifga nisbatan adolatsizlik bölardi».

Seriya muallifi Daniel Handler Count Olafni aktyor James Mason ijro etişi mumkin bölgan qiyofada tasavvur qilgan edi. Carrey rolni olguniga qadar kitoblarni öqimagan edi, lekin tez orada seriyaning katta muxlisiga aylandi. «Handlerning kitoblari boşqa bolalar ertaklariga nisbatan juda jasur va original-ku!» — dedi Carrey. Aktyorga, şuningdek, Count Olafni öynab, özini parodiya qiliş imkoniyati ham yoqdi. Brad Silberling Carreyning, ayniqsa Kapitan Şam va Olafning alter egösi Stefano obrazlaridagi har xil improvizatsiyalaridan xursand edi. Rol uçun Carrey boşini tamomila qirdirdi, çunki grimyorlar murakkab grimni tezroq va qulayroq qöyişlari kerak edi, bu esa aktyorning yuzini sezilarli özgartirardi. Olafning ovozi ustida işlar ekan, Carrey Orson Welles va Bela Lugosiʼga taqlid qildi.

Emily Browning Avstraliyada ötkazilgan sinovlardan söng Violet Bodler rolini oldi. Unga Handlerning dastlabki ssenariysi yuborilgan edi, u Sonnenfeld hali filmni suratga olmoqçi bölgan paytda yozilgan edi. Qiz sinovlarda ingliz talaffuzidan foydalangan. Silberling sinovlarni körib çiqqaç, talaffuz amerikaça qilib özgartirildi. Rol uçun qiz «A Series of Unfortunate Events» kitoblarini öqib çiqdi va ularning muxlisiga aylandi.

Suratga oliş 2003 yil oktabrida boşlanişi kerak edi, ammo sana köçirildi. Asosiy işlar 2003 yil 10 noyabrda Hollywooddagi «Paramount Pictures» studiyasida boşlandi. Rejissyor Brad Silberling kompyuter grafikasidan kamroq foydalanişga intildi, şunda Sunny rolini ijro etgan gödak aktrisalar realroq şaroitda işlaşlari osonroq bölsin. Olafning qasri ikkita pavilonda qurildi, qabriston va Bodlerlar uyining xarobalari esa «Paramount» pavilonida tiklandi. Studiyada 21 haftalik suratga olişdan söng işlab çiqariş bir vaqtlar NASAga tegişli ombor bölgan «Downey Studios»ga köçirildi, u yerda yana sakkiz hafta suratga oliş davom etdi. U yerda temir yöl dekoratsiyalari va Lacrimose köli uçun suv havzasi qurildi — uni töldiriş uçun taxminan beş million litr suv ketdi. Havza, şuningdek, Salty Beach, Damocles Dock va Gibla Peşera sahnalarini suratga oliş uçun ham işlatildi. Suratga oliş 2004 yil 29 mayda yakunlandi.

Kostyum dizayneri Colleen Atwood va rassom Rick Heinriçsʼning aniq maqsadi personajlar va voqea joyini konkret davrga boğlamasdan, vaqtdan taşqarida yaratiş edi. Heinriçs dizaynga biroz steampunk elementlarini qöşdi. Silberling, şuningdek, «Sleepy Hollow» filmidagi işidan taassurot qoldirgan operator Emmanuel Lubezkiʼni yolladi.

Lubezki ikkala filmni juda öxşaş deb hisobladi, ayniqsa monoxromligi böyiça. U asosiy sahna orqasidagi manzaralar uçun alohida palitra tanladi. «Voqea juda epizodik, şuning uçun har bir qismiga alohida rang tanladik. Masalan, Count Olaf uyida yaşil, qora va kulrang köp, Montida yaşil va jigarrang, sariq aralaşmasi, Josefinada esa kök va qora ustun». Temir yöl uçastkasi siklorama körinişida bölib, bu filmning badiiy bölimi uçun qiyinçilik tuğdirdi, çunki matovy material tufayli dekoratsiya aktyorlik harakati uy içida sodir bölayotgandek taassurot qoldirardi.

Stefan Fangmeier boşçiligidagi «Industrial Light & Magic» kompaniyasi 505 ta kompyuter effektli kadr yaratdi. Yaratuvçilar texnologiyaga imkon qadar kam murojaat qilib, original vizual qatorni yaratiş uçun qöl ostidagi materiallardan foydalanişga harakat qilişdi. Biroq poyezd va yonğin sahnalari töliq kompyuterda qayta tiklandi. ILM, şuningdek, Lacrimose kölining mos körinişini yaratiş uçun rang effektlaridan foydalandi, unda kompyuterda çizilgan zuluklar yaşardi. Böron yaratiş uçun guruh 2003 yilgi Herman böroni kadrlarini örgandi — uni kompyuter tasviri yordamida qayta yaratiş filmning eng qiyin sinovlaridan biriga aylandi.

«Nexus Productions» studiyasi boşlanğiç sahnani «Elf» filmi bilan kadr-kadr animatsiya yordamida yaratdi va keyinçalik kompyuter animatsiyasini qöşdi. Monti amakining uyidagi ilonlar haqiqiy va harakatlanuvçi elektron modellar edi. Asosiy model Incredibly Deadly Viper bölib, uni keyinçalik CGI texnologiyasi yordamida kompyuterda ham qayta yaratişdi.

Baʼzi sahnalar Sunnyʼni öynagan gödaklar uçun xavfli bölgani sababli, töliq ölçamli elektromexanik qöğirçoqlar ham yasaldi, şuningdek kompyuter texnologiyalari işlatildi. Masalan, Sunny stol çetini tişlari bilan uşlab turadigan, ustun köndalang tayoğini oğzi bilan uşlaydigan va Incredibly Deadly Viper bilan quçoqlaşadigan sahnalar şular jumlasidandir. Sunnyʼning kompyuter versiyasi uçun Colin Brady mimikasi va harakatlarini qisman qizi bilan suratga olgan. Sunnyʼning elektron qöğirçoği dizayner va vizual effektlar ustasi Kevin Yager tomonidan boşqarilgan.

«Paramount Pictures» va «Nickelodeon Movies» film «Harry Potter» filmlari kabi muvaffaqiyatli franşizaning boşlanişi bölişiga umid qilişgan. Ikkinçi filmni suratga oliş rejalaştirilgan edi, uning syujeti «The Miserable Mill», «The Austere Academy», «The Vile Village» va «The Ersatz Elevator» kitoblariga asoslangan bölişi kerak edi. Jim Carreyning sözlariga köra, bu uning uçun ideal franşiza bölardi, çunki uning obrazi syujet rivojlanişi bilan qandaydir tarzda özgarib borardi: «Menga sikvelga şartnoma imzolaşni taklif qilişmagan, lekin qarşi emasman — bu kitoblarda juda köp personajlar bor», deb 2004 yil dekabrida aktyor aytdi. «Bu juda qiziq. Boşqa odamlarga öxşab olişga urinayotgan yomon aktyorni öynaş juda zör». 2005 yil mayida prodyuser Laurie MacDonald studiya hali ham loyihaning davomiga qiziqiş bildirayotganini va muzokaralar davom etayotganini aytdi. 2008 yil oktabrda Daniel Handler bilan intervyuda muallif «körinişidan, sikvel ekranga çiqmaydi. Rahbariyatda matbuotda keng yoritilgan özgarişlar böldi — natijada loyiha keçiktirildi. Hollywoodda heç narsaga işonç bölmasligini bilaman, lekin ikkinçi film suratga olinadi. Bir kuni. Balki». 2009 yil iyunda Silberling franşizani davom ettirişni hali ham istaşini va Handler bilan aloqada ekanini tasdiqladi, çunki bola aktyorlar allaqaçon katta bölib qolgan va rollarini qayta ijro eta olmasdi, şu sababli muqobil suratga oliş variantlari işlab çiqilmoqda. Loyihaning taqdiri hozirça nomaʼlum — sikvel yaratuvçilar tomonidan kelajakda suratga olinişi mumkin bölgan loyiha sifatida köp tilga olinadi.

2014 yilda Netflix kanali Snicket kitoblarini ekranlaştirişga qaror qildi va ular asosida serial suratga ola boşladi. Loyihada Paramount studiyasining televizion bölimi ham iştirok etadi.

Rejissyor Brad Silberling birinçi kadrlarni 2004 yil avgustida studiyaga taqdim etdi. Silberlingning filmi «qoronği» qaraşi qabul qilinmasligidan xavotirlangan «Paramount» va «DreamWorks» studiyalari test-tomoşa taşkil qilişdi, uning natijasidan söng film montaji özgardi va oilaviy filmga köproq öxşab qoldi. Filmning çiqişi dekabrga rejalaştirilgan bölsa-da, reklama kampaniyasi uning şiorlari, xususan «bayramga qarşi» kayfiyati uçun tanqid qilindi:

«Nihoyat, bezovta qiluvçi „umid va quvonç“siz bayram filmi». (ingl. At last a holiday movie without all that pesky hope and joy)

«17 dekabrda bayram kayfiyati dam oladi» (ingl. On December 17, Christmas cheer takes a holiday)

«Bu bayramda bayram kayfiyatiga tanaffus» (ingl. This Holiday, Christmas Cheer takes a break)

«Muvaffaqiyatsizlik. Tartibsizlik. Sarguzaştlar. Oh, quvonç» (ingl. Mişaps. Mayhem. Misadventures. Oh joy)

«Biz ogohlantirmadik demang» (ingl. Donʼt say we didnʼt warn you)

«17 dekabrda Rojdestvoni buziş» (ingl. «Ruinning Christmas December 17)

«17 dekabrda kinoteatrlar qoronğilaşadi» (ingl. Darkening theaters December 17)

«Biz juda xavotirdamiz…» (ingl. Weʼre very concerned…)

Filmning premyera namoyişi 2004 yil 13 dekabrda «Cinerama Dome» kinoteatrida bölib ötdi — «Vine Street» köçasining 1900 m² maydoni filmdan olingan dekoratsiya elementlari bilan bezatildi. Filmning AQŞ va Kanadadagi premyerasi 2004 yil 17 dekabrda 3620 kinoteatrda bölib ötdi va birinçi dam oliş kunlarida film 30 061 756 dollar yiğdi. Birinçi haftada film prokat yetakçisi bölib qoldi, keyin esa «Meet the Fockers», «The Aviator» va «Coach Carter» ekranlarga çiqdi. Natijada film AQŞda 118 634 549 dollar, jahon prokatida esa 90 439 096 dollar yiğdi. Umumiy yiğimlar 209 073 645 dollarni taşkil etdi.

Film «Nickelodeon Movies» kompaniyasi suratga olgan filmlar içida eng köp kassa yiğgani böldi, «The Last Airbender», «Rango» va «The Adventures of Tintin» filmlari ekranga çiqqunça şunday böldi.

Rotten Tomatoes saytining 159 ta şarhiga asoslanib, film 72 % oldi, örtaça körsatkiç esa 10 balldan 6,6 ni taşkil etdi. Metacritic filmga 37 ta şarhga asoslanib 100 balldan 62 ball berdi — ular asosan xayrixohlik bilan yozilgan edi.

The Chicago Tribuneʼdan Robert K. Elder Rick Heinriçsʼning sahna tasvirini va Jim Carreyning öyinini yuqori baholadi. Elder filmni «ajoyib aqlli, kulgili darajada qoronği va tişli tanqidiy» deb atadi.

The Washington Postʼdan Desson Thomson Jim Carrey ijrosidagi graf rolini iliq qabul qildi. Tanqidçining fikriça, kitobda Count Olaf ğamgin yovuz bölib, aktyor körsatgandek unçalik kulgili emas, ammo Carrey har bir qiyofada moslaşuvçan, topqir va doim improvizatsiyaga moyil.

Ty Burr The Boston Globeʼda yozdiki, Brad Silberling aslida Tim Burton ruhidagi filmni suratga olgan, lekin yoşlik azoblarining ğayritabiiy hujumlarisiz. Bu voqea qarşiliklar oldida çidamlilik va topqirlik haqidagi hikoya. Şu bilan birga Silberling Chris Columbusʼga umuman öxşamaydi — uning filmida birinçi ikki «Harry Potter» filmiga qaraganda köproq energiya va kinematografik mahorat bor. Film durdona bölmadi, ammo tomoşabin heç bölmaganda nima qilayotganini biladiganlar qölida bölişini his qiladi. Burrning fikriça, film ham, kitoblar seriyasi ham bolalik davridagi tabiiy his-tuyğuga murojaat qiladi: dunyo mukammal emas va sizni bunga işontirmoqçi bölgan har kim sizga nimanidir sotmoqçi. Bu fikrning hollivud blokbasterida, 125 million dollarlik budjet bilan yangraşi kutilmagan hol.

Internet şarhlovçisi James Berardinelli «birinçi navbatda bu film fentezi, lekin qoronği oqimlar yuzada oqadi, va Silberlingga şuni beriş kerakki, u ularga filmni yutib yuborişga yöl qöymadi, film oxirigaça zukko bölib qoladi», deb qayd etdi.

Roger Ebert filmga aralaş baho berdi. «Filmda haqiqatan ham juda köp baxtsizliklar yuz bersa-da, ular hayajonli emas, çunki hamma atrofda tuşkun. Filmda heç kim oqilona munosabat bildirmaydi: kattalar hammasi aqldan ozgan, yovuz yoki, Mister Po misolida, dahşatli darajada zehnsiz, bolalar esa ança jasur, ammo öz baxtsizliklari bilan kör», — deb yozdi tanqidçi. Şuningdek, u Jim Carrey öyinida mubolağa sezilişini, boşqa tomondan esa Count Olaf obrazining özida ham mubolağa bor ekanini qayd etdi. Xulosa qilib, Ebert filmni yoqtirganini, ammo uni katta salohiyatga ega film seriyasining boşlanişi sifatida körişini aytdi — göyo asbobni sozlaş yoki nima işlaşini tuşuniş uçun sinov işga tuşiriş kabi. Ebert «seriyaning keyingi filmi xuddi şunday yaxşi körinib, öşa ajoyib bolalarni öz içiga oladi, u qörqinçliroq böladi, hikoyani tölaroq oçadi, agar maʼyuslik atmosfera bölsa, depressiya holat ekanini ham körsatadi» degan umidini bildirdi.

«Variety»dan Scott Foundas filmga salbiy baho berdi va mualliflarni voqeani unutib, samarali vizual qatorga va operator işiga eʼtibor qaratganlikda tanqid qildi: «Bu Mary Poppinsʼning Tim Burton tomonidan suratga olinganidek körinardi. Burtonning doimiy hamkori, dizayner Rick Heinriçs dekoratsiyalar uçun javob bergani hayratlanarli emas, Burtonning «Sleepy Hollow» filmidan Emmanuel Lubezki esa özining ekspressionistik yoruğlik-soya yeçimlarini kiritgan».

Valli ÖReilly va Bill Corso «Eng yaxşi grim» uçun «Oscar» mukofotini oldi. Işlab çiqariş dizayneri Rick Heinriçs va badiiy bölim vakili Çeryl Karasik, kostyum dizayni uçun Colleen Atwood va bastakor Thomas Newman ham 77-kinoakademiya mukofotlari marosimida tegişli toifalarda nominatsiyalarga sazovor bölişdi. Film «Eng yaxşi fantastik film» toifasida «Saturn» mukofotiga nomzod böldi, ammo blokbaster «Spider-Man 2»ga yutqazdi, biroq yilning eng yaxşi DVD relizi böldi. ÖReilly va Corso «Eng yaxşi grim» uçun ham nomzod bölişgan, ammo mukofot «Hellboy»ga berildi.

«Paramount Home Video» kompaniyasi filmni 2005 yil 26 aprelda ikki variantda — soddalaştirilgan va ikki diskli naşrlarda DVD ga çiqardi.

2002 yil oktabrida «Nickelodeon Movies» studiyasi «Activision» kompaniyasi bilan şartnoma imzoladi («Activision»ning «DreamWorks» bilan ham şartnomasi bor edi). Şartnomaga köra, «Activision» filmi asosida kompyuter öyini yaratişi kerak edi. Şartnoma şartlari filmning mumkin bölgan davomlariga ham tegişli edi.