«Lilya 4-ever» (ingl. Lilja 4-ever) — şved rejissyori Lukas Mudissonning dramasi, uning uçinçi töliq metrajli filmi. Oldingi filmlaridan farqli ölaroq, Mudisson qoranki, umidsizlik va çorasizlik ruhi singdirilgan kartina suratga oldi. Unda Sovet Ittifoqining sobiq respublikalaridan birida onasi taşlab ketgan 16 yoşli qiz hikoyasi aks etadi. Filmning asl nomida (Lilja 4-ever) «forever» (abadiy) sözi «4-ever» şaklida qisqartirilgan. Rossiyadagi naşriyotçi — XL Media. Jahon premyerasi 2002-yil 23-avgustda Şvetsiyada bölib ötdi. Rossiyada film dastlab 2003-yil 10-aprelda çeklangan prokatga çiqdi, 17-aprelda esa keng prokatga çiqdi.
Film Danguole Rasalayte hikoyasiga asoslangan bölib, uning xayrlaşuv uçun yozgan uç xati ssenariy uçun asos bölgan.
1Rollarda
Oksana Akinshina, Artyom Bogucharsky, Lyubov Agapova
2Syujet
Film Lilyaning köçada yugurib ketayotgan sahnasi bilan boşlanadi. Fonda «Rammstein» guruhining «Mein Herz…
Film Lilyaning köçada yugurib ketayotgan sahnasi bilan boşlanadi. Fonda «Rammstein» guruhining «Mein Herz brennt» qöşiği eşitiladi, oxir-oqibat qiz köprikka çiqib, panjara ustiga çiqadi. Keyin voqea uning ötmişiga köçiriladi. Sobiq sovet respublikasida yaşovçi voyaga yetmagan Lilya Mixaylovaning onasi boy kuyovi bilan AQŞga ketadi va qizini yolğiz taşlab ketadi. Vasiy Anna (Lilyaning xolasi) qizni hali boy bölmasa-da, nisbatan qulay kvartirasidan kiçik va xarob bir kvartiraga köçiradi, çunki na u, na Lilya kommunal tölovlarni tölay olmasligini bahona qiladi. Pul jihatidan u qizga heç qanday yordam bermaydi. Vaziyat ayniqsa oğirlaşadi, kommunal xizmat kvartiradagi elektrni öçirib qöyadi. Şundan söng Lilya xolasi Anna şu orada uning eski kvartirasini egallab olganini bilib oladi, keyin esa Liliyani ijtimoiy xizmat çaqirtiradi, u yerda qiz onasi ular uçun xat yuborganini, unda qizi ustidan huquqlaridan voz keçmoqçi ekanini bilib oladi. Şunda Lilyaning dösti Natasha uni öz vaqtida onasi qilgan kabi birga fohişalik bilan şuğullanişga köndirmoqçi böladi, ammo Lilya rad etadi. Biroq Nataşaning otasi mijozlardan topilgan pulni topib oladi va qörqib ketgan, endi sobiq bölib qolgan dösti pul Lilyaniki, deb yolğon gapiradi. Şu sababli Lilya fohişa degan obröga ega böladi.
Oxir-oqibat yaşaş uçun mablağsiz qolgan Lilya maktabni taşlaydi (u yerda öqituvçilar va sinfdoşlari bilan uzoq vaqtdan beri oğir munosabatlari bor edi). Keyin pul kerakligini tuşunib, daromad topiş imkoni yöqligini anglagaç, qiz haqiqatan ham fohişalik qila boşlaydi. Şu sababdan, yaqinda uning dösti bölgan yigitlar guruhi bir keça uning uyiga bostirib kirib, uni zörlaydi. Lilyaning yagona dösti Volodya — özi kabi hammadan rad etilgan, körinişi besönaqay yigitça (birinçi navbatda, alkogolik otasi tomonidan). U Lilyani yomon körmaydigan yagona odam bölib, u bilan Lilya juda mehribon munosabatda böladi. Topgan pullariga u Volodyaga hatto basketbol töpi sotib oladi, ammo uning otasi töpni qayçi bilan teşib taşlaydi. Köp ötmay Lilya hayotida Andrey paydo böladi: çiroyli, aqlli, jozibali yigit, u, Lilyaga tuyulişiça, unga oşiq bölib qolgan. Bu Volodyada hasad va xavotir uyğotadi. Bir munça vaqt ötgaç, Andrey Lilyani özi bilan Şvetsiyaga çaqiradi, u yerda baxtli birgalikdagi hayot va farovon mamlakatda ish vaʼda qiladi. Lilya rozi böladi, garçi uni şubhalantirişi kerak bölgan bir qator faktlar bor edi: Andrey unga sabzavot fermasida sabzavot yiğiş işini taklif qiladi (Volodyaning fikriça, bu yilning bu vaqtida sabzavot yiğilmagani uçun ğalati eşitiladi), Lilya boşqa odamning pasporti bilan uçişi kerak (Andrey buni u voyaga yetmagani bilan asoslaydi), jönaş kuni esa Andreyning buvisi kutilmaganda «kasal bölib qoladi», u esa Lilyani yolğiz jönatadi va Şvetsiyada uni «uning dösti» kutib olişini aytadi. Andreyning oldiga zinadan tuşayotganda u qöşnining soçilib ketgan kartoşkalari ustidan sakrab ötadi va yugurib ketadi, hovlida esa Volodya xayrlaşişdan boş tortib, undan uzoqlaşadi. Lilya jönab ketganidan keyin Volodya kiriş yölakçasida ölim dozasida dori içib, öz joniga qasd qiladi.
Çet elda Lilyani «şef» Vitek kutib oladi, u aslida polyak sutenyori bölib çiqadi. U Lilyani qulflangan kvartiraga olib boradi va qiz hammomda çömilayotgan paytda uni zörlaydi. Lilya çiqiş yöli yöq vaziyatga tuşib qoladi, uni oddiy fohişa sifatida işlatişadi. Vitekdan Andrey kelarmikin, deb söraganida, Lilya salbiy javob oladi. Yagona yengillik beruvçi holat — tuşlar bölib, unda unga oq bezak qanotlari bilan Volodyaning ruhi taşrif buyuradi. Bir tuşida Rojdestvo kuni u Lilyani tomga olib çiqadi va unga atrofidagi butun dunyoni sovğa qilayotganini aytadi, ammo Lilya bunday «sovğa»ni yoqtirmaydi, çunki uning fikriça, bu dunyo u orzu qilgan darajada boy bölsa-da, şu bilan birga juda sovuq va noxuş ekan. U tomdan sakrab tuşmoqçi böladi, ammo Volodya, agar u ölsa, uni xörlaganlar bundan faqat foyda körişini, Lilya esa heç narsa yutmasligini aytadi (ayniqsa, özi ham qilgan işidan puşaymon bölgani uçun). Şundan söng Lilyada nimadir sinadi va hammomda turib u soçini qirqib taşlaşga, özini makiyaj bilan xunuklaştirişga qaror qiladi, söngra mijozga qarşi çiqadi (bu uni juda şafqatsiz zörlaşga sabab böladi), keyin sutenyorning maşinasidan qoçişga urinadi, ammo u qizni şafqatsizlarça kaltaklaydi, kvartiraga olib kirib, polga taşlab ketadi. Huşiga kelgan Lilya Volodyaning ruhini köradi, u unga Vitekning qoçib ketayotganda ğazabda eşikni qulflaşni unutganini körsatadi. «Qayerga boraman?» degan savol bilan Lilya taşqariga çiqadi.
Çorasizlikdan u politsiyadan qoçadi (Vitek unga, agar u qoçişga urinsa, politsiya uni vataniga qaytarib yuborişini va uning şerigi uni öşa yerda topib öldirişini yolğon aytgan edi) va köprikka çiqib, panjara ustiga çiqadi. Volodya unga töxtaşni söraydi, ammo Lilya uning gapiga quloq solmay sakraydi. Tez yordam maşinasida uni huşiga keltirişga urinişadi. Tibbiyot xodimlari yonida turgan Volodya Lilyaning yuziga qölini qöyadi, qiz közlarini oçadi, şundan söng u öz uyida özini topadi va Lilya Andreyning maşinasiga ötirgan (uni aeroportga olib borişi uçun) epizodni qaytadan boşdan keçiradi, ammo bu safar Lilya ötirmaydi va uning oldida eşikni yopib, kiriş yölakçasiga yugurib kiradi va qöşni kampirga soçilgan kartoşkalarni yiğişda yordam beradi. Film Lilya va Volodyaning uy tomida basketbol öynayotgan sahnasi bilan tugaydi, ularning orqasida esa oppoq qanotlar porlaydi…
3Işlab çiqariş
Lukas Mudisson ssenariyni şved tilida yozgan, keyin uni rus tiliga tarjima qilgan. Dastlab syujetda Iso Masih…

Lukas Mudisson ssenariyni şved tilida yozgan, keyin uni rus tiliga tarjima qilgan. Dastlab syujetda Iso Masih haqidagi juda köp diniy obrazlar bor edi, ular Lilyani uning rivojlanişi davomida kuzatib borgan.
Filmni Mudissonning «Memfis Film» studiyasi «Film i Väst», «Sveriges Television» va «Zentropa» kompaniyalari hamkorligida işlab çiqardi. Moliyaviy yordamni Şvetsiya va Daniya kinematografiya institutlari hamda «Nordisk Film & TV-Fond» jamğarmasi körsatdi. Byudjet 30 million şved kronasini taşkil etdi.
Boş rollarga Mudisson mingga yaqin bolalar va ösmirlarni körib çiqdi, ularga sinovlar paytida ota-onalar va bolalar örtasidagi muloqotda turli mavzularda butun improvizatsiyalar öynaş topşirilgan edi. Ulardan birida ösmir rolini ijro etiş kerak edi, u uy vazifasini bajarmagan va endi ota-onasini uni sayrga çiqarişga köndirmoqda. Akinşinaning nomzodi haqida Mudisson şuni aytdiki, u Lilyaning özi tasavvur qilgan obrazidan boşqaça bölib çiqdi, çunki, uning sözlariga köra, Oksana bu obrazdan ham yaxşiroq çiqdi.
Suratga oliş taxminan 40 kun davom etdi. Sobiq sovet respublikasi sifatida estoniyalik Paldiski şahri tanlandi, qismi Tallinda suratga olindi, şved epizodlari esa Malmyoda va Trollhättandagi pavilonlarda olindi. Lilyaning köprikdan sakraş sahnasi Malmyoda, Eriksfalt tumanida (Trelleborgsvegen ustidagi köprik) suratga olindi. Mudisson rus tilini bilmagani uçun aktyorlar bilan tarjimonlar orqali muloqot qilgan, ulardan biri Aleksandra Dalstryom bölgan. Agar replikalar rejissyorga işonarsiz tuyulsa, u aktyorlardan ssenariyga tayanmasdan improvizatsiya qilişni söragan.
4Nominatsiyalar va mukofotlar
Kartina Şvetsiyadan «Oskar» mukofotiga eng yaxşi çet tilidagi film nominatsiyasiga taklif etildi. AMPAS…

Kartina Şvetsiyadan «Oskar» mukofotiga eng yaxşi çet tilidagi film nominatsiyasiga taklif etildi. AMPAS qoidalariga köra 2005-yilgaça bu toifada faqat işlab çiqarilgan mamlakatning rasmiy tillaridan birida bölgan filmlar qabul qilinardi, şu sababli asosan rus tilida suratga olingan film deyarli diskvalifikatsiya qilinişiga sabab böldi, ammo oxir-oqibat körib çiqişga qabul qilindi, biroq nominatsiyaning qisqa röyxatiga kirmadi.
Bundan taşqari, film quyidagi nominatsiya va mukofotlarga sazovor böldi:
2002-yilgi European Film Awards mukofotida «Eng yaxşi film» va «Eng yaxşi aktrisa» toifalarida ikkita nominatsiya.
2002-yilda Asturiya «Grand-pri», «Hakamlar hayʼatining maxsus mukofoti» va Xixondagi xalqaro kinofestivalda «Eng yaxşi aktrisa» toifasida ğalaba.
2002-yilgi Skandinaviya Kengaşi kinomukofotida «Eng yaxşi rejissyor / ssenariy muallifi» va «Eng yaxşi prodyuser» toifalarida ikkita nominatsiya.
2002-yilgi Stokgolm kinofestivalining ğolibi — Oksana Akinşinaga Canal+ mukofoti va Lukas Mudissonga Xalqaro kino matbuoti federatsiyasi (FIPRESCI) mukofoti.
Şvetsiya kinematografiya akademiyasining 2003-yilgi 5 ta milliy kino mukofoti «Oltin qönğiz»da «Eng yaxşi film», «Eng yaxşi rejissyor», «Eng yaxşi ssenariy», «Eng yaxşi kinematografiya» va «Eng yaxşi aktrisa» toifalarida, şuningdek, «Eng yaxşi aktyor» toifasida nominatsiya.
2003-yilgi Robert Festival mukofotida «Eng yaxşi amerikalik bölmagan film» toifasida nominatsiya.
2003-yilgi Ruandadagi Skandinaviya kinofestivalining ğolibi «Eng yaxşi aktrisa» va «Tomoşabinlar tanlovi» toifalarida.
2004-yilgi Çlotrudis nodavlat kinoni qöllab-quvvatlaş jamiyatining mukofotida 4 ta nominatsiya: «Eng yaxşi film», «Eng yaxşi rejissyor», «Eng yaxşi ayol roli» va «Eng yaxşi ikkinçi darajali erkak roli» toifalarida.
2004-yilgi «Independent Spirit» mukofotida «Eng yaxşi xorijiy film» toifasida nominatsiya.
2004-yilgi Amerika siyosiy filmlar jamiyatining mukofotida «Inson huquqlari» toifasida nominatsiya.
5Saundtrek
Alphaville — Forever Young (FAF Diamonds In The Sun…

Alphaville — Forever Young (FAF Diamonds In The Sun Mix)
A. Vivaldi — Al santo sepolcro
Rammstein — Mein Herz brennt
VIA Gra — «Bomba»
Valeriya — «Tayu»
Valeriya — «Ne obijay meni»
Valeriya — «Ne obmanyvay»
Tatu — «Nas ne dogonyat»
Antiloop — Only you
Antiloop — let your body free
Double N — The Ride
Blanka — Smell of you
French Affair — Sexy
Flaskkvartetten — O Virtus Sapientie
Nathan Larson — The Bridge
Nathan Larson — Mommy, Are Angels Dead? (Lilja 4-ever)
Nathan Larson — Night Basketball (Lilja 4-ever)
6Kadrlar
3
1 · TMDB
2 · TMDB
3 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Лиля навсегда» — rusça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.