Maleficent

«Maleficent» (ingl. Maleficent) — 2014-yilda suratga olingan amerikaça fantastik film, boş rolda Anjelina Joli. Bu Şarl Perro ayni nomli ertagiga asoslangan «Uyqudagi gözal» multfilmining qayta talqinidir. Rejissyor Robert Stromberg, ssenariy muallifi Linda Vulvertondir. Filmda, şuningdek, Şarlto Kopli, Elle Fanning, Sam Reyli, Imelda Stanton, Juno Temple va Lesli Manvill rol öynagan.

Loyiha 2003-yilda multfilm sifatida işlab çiqila boşlangan, 2006-yilda Disney Pixarni sotib olgandan söng badiiy film loyihasiga aylangan. Dastlab rejissyorlikka Tim Bërton tayinlangan, ammo uning örniga Stromberg kelgan, u uçun bu film rejissyorlik debyuti bölgan. Joli 2012-yil yanvarida boş rol uçun şartnoma imzolagan va ijroçi prodyuser ham bölgan. Boşqa boş aktyorlar 2012-yil mart-may oylari orasida jalb etilgan. Suratga oliş 2012-yil iyun-oktyabr oylarida Angliyaning Bekingemşir şahridagi Pinewood Studios kinostudiyasida ötkazilgan.

Film premyerasi 2014-yil 28-mayda Gollivuddagi «El-Kapitan» teatrida bölib ötgan, 29-mayda MDH mamlakatlarida, 30-mayda esa AQŞda namoyiş etilgan. Film tanqidçilardan aralaş baholar olgan, tijorat jihatdan muvaffaqiyatli bölib, dunyo böylab 758 million dollardan ortiq daromad keltirgan va 2014-yilning eng köp daromad keltirgan filmlari orasida törtinçi örinni egallagan. U eng yaxşi kostyum dizayni nominatsiyasi böyiça «Oskar» mukofotiga nomzod bölgan. Davomi, «Maleficent: Mistress of Evil» («Malefisenta: Yovuzlik xonimi»), 2019-yilda çiqqan.

Anjelina Joli — Malefisenta, öz xiyonatkor sevgilisi Stefanga qarşi qasos oliş uçun uning qizi Avroraga laʼnat soladigan ğazabli va qasoskor mavrlar himoyaçisi. Multfilm versiyasidan farqli ölaroq, bu versiyada qahramon yanada fojiali tasvirlangan. Film davomida Malefisenta Stefanning xiyonatidan söng qurbondan yovuzga, Avroraga nisbatan his qilgan ona tuyğulari tufayli esa nihoyat qahramonga aylanadi. Joli öz qahramonini «biroz aqldan ozgan, öta yorqin, biroz yovuz va katta hazil tuyğusiga ega, şuning uçun u juda töla. U — men uçun yarim yölda qoldirib bölmaydigan qahramonlardan biri» deb taʼriflagan. U, şuningdek, Malefisenta u ijro etgan eng murakkab qahramonlardan biri bölganini tan olgan, çunki «u inson bölişning barça tomonlarini ifodalaydi, hatto u inson bölmasa ham… Men uçun uning rolini öynaş kutganimdan ança oğirroq, ança hissiyroq va ança murakkab sayohat böldi».

Izobel Molloy — yoşligidagi Malefisenta

Ella Pernell — yoş Malefisenta

Elle Fanning — Avrora, şuningdek Uyqudagi gözal nomi bilan tanilgan, Stefan va Leylaning begunoh, samimiy va erkinlikka intiluvçi qizi, Malefisentaning laʼnatiga uçraydi. Fanning öz qahramonini «juda erkin ruhli, va uni odatiy hayotdan uzoqda saqlanganligi sababli, u narsalarga juda oçiq va begunoh. Ammo aynan şu uni juda yoqimli va jozibali qiladi» deb taʼriflagan. Robert Stromberg Avrora va Malefisenta örtasidagi kontrastni taʼkidlagan, uni u «zulmatga qarşi yoruğlik mayogi… Bu menga «Frankenşteyn»dagi gulning barglarini uzayotgan qizni eslatadi. Bu ajoyib kontrast, va bu filmni yaratişdagi quvonç ikki elementni birlaştiriş va odatda bilmaymiz bölgan narsalarni oçişdan iborat edi» deb izohlagan.

Vivien Joli-Pitt — 5 yoşli Avrora

Eleonor Uortington-Kox — 8 yoşli Avrora

Janet Makteer — keksa Avrora, filmning hikoyaçisi

Şarlto Kopli — Stefan, Avroraning mahtumli va qasoskor otasi hamda Malefisentaning sobiq bolalik dösti/sevgilisi, u taxt egasi böliş uçun uning qanotlarini kesib oladi. Multfilm versiyasidan farqli ölaroq, bu versiyada qahramon yanada antagonistik nurda tasvirlangan. Öz qahramoni haqida gapirib, Kopli şunday degan: «Bu erkaklar uçun deyarli ibratli hikoyaga aylanadigan qahramonni öynaş imkoniyati edi… Stefan kabi qahramonga ega böliş, unda köpçilik erkaklarda bölgan narsa bor: mahtumli, intiluvçan böliş istagi va majoziy maʼnoda öz qalʼasining şohi böliş. U sözma-söz öz qalʼasining şohiga aylanadi, lekin buning uçun haqiqiy sevgisini qurbon qilişga tayyor… Bu qiziqarli qahramon va nazoratdan çiqib ketayotgan bunday erkaklik egosini öynaş imkoniyati edi».

Maykl Higgins — yoşligidagi Stefan

Jekson Byuz — yoş Stefan.

Lesli Manvill, Imelda Stanton va Juno Temple — Flitl, Notgrass va Fislvit, öz vazifalarini bajara olmaydigan va iqtidorsiz uçta pikси, ularga Stefan Avroraning 16 yoşga tölgan kunigaça ğamxörlik qilişni topşiradi. Bu qahramonlarning versiyalari multfilmdagi versiyalaridan (Flora, Fauna va Merivezа) sezilarli darajada farq qiladi, ularning roli esa komik qahramonlar roliga keltirilgan. Öz qahramoni haqida gapirib, Manvill Flitl «özining noyob sehrli qobiliyati bilan juda faxrlanadi, u narsalarni kökka böyaş imkonini beradi. U hamma narsani kök rangga böyaşi mumkin va hamma narsa kök bölişi kerak deb hisoblaydi» deb aytgan. Stanton Notgrassni «pikslarning eng muhimi — öz boşida. Juda buyruqbozlik qiladigan, juda tartibli, hamma narsani nazorat qilişi kerak. Uçta piksi bor, va u ular orasida özini-özi tayinlagan kattadir» deb taʼriflagan. Temple sözlariga köra, Fislvit «eng yoş aʼzo va u albatta boşqa ikkitasiga qaraganda «perilardan köra uzoqroq». U tabiatga köproq çalğiydi. U gullarni hidlaşni va atrofida raqsga tuşişni xohlaydi, şuning uçun u ança yoş va erkin ruhli».

Sam Reyli — Diaval, qarğa-özgaruvçi, Malefisentaning hamrohi. Reyli öz qahramonini «Malefisentaning sodiq ittifoqçisi, u joylarga uçib borib, uning uçun josuslik qila oladi. Ularning munosabatlari gullaydi va Diaval unga mehr qöyadi. U — Malefisenta biroz çarçaganda uni ogohlantira oladigan va uning nima öylayotganini haqiqatan bilgan yagona qahramon» deb taʼriflagan. Stromberg Diavalni «Malefisentaning quloğidagi vijdon, har doim. U unga kim ekanini bilişga yordam beradi. U Malefisentaning hayotidagi eng past nuqtasiga keladi va Avroradan keyin, uni haqiqatan qoronğu çuqurdan çiqaradigan boşqa qahramonga aylanadi» deb tuşuntirgan.

Filmda, şuningdek, Breton Tveyts şahzoda Filipp rolini öynagan, u Avroraga döst böladi va unga oşiq böladi. Kenneth Kranem qirol Genrixni, Stefanning ötmişdoşi va Leylaning otasini öynagan, uning mavrlarni zabt etiş harakatlari uni Malefisenta tomonidan öldirilişiga olib kelgan. Xanna Nyu malika Leylani öynagan, qirol Genrixning qizi, Stefanning xotini va Avroraning onasi. Nyu öz qahramonini «kamtarin, daxlsiz malika» deb taʼriflagan.

«Maleficent» ğoyasi 2003-yilda Don Xan Disneyning animatsiya bölimi bilan uçraşuvi davomida paydo bölgan, u yerda loyiha «Uyqudagi gözal» multfilmidagi yovuz qahramonning kelib çiqişiga bağişlangan multfilm sifatida taqdim etilgan. Ğoya «Yovuz» musiqiy asari tufayli paydo bölgan. 2004-yil dekabrida Londondagi Vest-End teatrida «Meri Poppins» filmi asosidagi musiqiy asar namoyiş etilayotgan paytda Xan Tim Bërton bilan uçraşib, unga Disney filmlari ğoyalarini, şu jumladan «Maleficent»ni taqdim etgan, bu esa Bërtonni darhol qiziqtirgan. Şu bilan birga, Şon Beyli (u paytda mustaqil prodyuser edi) xuddi şu konsepsiyani işlab çiqa boşladi, uni u «Kuçli odamlar»dagi Maykl Korleone kabi Disney versiyasi» deb tasavvur qilgan. «Qahramon empirik jihatdan dahşatli narsani qiladi — bolaga laʼnat soladi — lekin buni şunday sozlaydiki, siz boşqaça his qilasiz». Beyli Malefisenta roli uçun Anjelina Jolini xohlagan va Jolining menejeri bilan tuşlikda bu ğoyani eslatgan, bir neça soat içida ijobiy javob olgan. Beyli öz konsepsiyasini Disney rahbarlariga taqdim etganda, ular unga Xanning loyihasi haqida aytib, birlaşişni taklif qilişgan. Jolining boş rolga qiziqişi filmyaratuvçilarni «Maleficent»ni animatsiyadan badiiy filmga ötkaziş haqida öylaşga undagan, ular Disney 2006-yilda Pixarni sotib olib, animatsiya bölimini qayta taşkil etganidan keyin şunday qilişgan. Loyiha Bërton «Sweeney Todd: Fleet Street demon sartaroşi» va «Alisa möʼjizalar mamlakatida» filmlari ustida işlagani sababli töxtatilgan.

2009-yil yozida, «Alisa möʼjizalar mamlakatida» filmining postprodaksiya bosqiçi boşlanganda, Bërton «Maleficent»ga bölgan qiziqişini qayta tikladi. Şu vaqtning özida Xan ssenariy yoziş uçun Linda Vulvertonga (u «Alisa» ustida Bërton bilan hamkorlik qilgan edi) murojaat qildi. Bërton 2010-yil fevralida loyihadagi iştirokini miş-miş sifatida rad etgan, ammo keyingi oyda The Guardian gazetasi uning loyihani rejissyorlik qilişini xabar qildi, The Hollywood Reporter esa Vulvertonni film ssenariysi muallifi sifatida tasdiqladi. Şu paytda Richard D. Zanuk ham işlab çiqarişga prodyuser sifatida qöşildi (2012-yildagi vafotigaça). Vulverton loyihani qabul qilgaç, ijodiy jamoa (unga Vulvertonn, Bërton, Xan va Zanuk kirgan) syujetni işlab çiqişni boşladi, deyarli bir yil davomida bir neçta qoralamalar yaratildi. 2010-yil noyabrda Bërton «Maleficent»ni rejissyorlik qilişini tasdiqladi, ammo 2011-yil mayiga kelib «Qoronğu soyalar» filmiga bölgan majburiyati tufayli ketdi. Bërton ketgandan söng Devid Yeyts, Darren Aronofski va Devid O. Rassel körib çiqildi. Gilyermo del Toro ham rejissyorlikka qiziqiş bildirgan va asl multfilmni özining sevimli Disney filmlaridan biri deb atagan. 2011-yil sentabrida Jo Rot loyihaga prodyuser sifatida qöşildi, 2012-yil yanvarida esa Deadline Hollywood Robert Stromberg (u «Alisa möʼjizalar mamlakatida» filmida badiiy rassom edi) «Maleficent»ni rejissyorlik debyutida suratga olişini xabar qildi. Film ijroçi prodyuseri Palak Patel «Alisa» tugagandan söng Stromberg «haqiqatan ham rejissyor bölişni xohlagan. Biz aytdik: «Yaxşi, lekin bizda „Oz: buyuk va dahşatli“ bor va bizga badiiy rassom kerak. Nega „Oz“ni qilmaysiz, şundan keyin biz filmni suratga olamiz» deb aytgan. «Oz» suratga olinayotgan örtada «Malefisenta»ning işlab çiqarilişi boşlangan».

Linda Vulvertonning ssenariysi filmning işlab çiqarilişi davomida kamida 15 ta versiyadan ötgan. Stromberg şunday degan: «Men ssenariy muallifi Linda Vulvertonni köp marta uçratdim. Biz dumaloq stol atrofida köp muhokamalar ötkazdik va qölimizdan kelganiça ortiqça narsalarni olib taşladik va syujet çiziğini qölimizdan kelganiça tozaladik». Pol Dini ham Stromberg bilan birga qayta yozişda iştirok etgan va dastlabki bosmada körsatilgan. Baʼzi dastlabki versiyalarda Stefan yarim inson, yarim ertak mavjudoti, qirol Genrixning öğli sifatida tasvirlangan. Dastlab suratga olingan ssenariy versiyasida ikkita qahramon bor edi — Ulla malika va Kinloç qirol, mavrlarning ertak malikasi va ertak qiroli, şuningdek Malefisentaning amakisi va xolasi. Miranda Richardson va Piter Kapaldi tanlangan va Ulla malika hamda Kinloç qirol sahnalarini suratga olişgan, ammo ularning roli monteaj jarayonida birinçi aktning 15 daqiqasi bilan birga qisqartirilgan. Stromberg şunday degan: «Dastlab biz odamlar tomoni tomon ötişdan oldin ertak dunyosiga biroz köproq vaqt ajratdik… biz uni ikki soatdan kamroqqa olişni xohladik. Şuning uçun biz birinçi aktdan taxminan 15 daqiqani qisqartirdik, keyin esa buni bir neça oddiy qayta suratga oliş bilan birlaştirişga töğri keldi».

Keyinçalik Stromberg intervyularda filmda «abadiy» hissiy hikoyadan foydalanganini va uni barça texnologik yutuqlarga qarşi «eng katta hayajon» deb atagani haqida aytgan. «Biz buni öynaydigan usul şundan iboratki, bizda kimdir sevişi mumkin, lekin aldangan va haqiqiy sevgi mavjudligiga işonmaydi. Şunday qilib, axloqiy saboq şundaki, biz hammamiz özimizni qoronğu his qilişimiz mumkin, lekin umidni yöqotmasligimiz kerak, çunki biz kutmagan joylarda ham yoruğlik bor», — deb tuşuntirgan u.

Anjelina Joli Malefisenta rolining birinçi va yagona tanlovi bölgan. Don Xanning sözlariga köra, ular «boşqa variantlar röyxatini heç qaçon tuzmaganlar, çunki u qahramonning tana va qonini tuşunişi va nozikliklarni ijro eta olişi aniq edi». Şon Beyli ham, Jo Rot ham Joli rad etganida film suratga olinmagan bölişini taʼkidlagan. Joli 2010-yil martiga kelib muzokaralarga kirişgan va 2012-yil yanvar oxirida bu rol uçun şartnoma imzolagan, buni u keyingi oyda 62-Berlin xalqaro kinofestivali davomida şaxsan tasdiqlagan. U, şuningdek, filmning ijroçi prodyuseri sifatida ham yollangan. Joli dastlab «bola laʼnat qilayotgan odam» haqidagi filmni suratga olişdan ikkilanib qolgan, ammo bolaligidagi Malefisenta qahramoniga bölgan muhabbati tufayli bu ğoyaga qiziqqan va oxir-oqibat ssenariy bilan «juda hayajonlangan». Uning bu rolni qabul qiliş qaroriga farzandlari va akasining işontirişlari ham taʼsir qilgan. Joli bu rol uçun taxminan 33 million dollar oldi, bu uni 2013-yilning eng yuqori maoş oluvçi aktrisasiga aylantirdi.

2012-yil martida Elle Fanning Avrora rolini kelişiş böyiça muzokaralar olib borayotgani xabar qilingan. U «Super 8» filmidagi Elis Deynard roli böyiça ijrosini körganlaridan keyin rejissyorlar uçun yagona tanlov bölgan. Rot Fanningni studiyaga «aynan ertasi kuni olib kelganini, unga loyiha haqida hammasini aytganini, [Anjelina Joli] haqida gapirganini va u: «Men buni qilaman» deganini aytgan. Öşa oyning oxirida Jim Sturgess va Gael Garsia Bernal Diaval rolini sinovdan ötkazişgan, Jud Lou («Osmon kapitani va kelajak dunyosi» filmida Joli bilan birga rol öynagan) esa Stefan rolini kelişib oliş böyiça muzokaralar olib borgan. Şarlto Kopli 2012-yil mayiga kelib Stefan rolini olgan, bir neça kundan keyin esa The Hollywood Reporter Imelda Stantonning Notgrass rolida, Kenneth Kranemning qirol Genri rolida, Sam Reylining Diaval rolida, Lesli Manvillning Flitl rolida va Miranda Riçardsonning Ulla malika rolida (uning roli yakuniy versiyadan olib taşlangan) kastingini eʼlon qilgan. Şu kuni Variety xabar bergan köra, India Eysli yoş Malefisenta rolini ijro etadi, keyinroq öşa oyda esa Juno Temple va Breton Tveyts Fislvit va şahzoda Filipp rollari uçun tanlangan. Anya Teylor-Joy keyinçalik yoş Malefisenta roli uçun ham sinovdan ötganini aytgan.

2012-yil avgustda Vivien Joli-Pitt (Jolining Bred Pitt bilan haqiqiy qizi) 5 yoşli Avrora rolini ijro etişi eʼlon qilingan. U suratga oliş maydonçasida töliq Malefisenta kostyumidagi Joliдан qörqmagan yagona bola bölgani uçun tanlangan. Joli bu rolni boşqa qizi Şiloga taklif qilgan, ammo u rad etgan. Jolining qolgan ikki farzandi, Pax va Zahara, suvga çömiş sahnasida statist sifatida qatnaşgan. Toby Regbo dastlab yoş Stefan rolini olgan, ammo filmyaratuvçilar yanada yoş aktyor kerak deb qaror qilgandan söng, uning örniga Maykl Higgins kelgan. 2012-yil noyabriga kelib, Eleonor Uortington-Kox va Izobel Molloy mos ravişda yoş Avrora va yoş Malefisenta rollarini ijro etişi tasdiqlangan. Molloy kastingçi tomonidan «Matilda» musiqiy asaridagi Matilda Vormvud roli ijrosini körgandan keyin eʼtiborga olingan va oxir-oqibat tanlanişidan oldin uç marta sinovdan ötgan (ekran sinovi ham kiradi). 2013-yil oktyabrida filmning prologini qayta suratga oliş qaror qilinganda, Ella Pernell (dastlab Avrora roli uçun sinovdan ötgan) yoş Malefisenta rolida Eysli örnini egalladi. Pernellning kastingini Joli şaxsan maʼqullagan, garçi ular film işlab çiqarilişi davomida heç qaçon şaxsan uçraşmagan bölsalar ham.

Suratga oliş 2012-yil 13-iyunda Pinewood Studios kinostudiyasida boşlangan. Baʼzi sahnalar Bekingemşirda, Turvill yaqinida suratga olingan.

Anna B. Şeppard filmning kostyumlarini işlab çiqiş uçun masʼul bölgan. U prodaksiya oldi bosqiçining oxirida yollangan va suratga oliş boşlanişigaça taxminan 8 hafta vaqti bölgan, şu vaqt içida barça kostyumlarni noldan yaratiş kerak edi, u buni «köp oğriq, köp ish, köp ikkilaniş» deb taʼriflagan. Şeppard va uning jamoasi dizayn uçun ilhomni frantsuz va italyan Uyğoniş davri sanʼatidan (rasmlar, eskizlar va haykaltaroşlik ham kiradi) olgan va ikki mingdan ortiq kostyumni qölda yaratgan.

Malefisenta qahramoni uçun kostyumlar bölimida alohida guruh tuzilgan (Team Maleficent nomi bilan), u faqat uning kiyimlariga eʼtibor qaratgan.

Avroraning kostyumlariga kelsak, Şeppard multfilm versiyasining «soat şişa şaklidagi siluetlari»dan voz keçib, «yanada begunoh va tabiatga yaqin» dizaynlarni afzal körgan, u bu dizaynlar ham tabiiyroq, ham Elle Fanningga yoş jihatdan mos böladi deb hisoblagan (suratga oliş paytida uning yoshi ön tört yoş edi).

Jon Li Xenkok Stromberg filmni qayta suratga olişda yordam bergan. «Janob Benksni qutqariş» filmi postprodaksiyasining yakuniy bosqiçlarini boşqarişni yakunlagan Xenkokka, u bilan «Oq qor va ovçi» filmida işlagan prodyuser Jo Rot murojaat qilgan. Rot şunday degan: «U rejissyorlik qilmaydi. U sahifalar yozgan, men birinçi marta rejissyor yollayapman va suratga oliş maydonçasida uning bölişi yaxşi». Rotdan «nega bunday miqyosdagi film yangi boşlovçi rejissyorga işonib topşirildi» deb söraşgan va u Stromberg «Avatar» va «Alisa möʼjizalar mamlakatida» filmlari uçun eng yaxşi badiiy rassom ishi böyiça «Oskar» mukofotini olganini taʼkidlagan. Rot şunday degan: «Film tomoşa qiliş uçun ajoyib va sönggi 75 daqiqa haqiqatan ham qiziqarli. Muammo boşida edi, u sakkiz kun davomida qayta suratga olingan».

Sobiq badiiy rassom sifatida Stromberg amaliy va kompyuter effektlaridan foydalanişni muvozanatlaştirişga intilgan. Masalan, Malefisentaning şoxlari va yuz protezlari grimçi Rik Beyker tomonidan yaratilgan bölsa-da, Digital Domain Imelda Stanton, Lesli Manvill va Juno Templening uçta piksi uçun yuz skanerini amalga oşirgan, ular Disney Research (Syurix) ning maxsus jihozlari yordamida yuqori işonçlilik bilan yaratilişi kerak edi. Vizual effektlarga kelsak, Stromberg ularni «biroz köproq asosli» va «juda syurreal bölmagan» qilişni xohlagan, çunki bu syujetning soddaligidan çalğitişi mumkin edi. U, şuningdek, katta dekoratsiyalardan foydalanmaganidan va aktyorlarga «haqiqiy yoruğlik bilan haqiqiy suratga oliş maydonçalarida» aniqroq muhitda işlaşga ruxsat bermaganidan afsuslangan.

Ceyms Nyuton Govard 2012-yil oktyabrida filmga musiqa yoziş uçun yollangan. Bu film Govard uçun birinçi badiiy film bölgan, çunki u ilgari «Dinozavr», «Atlantida: yöqolgan dunyo» va «Xazina sayyorasi» multfilmlariga musiqa yozgan. 2014-yil 23-yanvarda Lana Del Rey asl multfilmdagi «Once Upon a Dream» qöşiğining kaverini yozdi, u «Maleficent»ning asosiy qöşiği sifatida işlatilgan. Qöşiq rus bastakori Çaykovskiy tomonidan yozilgan «Uyqudagi gözal» baletidagi «Katta vals»ga asoslangan. Singl 2014-yil 26-yanvarda 56-«Grammy» mukofoti marosimi paytida çiqarilgan va çeklangan muddat davomida Google Play orqali bepul mavjud bölgan. Saundtrek 2014-yil 26-mayda Walt Disney Records yorliği ostida çiqarilgan.