Maaçis (tarj. Gugurtlar) — 1996-yilda Gulzar tomonidan yozilgan va rejissyorlik qilgan hind tilidagi tarixiy siyosiy triller. Filmda Çandraçur Singh, Om Puri, Tabu va Jimmy Şeirgill rol öynagan. Film 1980-yillarda Panjobdagi sikxlar qözğoloni fonida suratga olingan. Syujet zöravonlik girdobiga tuşgan odamlarning şaxsiy va siyosiy tanglikdagi holatini aks ettiradi hamda davlat zulmi, qasos va yoşlarning radikallaşuvi mavzularini örganadi.
Film 1996-yil 25-oktabrda prokatga çiqarildi. Maaçis rejissura, syujet, ssenariy, dialoglar va musiqasi uçun tanqidçilar tomonidan keng maqtovga sazovor böldi. Film kassada tijorat muvaffaqiyatiga erişdi: işlab çiqariş byudjeti ₹2 crore bölganda, u ₹6.19 crore yiğdi.
44-Milliy kino mukofotlarida Maaçis 2 ta mukofotga sazovor böldi: «Eng yaxşi xalqona film, tölaqonli köngiloçar» va «Eng yaxşi aktrisa» (Tabu). 42-Filmfare mukofotlarida film 10 ta nominatsiyaga ega böldi, jumladan «Eng yaxşi film», «Eng yaxşi rejissyor» (Gulzar), «Eng yaxşi aktrisa» (Tabu) va «Eng yaxşi ikkinçi plan erkak roli» (Puri) nominatsiyalarida, hamda 4 ta mukofot, jumladan «Eng yaxşi erkak debyuti» (Çandraçur) va R. D. Burman mukofoti (Bhardwaj) bilan taqdirlandi.
1Rollarda
Tabu, Om Puri, Chandrachur Singh
2Syujet
Voqea 1980-yillarning örtasi va oxirida Hindistonning Panjob ştatida bölib ötadi. Bu davr «Blue Star»…
Voqea 1980-yillarning örtasi va oxirida Hindistonning Panjob ştatida bölib ötadi. Bu davr «Blue Star» operatsiyasi, Boş vazir Indira Gandhining suiqasdi va keyingi 1984-yildagi sikxlar qirğini natijasida kelib çiqqan zöravon qözğolonlar bilan ajralib turadi. Hikoya ketma-ket keskin qaytmalar orqali oçiladi.
Jaswant Singh Randhawa va uning opasi Veerendar «Veeran» qişloqda qariyasi Biji bilan tinç yaşaydi. Jaswantning bolalikdagi dösti va Veeranning kuyovi bölajak Kripal Singh esa yaqin atrofda bobosi bilan yaşaydi. Ularning tinç hayoti Assistant Commissioner of Police Khurana va Inspektor Vohra Jimmy nomli şaxsni qidirib kelganlarida buziladi. Jimmy Hindiston parlamenti aʼzosi Kedar Nathga suiqasd uyuştirişda ayblanmoqda.
Söroq qilinganda Jaswant politsiyani özining it bolasi Jimmyga olib borib, hazil qiladi. Uning itoatsizligidan ğazablangan Khurana va Vohra Jaswantni hibsga oladi. Kripal Jaswantni qidirib, bir neça politsiya bekatlarini aylanadi, ammo uning izini topolmaydi. 15 kundan söng Jaswant uyga qaytadi: u zararsiz hazili uçun şafqatsiz politsiya qiynoqlaridan oğir jarohat olgan va izlar bilan qoplangan edi.
Politsiya zulmidan ğazablangan Kripal qonuniy yöllar orqali yordam izlaydi, ammo adolat topmaydi. Ruhan ezilgan Kripal militantlar guruhi bilan aloqada bölgan amakivaççasi Jeetayni izlaşga qaror qiladi. Kripalning izlanişi uni trassa böylidagi çoyxona (dhabha)ga olib boradi, u yerda avtobusga bomba qöygan militant Sanatan bilan uçraşadi. Kripal Sanatandan yordam söraydi va Sanatan istamay rozi böladi: u Kripalni «Komandir» va boşqa militantlar bilan bombalar ortilgan yuk maşinasida olib ketadi.
Militantlar bazasiga yetib kelgaç, Kripal öz ahvolini tuşuntiradi. Komandir Jeetayni politsiya xabarçisi bölgani uçun öldirganini aytadi. Kripalning yordam sörovini rad etib, Komandir ularning professional qotil emasligini va agar Kripal adolat istasa, Khuranani özi öldirişi kerakligini aytib, uni koyiydi.
Kripal asta-sekin guruh işonçi va hurmatini qozonadi. Sanatan Kripalning kuraşi millatçilik yoki din haqida emas, balki asosiy fuqarolik huquqlarini himoya qiliş va begunoh odamlarni ezadigan, oddiy fuqarolarni qadrsizlantiradigan korrupt tizimga qarşi turiş haqida ekanini tuşuntiradi. Maʼlum böladiki, Sanatanning özi 1947-yildagi Hindiston bölinişi paytidagi diniy zöravonlik qurboni bölgan va 1984-yildagi sikxlarga qarşi tartibsizliklarda oilasining köp qismini yöqotgan. U hukmron sinf jamiyatni siyosiy manfaat uçun diniy çiziqlar böyiça bölib, uni manipulyatsiya qilayotganini taʼkidlaydi.
Kripal guruh bilan maşğulotlar ötadi va Khuranani öldirişni rejalaştiradi. Bir yillik tayyorgarlikdan söng u gavjum bozorda Khuranani muvaffaqiyatli öldiradi. Qilmişidan dahşatga tuşgan Kripal yaşirinişdan oldin Jaswant va Veeran bilan sönggi marta körişadi, ammo ikkalasi ham uning qilgan işidan dahşatga tuşadi. Kripal militantlar bazasiga qaytganda, u yerni böm-böş holda topadi. Bir muddat yaşirin hayot keçirgaç, unga guruh aʼzosi xabar yuborib, köçişga tayyorlanişi kerakligini bildiradi. Komandir uni Himaçal-Pradeşdagi yangi yaşirin joyga olib boradi va politsiya uni Khurana qotilligi bilan boğlaganini, bu ish esa Jaswant bilan boğliq voqeaga borib taqalişini aytadi.
Kripal qoçoqlik hayotiga moslaşar ekan, normal hayotga qaytiş imkonsiz ekanini anglaydi. U militantlar guruhida taskin topadi, guruh yangi topşiriqqa tayyorlanmoqda va raketa mutaxassisining kelişini kutmoqda. Kripal mahalliy işga kirişni öylaydi, ammo Sanatan uni ogohlantiradi: endi media uni yuqori profilli terrorist deb eʼlon qilgan va u politsiya xodimlari uçun lavozim kötarilişi uçun qulay nişon bölib qolgan. Guruh aʼzolaridan biri Kuldip portlovçi moddalarni taşiyotganda politsiya bilan töqnaşuvdan zörğa qutuladi va qattiq larzaga tuşadi. Qoçişga intilib, u Sanatandan uyiga qaytişga ruxsat söraydi va Kanadaga köçib ketişga va vaʼda beradi. Sanatan istamay rozi böladi. Biroq guruh bilmagan holda, Kuldip uyiga ketayotganda orqa xaltasiga yaşirilgan bomba tufayli halok böladi.
Kripal, şuningdek, guruh aʼzolaridan biri Jaimal Singh politsiya uzoq vaqt izlagan öşa Jimmy ekanini bilib oladi. Köp ötmay, guruh kutgan raketa mutaxassisi keladi va Kripalning hayratiga, bu uning kuyovi Veerendar «Veeran» Kaur bölib çiqadi. Ikkovi yakka tartibda gaplaşadi va Kripal dahşatga tuşadi: Khuranani öldirilgandan söng Jaswantni söroqqa olişgan, şafqatsizlarça kaltaklaşgan va oxir-oqibat u qamoqxonada öz joniga qasd qilişga majbur bölgan. Ularning onasi bu xabarni eşitgaç, tez orada vafot etgan va Veeran yolğiz qolgan. Inspektor Vohraning kundalik taʼqiblariga duçor bölgan Veeran Kripalning yölidan borişga va militant maqsad uçun unga qöşilişga qaror qiladi. Birga köproq vaqt ötkazgaç, Kripal va Veeran munosabatlarini qayta tiklay boşlaydi.
Veeran tez orada guruhning ajralmas qismiga aylanadi va qattiqqöl qonunbuzarlarga oddiy kundalik hayotning sodda quvonçlarini olib keladi. U guruh aʼzolari, ayniqsa Sanatan va Wazir bilan yaqin döstlik örnatadi. Guruhning navbatdagi vazifasi Jimmyning oldingi suiqasd urinişidan omon qolgan parlament aʼzosi Kedar Nathni uning mahalliy sikx ibodatxonasiga taşrifi çoğida öldirişdir. Birga turgan davrda Kripal va Veeran yaşirinça turmuş qurişga qaror qiladi. Kripal bilmagan holda, Veeran har bir aʼzo qölga tuşgan taqdirda oxirgi çora sifatida olib yuradigan sianid tabletkasini sekin olib qöyadi.
Ibodatxonani kuzatuv uçun örganayotganda Kripal tasodifan Kedar Nathning taşrifi xavfsizligini taʼminlayotgan Inspektor Vohrani köradi. Kripal Vohrani uning uyiga kuzatib boradi, ammo uni öldirmoqçi bölgan paytda uşlanadi va hibsga olinadi. Guruh aʼzolaridan biri Kripalning Vohraning uyiga kirganini köradi. Kripal sianid tabletkasini içmagani sababli Sanatan uning politsiyaga xiyonat qilganiga işonç hosil qiladi. U Veeranni Kripalga yordam berişda ayblaydi va uni uy qamoğiga olişni buyuradi. Topşiriq kuni Sanatan guruhga harakatni davom ettirişni buyuradi va Wazirga Veeranni öldirişni topşiradi. Biroq Veeran qoçib qutuladi va Wazirni öldiradi.
Şu orada Jaimal va Sanatan topşiriqni boşlaydi. Jaimal köprikda Kedar Nathning kortejini töxtatayotganda halok böladi, ammo Sanatan raketani otişga muvaffaq bölib, Kedar Nathning maşinasini portlatadi. Endi qoçişda bölgan Sanatanni politsiya emas, balki Veeranning özi ovlay boşlaydi. Örmon çuqurligidagi sönggi töqnaşuvda Veeran Sanatanni öldiradi.
Hali ham militantlar guruhining bir qismi sifatida tanilmagan Veeran qamoqxonada Kripalni ziyorat qiladi. Beğubor körinadigan quçoqlaş çoğida u sianid tabletkasini sezdirmasdan unga uzatadi. Film Kripalning qamoq kamerasida tinç holda ölik yotgan holati bilan yakunlanadi, u sianid içgan. Şu paytda Veeran harakatlanayotgan traktor kuzovining orqasida tik ötirgan holda körsatiladi, burnidan qon oqayotgan böladi, bu uning ham sianid tabletkasini içganini bildiradi.
3Prokat
Maaçis dastlab 1996-yil 18-oktabrda prokatga çiqarilişi rejalaştirilgan edi, ammo prokat bir haftaga,…
Maaçis dastlab 1996-yil 18-oktabrda prokatga çiqarilişi rejalaştirilgan edi, ammo prokat bir haftaga, 1996-yil 25-oktabrga keçiktirildi.
4Bahs-munozara
Maaçis Malayziyada senzura kengaşi tomonidan «diniy hissiyotlarga zarar yetkazişi mumkin» degan asosda…
Maaçis Malayziyada senzura kengaşi tomonidan «diniy hissiyotlarga zarar yetkazişi mumkin» degan asosda taqiqlandi.
5Saundtrek
Maaçis filmining musiqasi va saundtreki Vişal Bhardwaj tomonidan yaratilgan, qöşiqlar matnini esa Gulzar…
Maaçis filmining musiqasi va saundtreki Vişal Bhardwaj tomonidan yaratilgan, qöşiqlar matnini esa Gulzar yozgan. Saundtrek albomiga filmdagi bir qança fon musiqasi parçalari kiritilgan bölib, ular filmning keskin syujeti va mavzulariga mos keladi.
«Çhod Aaye Hum» qöşiği xonanda KKning Hind kinosidagi playback xonanda sifatidagi debyuti böldi.
6Kadrlar
2
1 · TMDB
2 · TMDBMatn: maqola tarjimasi «Maachis» — inglizça Vikipediya, litsenziya CC BY-SA 4.0. Kadrlar va poster: TMDB.